mazur

тампыс (Melolontha vulgaris).

mayıs II уйдун жампасы. / тезеги.

mayışmak майышуу, шалдыроо, ныксы-

роо, көшүү (ысыктан, тамактан ж. б. ).

mayi,  -i    суюк, суюктук. ~  yakıt  суюк

май.

maymun 1. зоол.  маймыл. 2. кебетеси/ түрү суук. 3. өтм.  маймыл, бак-

шы. ~a çevirmek/döndürmek май- мыл   кылуу/маймылга   окшотуу.

~a   dönmek   1)   шылдың   болуу.

2)эсине келүү, акыл кирүү. ~ gibi 1)маймылдай (түрү суук). 2) ки- шини туураган бакшы. ~ gözünü

açtı өткөндөн сабак алды. ~ iştahlı чечкинсиз, туруксуз, оома (мү- нөз).  ~  salatası  ылайыксыз/жара-

шыксыз кийим. ~ suratlı кебетеси суук.

maymuncuk,-ğu   1.   кичине   маймыл.

2.ар кандай кулпуну ачканга жараган ийри аспап.

maymunluk,-ğu маймылдык, маймылча

аракет/жорук.

mayo 1. сүзмө костюму (аялдардын). 2.

трико    (балеринанын,     акробат-

тын).

mayonez майонез.

mayonezli  майонездүү.

maytap, -bı 1. бенгал оту, кичи фейер- верк. 2. шылдың, келеке. ~a almak/~ etmek (бирөөнү) шылдың

кылуу, келекелөө.

mazak,  -ğı  зоол.    чаар  тригла  (Trigla lineata).

mazbata        токтом,        протокол.        сал.

tutanak.

mazbut, -tu 1. кылдат, этият, тыкан. ~

bir adam тыкан киши. 2. буйтка, далдоо (шамалдан, жаандан) имарат.  3.  жазылган,  катталган,

токтомго алынган. 4. эсте калган.

5. колго түшкөн, туткундалган.

mazeret,-ti жүйөөлүү себеп, кечирим,

шылтоо.  sağlık  ~i  оору  белгеси,

сыркоолук кагазы. ~ etmek ке- чирим суроо. ~ kâğıdı жүйөөлүү себеп кагазы.

mazeretsiz  кечиримсиз,  себепсиз,  жү-

йөөсүз.

mazgal аск. амбразура, кароол тешиги.

mazhar (бир нерсеге) жеткен, татыган,

жараган. ~ olmak (бир нерсеге) жетүү, татыктуу болуу. affa ~ olmak кечиримге татыктуу болуш.

mazı 1. бот. туя (Thuja). 2. өсүмдүк- төрдө мителер жараткан жаңгак сымал        төмпөктөр    (мис.     чай

сабагында). ~ meşesi бул илдет көрүлгөн эмен дарагы (Quercus infectoria).

mazi 1. өткөн убак. 2. грам.  өткөн чак.

~ye karışmak өтүп кеткен, өткөн- кеткен, тарыхка айланган.

mazlum 1. эзилген, зулумдук көргөн, жапа чеккен. 2. өтм. жоош, мо- мун, бечара. ~ ~ жопжоош болуп,

момурайып.

mazlumluk, -ğu 1. эзилгендик, жапа чекме, зуулум көрмө. 2. жооштук,

момундук, бечаралык.

mazmun 1. эск. маани, мазмун. 2. кош маанилүү сөз, сөз оюну, кыйытма.

maznun 1. шектүү, күмөндүү. 2. кыл- мышкер, күнөөкөр, соттолгон.  mazoşist, -ti психол.  мазохист (жабыр

тартуу/кордолуудан жыныстык ырахат алган киши).

mazoşizm психол. мазохизм.

mazot, -tu 1. мазут. 2. дизел. 3. арго ич- килик. 4. арго чылым. ~ almak ар- го тамак ичиш, курсак тойгузуш.

mazotlu мазут/дизель менен иштеген.

mazur 1. күнөөсү кечирилген. 2. себеп- түү, жүйөөлүү, кечиримдүү, кечи-

рүүгө татыктуу. ~ görmek/tutmak

айып көрбөө, кечирим берүү. beni

~  görün  айып  көрбөңүз,  кечири-

ңиз.

meçhul

mazurka муз.  1. мазурка, поляк бийи.

