mazur
тампыс (Melolontha vulgaris).
mayıs II уйдун жампасы. / тезеги.
mayışmak майышуу, шалдыроо, ныксы-
роо, көшүү (ысыктан, тамактан ж. б. ).
mayi, -i суюк, суюктук. ~ yakıt суюк
май.
maymun 1. зоол. маймыл. 2. кебетеси/ түрү суук. 3. өтм. маймыл, бак-
шы. ~a çevirmek/döndürmek май- мыл кылуу/маймылга окшотуу.
~a dönmek 1) шылдың болуу.
2)эсине келүү, акыл кирүү. ~ gibi 1)маймылдай (түрү суук). 2) ки- шини туураган бакшы. ~ gözünü
açtı өткөндөн сабак алды. ~ iştahlı чечкинсиз, туруксуз, оома (мү- нөз). ~ salatası ылайыксыз/жара-
шыксыз кийим. ~ suratlı кебетеси суук.
maymuncuk,-ğu 1. кичине маймыл.
2.ар кандай кулпуну ачканга жараган ийри аспап.
maymunluk,-ğu маймылдык, маймылча
аракет/жорук.
mayo 1. сүзмө костюму (аялдардын). 2.
трико (балеринанын, акробат-
тын).
mayonez майонез.
mayonezli майонездүү.
maytap, -bı 1. бенгал оту, кичи фейер- верк. 2. шылдың, келеке. ~a almak/~ etmek (бирөөнү) шылдың
кылуу, келекелөө.
mazak, -ğı зоол. чаар тригла (Trigla lineata).
mazbata токтом, протокол. сал.
tutanak.
mazbut, -tu 1. кылдат, этият, тыкан. ~
bir adam тыкан киши. 2. буйтка, далдоо (шамалдан, жаандан) имарат. 3. жазылган, катталган,
токтомго алынган. 4. эсте калган.
5. колго түшкөн, туткундалган.
mazeret,-ti жүйөөлүү себеп, кечирим,
шылтоо. sağlık ~i оору белгеси,
сыркоолук кагазы. ~ etmek ке- чирим суроо. ~ kâğıdı жүйөөлүү себеп кагазы.
mazeretsiz кечиримсиз, себепсиз, жү-
йөөсүз.
mazgal аск. амбразура, кароол тешиги.
mazhar (бир нерсеге) жеткен, татыган,
жараган. ~ olmak (бир нерсеге) жетүү, татыктуу болуу. affa ~ olmak кечиримге татыктуу болуш.
mazı 1. бот. туя (Thuja). 2. өсүмдүк- төрдө мителер жараткан жаңгак сымал төмпөктөр (мис. чай
сабагында). ~ meşesi бул илдет көрүлгөн эмен дарагы (Quercus infectoria).
mazi 1. өткөн убак. 2. грам. өткөн чак.
~ye karışmak өтүп кеткен, өткөн- кеткен, тарыхка айланган.
mazlum 1. эзилген, зулумдук көргөн, жапа чеккен. 2. өтм. жоош, мо- мун, бечара. ~ ~ жопжоош болуп,
момурайып.
mazlumluk, -ğu 1. эзилгендик, жапа чекме, зуулум көрмө. 2. жооштук,
момундук, бечаралык.
mazmun 1. эск. маани, мазмун. 2. кош маанилүү сөз, сөз оюну, кыйытма.
maznun 1. шектүү, күмөндүү. 2. кыл- мышкер, күнөөкөр, соттолгон. mazoşist, -ti психол. мазохист (жабыр
тартуу/кордолуудан жыныстык ырахат алган киши).
mazoşizm психол. мазохизм.
mazot, -tu 1. мазут. 2. дизел. 3. арго ич- килик. 4. арго чылым. ~ almak ар- го тамак ичиш, курсак тойгузуш.
mazotlu мазут/дизель менен иштеген.
mazur 1. күнөөсү кечирилген. 2. себеп- түү, жүйөөлүү, кечиримдүү, кечи-
рүүгө татыктуу. ~ görmek/tutmak
айып көрбөө, кечирим берүү. beni
~ görün айып көрбөңүз, кечири-
ңиз.
meçhul
mazurka муз. 1. мазурка, поляк бийи.