1. 2.бул бийдин музыкасы. 

meal, -li 1. маани, түшүнүк, мазмун. şu

~de ушул мааниде. 2. натыйжа, жыйынтык.

mealen маанисине карай, мааниси бо-

юнча. ~ tercüme маанисине карай

(сөзмө сөз эмес) котормо.

meblâğ   сумма,   жыйынтык,   бар/кол-

догу акча.

mebus эск.эл өкүлү, депутат.

mebzul, -lü береке, мол, көп.

mebzulyet,-ti        берекелүүлүк,        молдук, көптүк.

mecal,-li күч, кубат, кайрат, чыдам, дар-

ман. ~i kalmamak күчү/кубаты/ кайраты/чыдамы/дарманы кал- боо.

mecalsiz күчсүз, кубатсыз, кайратсыз, чыдамсыз, дармансыз.

mecaz 1. өтмө/каймана маани, буруп

айтылган (сөз). 2. метафора.

mecazen өтмө мааниде, каймана түрүн- дө, буруп, бурмалап.

mecazî        өтмө/каймана        мааниде, метафоралык түрдө.

mecbur   мажбур,  милдеттүү.  ~   etmek

мажбур кылуу, мажбурлоо. ~ kal- mak мажбур калуу. ~ olmak маж- бурлануу, мажбур болуу.

mecburen  айласыз,  чарасыз,  мажбур- луктан.

mecburî        милдеттүү,        зарыл.        сал.

zorunlu. ~ hizmet аск. милдеттүү аскердик кызмат. ~ orta öğretim милдеттүү орто билим.

mecburiyet,-ti милдеттүүлүк, мажбур- лук, зарылдык. ~ görmek зарыл деп эсептөө. ~inde değilim милдет-

түү эмесмин. ~inde kalmak (бир нерсе жасоого) аргасыз болуу.

meccanen бекер, акысыз, акчасыз.

meccanî  1. бекер, акысыз, акча төлө- бөстөн. 2. акчасыз окуган окуучу.

mecelle 1. ук.  мыйзамдар жыйнагы. 2.

мус.   фыкыхка негизделген мый-

замдар, жоболор жыйнагы, кодекс

mecelleşmek        чатакташуу,        талашып-

тартышуу.

mecidiye  тар.        20   куруштук   күмүш тыйын.

mecit  1.  атактуу,  даңазалуу,  даңктуу.

1. 2.кудуреттүү (Кудайдын сыпат- тарынан бири). 

meclis 1. мажилис/межилис, парла- мент, палата, кеңеш. M~i Mebusan тар.    Османлы    Императорлугу

Парламенти. Türkiye Büyük Millet M~i        Түркия Улуттук Улуу Кеңеши.   2.   кеңешме,   чогулуш,

жыйналыш. aile ~i үй-бүлө кеңе- ши. 3. жолугушуу, кече. ~ kurmak чогулуп көңүл ачуу.

mecmua  эск.   1.  журнал,  жыйнак.  2.

коллекция, чогултма.

mecnun 1. акылдан айныган, жинди. 2.

ашыктан делирген, мажнун. ~ olmak 1) ашыктан мажнун болуп кетиш.  2)  жинди  болуш,  акылы

айнып калыш.

mecnunane        акылдан        айныгандай, делиргендей,  жиндидей.  ~  bakış

акылдан айныгандай көз караш. ~ fikir жиндидей бир ой.

mecra 1. сай, нук (суунун). 2. жүрүш,

агым, багыт (иштердин, окуялар- дын). 3. анат. көңдөй, канал. ~sı değişmek     (окуянын)     жүрүшү/

агымы өзгөрүү.