2.бул бийдин музыкасы.
meal, -li 1. маани, түшүнүк, мазмун. şu
~de ушул мааниде. 2. натыйжа, жыйынтык.
mealen маанисине карай, мааниси бо-
юнча. ~ tercüme маанисине карай
(сөзмө сөз эмес) котормо.
meblâğ сумма, жыйынтык, бар/кол-
догу акча.
mebus эск.эл өкүлү, депутат.
mebzul, -lü береке, мол, көп.
mebzulyet,-ti берекелүүлүк, молдук, көптүк.
mecal,-li күч, кубат, кайрат, чыдам, дар-
ман. ~i kalmamak күчү/кубаты/ кайраты/чыдамы/дарманы кал- боо.
mecalsiz күчсүз, кубатсыз, кайратсыз, чыдамсыз, дармансыз.
mecaz 1. өтмө/каймана маани, буруп
айтылган (сөз). 2. метафора.
mecazen өтмө мааниде, каймана түрүн- дө, буруп, бурмалап.
mecazî өтмө/каймана мааниде, метафоралык түрдө.
mecbur мажбур, милдеттүү. ~ etmek
мажбур кылуу, мажбурлоо. ~ kal- mak мажбур калуу. ~ olmak маж- бурлануу, мажбур болуу.
mecburen айласыз, чарасыз, мажбур- луктан.
mecburî милдеттүү, зарыл. сал.
zorunlu. ~ hizmet аск. милдеттүү аскердик кызмат. ~ orta öğretim милдеттүү орто билим.
mecburiyet,-ti милдеттүүлүк, мажбур- лук, зарылдык. ~ görmek зарыл деп эсептөө. ~inde değilim милдет-
түү эмесмин. ~inde kalmak (бир нерсе жасоого) аргасыз болуу.
meccanen бекер, акысыз, акчасыз.
meccanî 1. бекер, акысыз, акча төлө- бөстөн. 2. акчасыз окуган окуучу.
mecelle 1. ук. мыйзамдар жыйнагы. 2.
мус. фыкыхка негизделген мый-
замдар, жоболор жыйнагы, кодекс
mecelleşmek чатакташуу, талашып-
тартышуу.
mecidiye тар. 20 куруштук күмүш тыйын.
mecit 1. атактуу, даңазалуу, даңктуу.
2.кудуреттүү (Кудайдын сыпат- тарынан бири).
meclis 1. мажилис/межилис, парла- мент, палата, кеңеш. M~i Mebusan тар. Османлы Императорлугу
Парламенти. Türkiye Büyük Millet M~i Түркия Улуттук Улуу Кеңеши. 2. кеңешме, чогулуш,
жыйналыш. aile ~i үй-бүлө кеңе- ши. 3. жолугушуу, кече. ~ kurmak чогулуп көңүл ачуу.
mecmua эск. 1. журнал, жыйнак. 2.
коллекция, чогултма.
mecnun 1. акылдан айныган, жинди. 2.
ашыктан делирген, мажнун. ~ olmak 1) ашыктан мажнун болуп кетиш. 2) жинди болуш, акылы
айнып калыш.
mecnunane акылдан айныгандай, делиргендей, жиндидей. ~ bakış
акылдан айныгандай көз караш. ~ fikir жиндидей бир ой.
mecra 1. сай, нук (суунун). 2. жүрүш,
агым, багыт (иштердин, окуялар- дын). 3. анат. көңдөй, канал. ~sı değişmek (окуянын) жүрүшү/
агымы өзгөрүү.
Mecusî 1. отко сыйынгандар. 2. зоро- астризм динин тутунгандар.
Mecusîlik, -ği зороастризм, отко сыйы- нуучулук.
meczup, -bu 1. эск. Кудайга болгон сү-
йүүcү акылынан ажыраткан. 2. ар- го жинди, келесоо. 3. (бир нерсеге) катуу берилген, делирип алган.
meç I, -ci кылыч, рапира.
meç II тал-тал кылып түрдүү түскө боёлгон чач.
meçhul, -lü 1. белгисиз. faili ~ cinayet
mehpare
кылмышкери белгисиз киши өлтүрүү. 2. мат. белгисиз (сан).
3.грам. этиштин аркылуу
мамилеси.
medar эск. 1. айлануу огу. 2. астр.
орбита. 3. себеп, шылтоо, түрткү.
4.медер, таяныч, жөлөк. ~ olmak медер болуу. ~ı iftihar сыймык туудурган нерсе.
meddah 1. меддах, аңгемечи, жомокчу, куудул. 2. өтм. ашыры мактаган, көтөрмөлөгөн, кошоматчы.
meddücezir, -zri геогр. кирүү, тартылуу
(суу, деңиз ж. б. ).
medenî 1. маданий, цивилизация. ~
memleketler маданий өлкөлөр, өркөнү өскөн/цивилизация өлкө- лөрү. 2. журтташтык, жарандык. ~
hâli жарандык абалы. ~ hukuk/hak
ук. журтташтык/жарандык укугу
/акысы. M~ Kanun журтташтык/
жарандык мыйзамы.
medenîleşmek маданиятташуу.
medenîlik, -ği маданияттуулук, билги-
лүүлүк.
medeniyet, -ti маданият, өркөният, ци- вилизация. сал. uygarlık. Urartu
~i Урарту өркөнияты.
medeniyetsiz маданиятсыз, көргөн- өскөнү жаман.
medet,-di жардам, көмөк, колдоо. ~ Allah! Кудай колдо! ~ beklemek/ ummak жардам/көмөк күтүү.
Medine Медина. ~ fukarası gibi dizilmek сапка туруп момурайып кезек кү- түш.
medrese 1. медресе. 2. эск. факультет.
~ye düşmek өтм. туюкка капта- лыш, жыйынтык/бүтүм чыгара
албаш (бир иштен). medreseli медресе окуучусу. medüz зоол. медуза.
medyum медиум, көзү ачык.
medyun 1. милдеттүү, милдеткер. 2. ка- рыздар. ~ olmak милдеткер/
карыздар болуу.
mefhum эск. түшүнүк.
mefluç эск. шал, шал болгон (киши).
mefruşat, -tı жууркан-төшөк, төшөнчү- орунчу, эмерек, үй буюмдары.
mefruşatçı жууркан-төшөк, төшөнчү- орунчу, эмерек жасаган/саткан киши/дүкөн.
meftun 1. кызыккан, берилген, кумар- ланган, ашык болгон. ~ etmek ашык кылуу, өзүнө тартуу, кумар-
лантуу, азгыруу. (birine) ~ olmak (бирөөгө) ашык болуп сүйүп калуу, азгырылуу.
meftur зериккен, тажаган, эриккен.
meful, -lü эск. 1. жасалган, кылынган.
2. таасирленген, шыктанган. 3.
грам. толуктооч.
mega… мега (өлчөм бирдиги).
megafon мегафон. ~la ünlemek мегафон
менен үн салуу/жарыялоо.
megahertz физ. мегагерц (фреканс бир- диги).
megaloman психол. кыйынсынма/чоң- сунма оорусуна кабылган киши, мегаломан.
megalomani психол. мегаломания (кы-
йынсынма/чоңсунма оорусу).
megametre мегаметр.
megaton мегатонна.
meğer көрсө. ~ dün gelmiş көрсө, кечээ келиптир.
meğerki ... са да, ... карабастан, ал түгүл, маа демектен (байл. ; эки сүй- лөмдү байланыштырат). yarın
sergimizi açacağız, ~ kar yağsın маа демектен кар жааса да, эртең көргөзмөбүздү ачабыз.
meğerse к. meğer.
mehil, -hli кошумча мөөнөт (бир иштин бүтүшү үчүн). ~ vermek мөөнөтүн
узартуу.
Mehmetçik түрк аскери (эркелетүү/
сүймөнчүк иретинде).
mehpare ад. сулуу.
meleşmek
mehtap, -bı ай жарыгы/нуру. ~a çıkmak
ай жарыгында серүүндөн чыгуу.
mehtaplı ай жарык, айлуу. ~ gece айлуу
түн.
mehter 1. тар. музыкант (жаңы черүү- лөрдө). ~ takımı 1) музыканттар
тобу. 2) урма, үйлөмө аспаптар оркестри. 2. тар. чатырларды караган малай.
mehterbaşı урма-үйлөмө оркестринин дирижёру.
mekan 1. мекен, жер, орун, журт. 2. үй,
турак-жай. 3. эск. физ. мейкин- дик, космос. сал. uzay. ~ tutmak мекен кылуу.