Mecusî 1. отко сыйынгандар. 2. зоро- астризм динин тутунгандар.

Mecusîlik, -ği зороастризм, отко сыйы- нуучулук.

meczup, -bu 1. эск. Кудайга болгон сү-

йүүcү акылынан ажыраткан. 2. ар- го жинди, келесоо. 3. (бир нерсеге) катуу берилген, делирип алган.

meç I, -ci кылыч, рапира.

meç  II  тал-тал  кылып  түрдүү  түскө боёлгон чач.

meçhul, -lü 1. белгисиз. faili ~ cinayet

mehpare

кылмышкери белгисиз киши өлтүрүү. 2. мат.  белгисиз (сан).

1. 3.грам.    этиштин      аркылуу 

мамилеси.

medar эск.  1. айлануу огу. 2. астр.

орбита. 3. себеп, шылтоо, түрткү.

1. 4.медер, таяныч, жөлөк. ~ olmak медер болуу. ~ı iftihar сыймык туудурган нерсе. 

meddah 1. меддах, аңгемечи, жомокчу, куудул. 2. өтм. ашыры мактаган, көтөрмөлөгөн, кошоматчы.

meddücezir, -zri геогр.  кирүү, тартылуу

(суу, деңиз ж. б. ).

medenî  1.  маданий,  цивилизация.  ~

memleketler маданий өлкөлөр, өркөнү өскөн/цивилизация өлкө- лөрү. 2. журтташтык, жарандык. ~

hâli жарандык абалы. ~ hukuk/hak

ук.   журтташтык/жарандык укугу

/акысы. M~ Kanun  журтташтык/

жарандык мыйзамы.

medenîleşmek  маданиятташуу.

medenîlik, -ği маданияттуулук, билги-

лүүлүк.

medeniyet, -ti маданият, өркөният, ци- вилизация. сал.  uygarlık. Urartu

~i Урарту өркөнияты.

medeniyetsiz маданиятсыз, көргөн- өскөнү жаман.

medet,-di жардам, көмөк, колдоо. ~ Allah! Кудай колдо! ~ beklemek/ ummak жардам/көмөк күтүү.

Medine Медина. ~ fukarası gibi dizilmek сапка туруп момурайып кезек кү- түш.

medrese 1. медресе. 2. эск.  факультет.

~ye düşmek өтм. туюкка капта- лыш,    жыйынтык/бүтүм    чыгара

албаш (бир иштен). medreseli медресе окуучусу. medüz зоол. медуза.

medyum медиум, көзү ачык.

medyun 1. милдеттүү, милдеткер. 2. ка- рыздар.    ~    olmak    милдеткер/

карыздар болуу.

mefhum эск.  түшүнүк.

mefluç эск. шал, шал болгон (киши).

mefruşat, -tı жууркан-төшөк, төшөнчү- орунчу, эмерек, үй буюмдары.

mefruşatçı жууркан-төшөк, төшөнчү- орунчу, эмерек жасаган/саткан киши/дүкөн.

meftun 1. кызыккан, берилген, кумар- ланган, ашык болгон. ~ etmek ашык кылуу, өзүнө тартуу, кумар-

лантуу, азгыруу. (birine) ~ olmak (бирөөгө) ашык болуп сүйүп калуу, азгырылуу.

meftur зериккен, тажаган, эриккен.

meful, -lü эск.  1. жасалган, кылынган.

2.  таасирленген,  шыктанган.  3.

грам. толуктооч.

mega… мега (өлчөм бирдиги).

megafon мегафон. ~la ünlemek мегафон

менен үн салуу/жарыялоо.

megahertz физ. мегагерц (фреканс бир- диги).

megaloman психол. кыйынсынма/чоң- сунма оорусуна кабылган киши, мегаломан.

megalomani психол.  мегаломания (кы-

йынсынма/чоңсунма оорусу).

megametre мегаметр.

megaton мегатонна.

meğer көрсө. ~ dün gelmiş көрсө, кечээ келиптир.

meğerki ... са да, ... карабастан, ал түгүл, маа демектен (байл. ; эки  сүй- лөмдү     байланыштырат).     yarın

sergimizi açacağız, ~ kar yağsın маа демектен кар жааса да, эртең көргөзмөбүздү ачабыз.

meğerse к.  meğer.

mehil, -hli кошумча мөөнөт (бир иштин бүтүшү үчүн). ~ vermek мөөнөтүн

узартуу.