mekanik,-ği 1. механика. 2. механика- лык. ~ enerji механикалык энер- гия. 3. өтм. ойлонбостон, өзүнөн
өзү, көнүмүш боюнча. ~ olarak
өзүнөн өзү.
mekanikçilik, -ği филос. механицизм.
mekanizasyon машинелештирме, меха- никалаштырма.
mekanize аск. механикалашкан, ма-
шинелештирилген (бирдик,
бөлүк).
mekanizm к. mekanikçilik.
mekanizma механизм, аппарат, түзү- лүш. devlet ~sı мамлекеттик түзү- лүш/аппарат. saat ~sı саат меха-
низми.
mekansız үй-жайсыз, селсаяк.
mekik,-ği өрмөк кылычы (эриш менен
аркакты кайчылаштырууга жара- ган). ~ atmak/dokumak өтм. тын- бай ары-бери катташ. ~ gibi жаны
жай албаган/тынбаган.
mekkâre жүк ташыган айбан (ат, өгүз, төө, качыр).
Mekke Мекке.
mekruh 1. жийиркеничтүү, көңүл ай- ныткан, жек көрүмчү. 2. мус. ма-
кирөө, шариат жол бербеген/ тыюу салган,.
Meksika Мексика.
Meksikalı мексикалык.
mektep, -bi 1. эск. мектеп. сал. okul. 2.
~i asmak сабактан качуу. ~ çocuğu
1) мектеп окуучусу. 2) үйрөнчүк, чогоол, эпсиз. ~ görmemiş 1) окубаган, сабатсыз. 2) тарбиясыз,
адепсиз. ~ kaçağı окуудан качкан.
~ medrese görmüş билимдүү, маданияттуу.
mektepli 1. окуучу. 2. мектепте окуп- үйрөнгөн (alaylı каршысы).
mektup, -bu кат. ~ atmak кат жазыш/
жибериш. ~u dışından okumak эмне ойлогонун жүзүнөн билип коюш. ~ üstü каттагы адрес.
mektuplaşma кат алышма/жазышма. mektuplaşmak кат алышуу/жазышуу. mektupluk,-ğu 1. катка ылайык. 2. кат
менен билдириле турган.
melâl, -li капа, кусалык, санаа, убайым.
Мelâmî 1. мус. меламилик (суннилер
сектасы). 2. мелами сектасы мүчөсү.
melânkoli меланхолия. ~ye düşmek/
kapılmak меланхолияга дуушар болуш.
melânkolik 1. меланхолик. 2. өтм. кай-
гылуу, убайымдуу, муңдуу.
melâs шекер чөбөгөсү.
melce,-i башмаанек, корголоочу/баш
батырчу жер.
melek,-ği периште. ~ gibi 1) периш- тедей (сулуу). 2) периштедей
(кайрымдуу). ~ otu бот. периште оту (Angelica).
meleke 1. жөндөм, шык, касиет. çok
istikametli ~lere sahip insan көп кырдуу жөндөмү бар киши. 2. кө- нүмүш, адат, ык. сал. yatkınlık.
3.туюм, сезим. сал. yeti.
meleme 1. маарама (кой/эчки үчүн).
2.өтм. койдой жоош, момун.
melemek маароо.
melengiç, -ci терпентин ашы/дарагы.
meleş эгиз козулуу кой.
meleşmek маарашуу.
memur
melez 1. аргын, мулат, метис (киши). 2. аргын (айбан). 3. гибрид, кыйыш- ма (өсүмдүк). 4. аралашма (тил).
melezleme кыйыштырма, аргындаш- тырма.
melezlemek кыйыштыруу, аргындаш-
тыруу.
melezlik, -ği аргындык.
melhem к. merhem.
melih сулуу, келишимдүү.
melik, -ki король, падыша, өкүмдар.
melike королева, каныша.
melinit, -ti хим. мелинит. melisa бот. мелиса (Melisa). melodi күү, обон.
melodik күүгө/обонго байланыштуу. melodram театр мелодрама. melodramatik мелодрамалык.
melon "коон" (шляпа түрү).
meltem жайкы жел (кургактан деңизге карай соккон).
melun 1. каргыш тийген, каргышка калган. 2. жексур, жек көрүмчү. 3.арам ойлуу, кара ниеттүү, кесе-
петтүү.
melül,-lü 1. капалуу, убайымдуу, санаа- луу, муңайым. 2. күйүт тарткан,
чөккөн, маанайы пас, көңүлсүз. ~
~ убайымдуу, көңүлсүз, санаар- кап. ~ ~ bakmak күйүттүү/муңа-
йым кароо.
memalik,-ki (memleket’тин көпт. т. )
мамлекеттер.
memba, -ı 1. булак. ~ suları булак суу- лары. 2. өтм. булак, чыккан жер, тек. kuvvet ~ı кубаттын/күчтүн
булагы.
meme 1. анат. , биол. эмчек, желин.
2.көнчөк (кулактын). kulak ~si
кулактын көнчөгү. 3. мех. бүрк- күч, билик. gaz ocağı ~si газ плитасынын билиги. 4. мед.
денеде пайда болгон шишикче, төмпөк. 5. (аткыч куралдарда) машаа. tüfek ~si мылтыктын
машаасы. ~ başı/düğmesi/gülü/ucu
эмчектин үрпү. ~ emmek эмчек эмүү. ~den kesmek эмчектен чыга- руу. ~de olmak эмчекте болуу, эмчек эмүү. ~ vermek эмизүү.
memeli 1. эмчектүү. ~ hayvanlar эмчек-
түү айбандар. 2. көөдөнү/эмчеги чоң.
memeliler зоол. сүт эмүүчүлөр.
mememsi анат. эмчек сымал/түспөл. memişhane ооз. ажаткана, туалет. memleket, -ti 1. мамлекет (саясий түзү-
лүш). 2. туулуп-өскөн жер. ~in havasını özlemek тууган жердин абасын сагынуу. ~in neresi?
туулган жериң кайсы? 3. мекен, эң көп/жакшы өскөн жер. Bafra tütünün ~idir Бафра тамекинин
мекени.
memleketli 1. мамлекет калкы. 2. жер- деш.
memlûk,-kü эск. 1. (бирөөнүн) кол ал- дында, ээлигинде, бийлигинде. 2.кул.
memnu,-u жасак коюлган, тыюу салын- ган, уруксат берилбеген. ~ meyve
1)Теңир жасагына карабай Адам
Ата, Обо Эне жеп алган жемиш.
2)тыюу салынган нерсе. ~ mıntaka кирилбес аймак.
memnuiyet, -ti жасак, тыюу.
memnun ыраазы, канааттанган, кур- сант. ~ etmek ыраазы кылыш, ку-
пулуна толуш. ~ kalmak/olmak ыраазы/курсант болуу, купулуна толуу, жактыруу, канааттануу. ~
oldum курсант болдум (жаңы таанышканда сүйлөнгөн сыпайы сөз).
memnuniyet,-ti ыраазычылык, курсант- тык, жактыруу. ~le ыраазычылык менен.
memnunluk, -ğu к. memnuniyet. memorandum меморандум, нота. memran мембрана.
memur 1. мамлекеттик кызматкер, ай-
mensubiyet
лыкчы. ~ maaşı мамлекет берген айлык. ~ maaşı ile geçinmek мамле- кеттик айлык менен күн көрүү. 2.(бир жерге/ишке) жиберилген/ милдеттендирилген киши. teftişe ~ текшерүүгө жөнөтүлгөн кызмат- кер. ~ etmek 1) милдеттендирүү, ишке чегүү. 2) жиберүү, жөнөтүү.
memure аял кызматкер.
memuriyet, -ti 1. мамлекеттик кызмат/ иш. 2. милдет, жоопкерчилик. memurluk, -ğu кызматкерлик, кызмат.
~ etmek кызмат аткаруу, бир иште иштөө.
men, -n’i 1. жасак, тыюу. 2. бөгөт, жол-
тоо, тоскоол. ~ etmek к. menetmek. menajer менеджер, тескөөчү.
mendebur жек көрүмчү, шүмшүк.
mendelcilik, -ği биол. менделизм.
menderes геогр. ийрим, имерилиш, бу- рулуш (суунун).
mendil 1. жүз/бет аарчы. ~ sallamak кол жоолук булгалоо. 2. оромол, сүлгү. ~ kadar бет аарчыдай
(кичине, тар).
mendirek,-ği толкун тоскуч, жасалма порт.
mendup,-bu мус. 1. жол/уруксат бе- рилген (шариат боюнча). 2. өлүк.
meneсer 1. менеджер, башкаруучу. 2.