Mehmetçik  түрк  аскери  (эркелетүү/

сүймөнчүк иретинде).

mehpare ад.  сулуу.

meleşmek

mehtap, -bı ай жарыгы/нуру. ~a çıkmak

ай жарыгында серүүндөн чыгуу.

mehtaplı ай жарык, айлуу. ~ gece айлуу

түн.

mehter 1. тар. музыкант (жаңы черүү- лөрдө).  ~  takımı  1)  музыканттар

тобу. 2) урма, үйлөмө аспаптар оркестри. 2. тар. чатырларды караган малай.

mehterbaşı   урма-үйлөмө   оркестринин дирижёру.

mekan 1. мекен, жер, орун, журт. 2. үй,

турак-жай. 3. эск. физ. мейкин- дик, космос. сал. uzay. ~ tutmak мекен кылуу.

mekanik,-ği 1. механика. 2. механика- лык. ~ enerji механикалык энер- гия. 3. өтм.  ойлонбостон, өзүнөн

өзү,   көнүмүш   боюнча.   ~   olarak

өзүнөн өзү.

mekanikçilik, -ği филос.  механицизм.

mekanizasyon машинелештирме, меха- никалаштырма.

mekanize  аск.        механикалашкан,   ма-

шинелештирилген            (бирдик,

бөлүк).

mekanizm к.  mekanikçilik.

mekanizma механизм, аппарат, түзү- лүш. devlet ~sı мамлекеттик түзү- лүш/аппарат.  saat  ~sı  саат  меха-

низми.

mekansız үй-жайсыз, селсаяк.

mekik,-ği өрмөк кылычы (эриш менен

аркакты кайчылаштырууга жара- ган). ~ atmak/dokumak өтм. тын- бай ары-бери катташ. ~ gibi жаны

жай албаган/тынбаган.

mekkâre жүк ташыган айбан (ат, өгүз, төө, качыр).

Mekke Мекке.

mekruh 1. жийиркеничтүү, көңүл ай- ныткан, жек көрүмчү. 2. мус.  ма-

кирөө, шариат жол  бербеген/ тыюу салган,.

Meksika Мексика.

Meksikalı мексикалык.

mektep, -bi 1. эск. мектеп. сал. okul. 2.

~i asmak сабактан качуу. ~ çocuğu

1) мектеп окуучусу. 2) үйрөнчүк, чогоол, эпсиз. ~ görmemiş 1) окубаган, сабатсыз. 2) тарбиясыз,

адепсиз. ~ kaçağı окуудан качкан.

~        medrese görmüş билимдүү, маданияттуу.

mektepli 1. окуучу. 2. мектепте окуп- үйрөнгөн (alaylı каршысы).

mektup, -bu кат. ~ atmak кат жазыш/

жибериш. ~u dışından okumak эмне ойлогонун жүзүнөн билип коюш. ~ üstü каттагы адрес.

mektuplaşma кат алышма/жазышма. mektuplaşmak кат алышуу/жазышуу. mektupluk,-ğu 1. катка ылайык. 2. кат

менен билдириле турган.

melâl, -li капа, кусалык, санаа, убайым.