(бир спортмендин, санатчынын ж. б. ) иш тескөөчүсү. к. menajer.
menedilmek 1. тыюу салынуу, жасак
коюлуу. 2. бөгөт/жолтоо/тоскоол болунуу.
menekşe 1. бот. бинапша, менекше
(Viola). alaca ~ ала гүл (Viola tricolor). 2. сыя көк (түс). ~ gözlü көк көздүү. ~ gülü бот. кытай
розасы (Rosa ehinensis).
menengiç, -ci терпентин дарагы/ашы.
menenjit,-ti мед. менингит (мээ
кабыгынын сезгениши).
menetmek 1. жасак коюу, тыюу салуу.
2. бөгөт/тоскоол болуу.
meneviş 1. терпентин дарагынын ашы.
2.өң/түс кубулуу (мис. кездеме- нин).
деме).
menevişli 1. толкундуу, кубулган, түр- лөнгөн (кездеме). 2. сырдалган
(мис. болот). ~ kılıç сырдалган болоттон жасалган кылыч.
menfaat,-ti кызыкчылык, пайда. ~ine
пайдасына. ~ beklemek кызыкчы- лык/пайда күтүү. ~ düşkünü пай- дакеч, өз кызыкчылыгын көздө-
гөн. ~ koparmak/temin etmek
пайда/киреше табуу.
menfaatçi, menfaatperest, -ti пайдакеч.
menfî 1. терс, тескери, каршы. ~ cevap терс жооп. ~ söz каршы сөз. 2. өтм. тескери, пессимист (киши).
3.сүргүнгө айдалган. 4. грам. ,
мат. терс.
menfur жийиркеничтүү, жек көрүмчү,
ыпылас, жүрөк айланткан.
mengene 1. кыскыч, пресс (аппарат).
demirci ~si темир пресси. 2. сык-
кыч (мис. мөмө суусун). üzüm ~si жүзүм сыккыч. ~ gibi катуу кысуу/сыгуу.
menhus каражолтой, жолсуз, таалай- сыз.
meni, -i биол. бел суу, сперма,
тукум.
menkıbe ад. баян, уламыш (атактуу,
таанымал кишилердин өмүрү жө-
нүндө).
menkul, -lü 1. эск. ташылган, көчүрүл- гөн. 2. эск. ооздон-оозго, укум-
дан-тукумга өтүп келген. 3. экон. , ук. козголгон, ташылган (мүлк). ~ kıymetler өзгөрмө нарк. ~ mallar
козголмо мүлк.
menolunmak 1. жасак кылынуу, тыюу салынуу. 2. бөгөт/жолтоо/тоско-
ол болуу.
menopoz мед. климакс. ~a girmek
климакска кирүү.
mensubiyet, -ti 1. тиешелүүлүк, тийиш-
meram
түүлүк, байланыш, жакындык, ка- тыш. 2. жердештик, тектештик, туугандык.
mensucat,-tı токумалар, кездемелер, текстиль.
mensup,-bu 1. тиешелүү, тийиштүү,
байланыштуу. 2. мүчө, кызматкер, персонал. ordu ~u орду (армия) кызматкери. parti ~u партия мүчө-
сү. ~ olmak тиешелүү/тийиштүү болуу.
mensur эск. кара сөз түрүндө.
menşe,-ei тек, чыгыш, жаратылыш, түп, тукум, булак. ~ şahadetnamesi соода чыгыш сертификаты.
menşeli ... тектүү. yabancı ~ чет элдик/ өлкөлүк.
Menşevik, -ği тар. меньшевик.
Menşeviklik,-ği меньшевизм.
menteşe тоспо, ашык-машык.
menteşeli тосполуу, ашык-машыктуу
(каалга, терезе ж. б. ).
mentol, -lü жалбыз жыты, ментол.
mentollü жалбыз жыттуу. ~ sigara жал-
быз жыттуу сигарет.
menü 1. меню (сунуш кылынган та- мак). 2. меню (тамактар тиз-
меси).
menüsküs анат. мениск (муундарда эки сөөк арасында калган кемир-
чек).
menzil 1. эск. (жолчулукта) аялдама, тыным, өргүү, бекет. ~i maksuda
ermek барчу жерине жетиш. 2.
түнөк, конуп кетчү жер, конок үй.
3. мерчем, узактык, учуш узак-
тыгы (снаряддын), тийиш узак- тыгы (октун, ракетанын). yakın ~ жакын мерчемдүү. uzak ~ узак
мерчемдүү.
mera жайыт, жайлоо (мал оттотуу үчүн).
merak,-kı 1. кызык, көңүл, кунт, бүйүр.
2. шык, ынтаа, жөндөм. çiçek yetiş- tirmyeye pek ~ı yok гүл өстүргөнгө
анча шыгы жок. 3. сарсанаа,
убайым, чочулоо, коркуу. ~la 1)
~ta bırakmak убайымга салуу,
сарсанаа кылуу. ~tan çatlamak 1) бир нерсени билгенге катуу кызыгыш. 2) санааркоо, тынчы
кетүү, тыбырчылоо. ~ına dokun- mak/~ uyandırmak кызыктырыш, бүйүрүн кызытыш. ~ etme! сар-
санаа болбо, убайым жебе! ~ etmek 1) (бир нерсеге) кызыгуу, бүйрү кызуу. 2) чочулоо, убайым
тартуу, санаркоо. 3) (бир нерсеге) берилүү, көңүл/ ынтаа коюу. ~ta kalmak сарсанаа болуш, убайым
жеш. ~ olmak кызык туудуруш, көңүлүн ээлеп алыш. panayıra gitmek bana ~ oldu жарманкеге
барыш көңүлүмдү ээлеп алды. ~ı olmak кызыгуусу болуу. ~ sarmak/duymak/sardırmak/salmak
кызыгыш, көңүлдөнүш, бүйрү кызыш, ээлигиш.
meraklandırmak санааркатыш,
убайымга салыш.
meraklanmak 1. кызыгыш, көңүлдө- нүш, бүйрү кызыш. 2. санааркаш,
убайым жеш, чочулаш, коркуш.
meraklı 1. кызыккан, жарданган, таң- данган. kazazadenin yanında epey-
ce ~ vardı кырсыкка туш болгон- дун жанында жарданган бир топ киши турган. 2. берилген, кунт/
ынтаа койгон, шыктуу. ava ~ ууга берилген. edebiyata ~ адабиятка шыктуу. 3. санааркаган, убайымга
түшкөн, чочулаган.
meraksız 1. эч нерсеге кызыкпаган, кайдигер, көңүл кош, кош көңүл.
2.токтоо, салмактуу.
meral, -lı зоол. марал.
meram максат, тилек, мүдөө, каалоо.
~ına ulaşmak максатына жетүү.
~ını anlatmak айтып түшүндүрүү, көндүрүү. ~ etmek (бир нерсеге)
умтулуу, киришүү.
merhum
merasim 1. шаан-шөкөт, церемония.
сал. tören. 2. ырым-жырым, каада.
~le karşılamak шаан-шөкөт менен
тосуп алуу. cenaze ~i өлүк каадасы. ~ kıtası ардактуу кароол.
merasimli 1. шаан-шөкөттүү. 2. каада-
луу, салтты катуу сактаган, нарк- туу.
merbut 1. тиркелген, кошулган, ко-
шумчаланган. сал. ilişik. 2. көз каранды, тийиштүү. ~ olmak (бирөөгө) көз каранды болуш.
merbutiyet, -ti 1. байланыш. 2. жакын- дык, тийиштүүлүк. 3. көз каран- дылык.
mercan 1. зоол. маржан (Corallium rub- rum). 2. маржан (жасалга). 3. мар- жандан жасалган. ~ küpe маржан
сөйкө. ~ adası маржан аралы, атол.