Мelâmî  1. мус.   меламилик (суннилер

сектасы). 2. мелами сектасы мүчөсү.

melânkoli    меланхолия.    ~ye    düşmek/

kapılmak меланхолияга дуушар болуш.

melânkolik 1. меланхолик. 2. өтм. кай-

гылуу, убайымдуу, муңдуу.

melâs шекер чөбөгөсү.

melce,-i   башмаанек,   корголоочу/баш

батырчу жер.

melek,-ği  периште.  ~  gibi  1)  периш- тедей        (сулуу).        2)        периштедей

(кайрымдуу). ~ otu бот. периште оту (Angelica).

meleke  1.  жөндөм,  шык,  касиет.  çok

istikametli ~lere sahip insan көп кырдуу жөндөмү бар киши. 2. кө- нүмүш,  адат,  ык.  сал.    yatkınlık.

1. 3.туюм, сезим. сал.  yeti. 

meleme  1.  маарама  (кой/эчки  үчүн).

2.өтм. койдой жоош, момун.

melemek маароо.

melengiç, -ci терпентин ашы/дарагы.

meleş эгиз козулуу кой.

meleşmek маарашуу.

memur

melez 1. аргын, мулат, метис (киши). 2. аргын (айбан). 3. гибрид, кыйыш- ма (өсүмдүк). 4. аралашма (тил).

melezleme кыйыштырма, аргындаш- тырма.

melezlemek  кыйыштыруу,  аргындаш-

тыруу.

melezlik, -ği аргындык.

melhem к. merhem.

melih сулуу, келишимдүү.

melik, -ki король, падыша, өкүмдар.

melike королева, каныша.

melinit, -ti хим.  мелинит. melisa бот.  мелиса (Melisa). melodi күү, обон.

melodik күүгө/обонго байланыштуу. melodram театр мелодрама. melodramatik  мелодрамалык.

melon "коон" (шляпа түрү).

meltem жайкы жел (кургактан деңизге карай соккон).

melun 1. каргыш тийген, каргышка калган. 2. жексур, жек көрүмчү. 3.арам ойлуу, кара ниеттүү, кесе-

петтүү.

melül,-lü 1. капалуу, убайымдуу, санаа- луу,  муңайым.  2.  күйүт  тарткан,

чөккөн, маанайы пас, көңүлсүз. ~

~ убайымдуу, көңүлсүз, санаар- кап. ~ ~ bakmak күйүттүү/муңа-

йым кароо.

memalik,-ki  (memleket’тин  көпт. т. )

мамлекеттер.

memba, -ı 1. булак. ~ suları булак суу- лары. 2. өтм. булак, чыккан жер, тек.  kuvvet   ~ı   кубаттын/күчтүн

булагы.

meme 1. анат. ,  биол.  эмчек, желин.

2.көнчөк   (кулактын).   kulak   ~si

кулактын көнчөгү. 3. мех. бүрк- күч, билик. gaz ocağı ~si газ плитасынын    билиги.    4.    мед.

денеде пайда болгон шишикче, төмпөк. 5. (аткыч куралдарда) машаа.    tüfek    ~si    мылтыктын

машаасы.  ~  başı/düğmesi/gülü/ucu

эмчектин үрпү. ~ emmek эмчек эмүү. ~den kesmek эмчектен чыга- руу. ~de olmak эмчекте болуу, эмчек эмүү. ~ vermek эмизүү.

memeli 1. эмчектүү. ~ hayvanlar эмчек-

түү айбандар. 2. көөдөнү/эмчеги чоң.

memeliler зоол. сүт эмүүчүлөр.

mememsi анат.  эмчек сымал/түспөл. memişhane ооз. ажаткана, туалет. memleket, -ti 1. мамлекет (саясий түзү-

лүш). 2. туулуп-өскөн жер. ~in havasını özlemek тууган жердин абасын        сагынуу.    ~in    neresi?

туулган жериң кайсы? 3. мекен, эң көп/жакшы өскөн жер. Bafra tütünün ~idir Бафра тамекинин

мекени.

memleketli 1. мамлекет калкы. 2. жер- деш.

memlûk,-kü эск. 1. (бирөөнүн) кол ал- дында, ээлигинде, бийлигинде. 2.кул.

memnu,-u жасак коюлган, тыюу салын- ган, уруксат берилбеген. ~ meyve

1. 1)Теңир жасагына карабай Адам 

Ата,  Обо Эне жеп алган жемиш.

1. 2)тыюу салынган нерсе. ~ mıntaka кирилбес аймак. 

memnuiyet, -ti жасак, тыюу.

memnun ыраазы, канааттанган, кур- сант. ~ etmek ыраазы кылыш, ку-

пулуна толуш. ~ kalmak/olmak ыраазы/курсант болуу, купулуна толуу,  жактыруу,  канааттануу.  ~

oldum        курсант болдум (жаңы таанышканда сүйлөнгөн сыпайы сөз).

memnuniyet,-ti ыраазычылык, курсант- тык, жактыруу. ~le ыраазычылык менен.

memnunluk, -ğu к.  memnuniyet. memorandum меморандум, нота. memran мембрана.

memur 1. мамлекеттик кызматкер, ай-

mensubiyet

лыкчы. ~ maaşı мамлекет берген айлык. ~ maaşı ile geçinmek мамле- кеттик айлык менен күн көрүү. 2.(бир жерге/ишке) жиберилген/ милдеттендирилген киши. teftişe ~ текшерүүгө жөнөтүлгөн кызмат- кер. ~ etmek 1) милдеттендирүү, ишке чегүү. 2) жиберүү, жөнөтүү.

memure аял кызматкер.

memuriyet, -ti 1. мамлекеттик кызмат/ иш. 2. милдет, жоопкерчилик. memurluk, -ğu кызматкерлик, кызмат.

~ etmek кызмат аткаруу, бир иште иштөө.

men, -n’i 1. жасак, тыюу. 2. бөгөт, жол-

тоо, тоскоол. ~ etmek к.  menetmek. menajer менеджер, тескөөчү.

mendebur жек көрүмчү, шүмшүк.

mendelcilik, -ği биол.  менделизм.

menderes геогр. ийрим, имерилиш, бу- рулуш (суунун).

mendil 1. жүз/бет аарчы. ~ sallamak кол жоолук булгалоо. 2. оромол, сүлгү.   ~   kadar   бет   аарчыдай

(кичине, тар).

mendirek,-ği  толкун  тоскуч,  жасалма порт.

mendup,-bu мус.  1. жол/уруксат бе- рилген (шариат боюнча). 2. өлүк.

meneсer 1. менеджер, башкаруучу. 2.

(бир спортмендин, санатчынын ж. б. ) иш тескөөчүсү. к. menajer.

menedilmek  1.  тыюу  салынуу,  жасак

коюлуу. 2. бөгөт/жолтоо/тоскоол болунуу.

menekşe  1.  бот.   бинапша,  менекше

(Viola). alaca ~ ала  гүл (Viola tricolor). 2. сыя көк (түс). ~ gözlü көк  көздүү.  ~  gülü  бот.   кытай

розасы (Rosa ehinensis).

menengiç, -ci терпентин дарагы/ашы.

menenjit,-ti        мед.        менингит        (мээ

кабыгынын сезгениши).

menetmek 1. жасак коюу, тыюу салуу.

2. бөгөт/тоскоол болуу.

meneviş 1. терпентин дарагынын ашы.

1. 2.өң/түс кубулуу (мис. кездеме- нин). 

деме).

menevişli 1. толкундуу, кубулган, түр- лөнгөн   (кездеме).   2.   сырдалган

(мис. болот). ~ kılıç сырдалган болоттон жасалган кылыч.

menfaat,-ti  кызыкчылык,  пайда.  ~ine

пайдасына. ~ beklemek кызыкчы- лык/пайда күтүү. ~ düşkünü пай- дакеч,  өз  кызыкчылыгын  көздө-

гөн.    ~    koparmak/temin    etmek

пайда/киреше табуу.

menfaatçi, menfaatperest, -ti пайдакеч.

menfî 1. терс, тескери, каршы. ~ cevap терс жооп. ~ söz каршы сөз. 2. өтм.  тескери, пессимист (киши).