~ ağacı бот. маржан дарагы
(Erythrina corallodendron). ~ yeşili
маржан түстүү жашыл. ~ yılanı зоол. маржан жыланы (Elaps corallinus).
mercanköşk, -kü бот. майоран (Origa- num majorana).
mercek,-ği физ. линза. dışbükey ~ том-
пок линза. içbükey ~ чуңкур линза.
merci, -i 1. бир иш менен кайрыл-
ган/чечкен орган. 2. арыз, датта- нуу кабыл алган/чечкен киши.
mercimek, -ği 1. бот. жасмык (Lens
culinaris). 2. жасмык (даны). ~ kadar кенедей, таруудай. ~i fırına vermek (бир аял менен) жашы-
руун байланышка кирүү.
merdane I баатырдык, эр жүрөктүк/кө- күрөктүк, кайраттуулук.
merdane II 1. жумуру союл, өзөк, чы- гырык, ролик, цилиндр. 2. үбөлүк. merdiven тепкич, баскыч, шаты, трап.
dönme ~ тегеренип чыкма тепкич. ip ~i жип шаты. yangın ~i өрт тепкичи. ~ dayamak белгилүү (бир
жашка) жакындоо, таяп калуу.
altmışa ~ dayamak алтымышка таяп калыш. ~ kovası тепкич боштугу.
meret, -ti орой 1. шүмшүк, акмак, сөө- дүр. bırak şu ~i, ben böyle insanlar- dan hoşlanmam жөн кой, ал шүм-
шүктү, мен андай кишилерди сүй- бөйм. 2. ишке жарабаган, болбо- гон, жараксыз (нерсе). 3. кара-
жолтой, жолу жок.
merhaba "салам", "саламатсыңбы"
маанисиндеги саламдашуу сөзү. ~
çocuklar! саламатсыңарбы, бал- дар! (sadece) ~mız var саламыбыз эле бар. ~yı kesmek саламдашпай
калыш. ~sı olmak саламдашып коюу (анча жакшы таанышпоо).
merhabalaşmak саламдашуу, учура-
шуу.
merhale 1. аялдама, тыным, өргүү, дем/ эс алма, тыныгуу. 2. бир күндүк
жол, этап. 3. баскыч, фаза. ~ ~
баскыч-баскыч, кадам-кадам.
merhamet, -ti кайрым, мээрим, боору-
кердик, кечирим. ~ etmek 1) кай- рым/мээрим көргөзүш, боору ооруш. 2) кечириш. ~e gelmek боо-
ру ооруп кетиш, кечирим бериш. ~ istemek кечирим суроо. ~ine sı- ğınmak кайрымынан/мээриминен
үмүт кылуу/баш калкалоо. ~i yok
таш боор, кайрымсыз, мээримсиз.
merhametli боорукер, кайрымдуу, мээ-
римдүү, кең пейил, мүнөзү жумшак.
merhametsiz таш боор, кайрымсыз,
мээримсиз, мерес, заалим, катуу.
merhem 1. май, крем (дарылык үчүн сүйкөлгөн). 2. өтм. чара, айла,
шыпаа. sözlerin ~ gibi geldi сөз- дөрүң майдай жакты.
merhum 1. маркум, раматылык (өлгөн
кишинин атына кошулуп
mert
айтылган сыпат). ~ Kemal Bey her gelişinde uğrardı маркум Кемал Бей келген сайын учурап кетчү. 2. өлгөн мусулман эркек. ~ olmak өлмөк.
merhume маркум (өлгөн мусулман аял).
mer’i 1. ардактуу, урматтуу, кымбат- туу. 2. колдонуудагы, иш жүзүн-
дөгү, иштеп жаткан, учурдагы. ~ olmak ишке киргизилмек.
meridyen астр. меридиан. ~ çemberi/
dairesi меридиан сызыгы/ айланасы.
Merih астр. Марс (планета).
merinos 1. зоол. меринос (Ovis aries his- panica). 2. меринос жүнү. 3. мери- нос жүнүнөн жасалган.
mer’iyet, -ti колдонумда/иштеп турган, жарактуу. ~e girmek/geçmek иш- ке/колдонумга кирүү. ~ten kaldır-
mak колдонумдан алып таштоо.
~te kalmak колдонумда калмак.
merkantilizm экон. меркантилизм.
merkep, -bi 1. мингич айбан. 2. эшек.
merkez 1. ар кыл мааниде борбор. daire
~i мат. айлананын борбору. dep-
remin ~i жер титирөөнүн эпицен- три. ülkenin ~i өлкөнүн борбору, башкалаа. Dünya ~i Жер шарынын
борбору. 2. түйүн, станция, база, пункт. dağıtım ~i таратуу пункту. telefon ~i телефон станциясы/
түйүнү. 3. башкы мекеме, башка- руу борбору. Atatürk Araştırma M~i Ататүрк Изилдөө Борбору.
komite ~i комитет борбору. 4. орто. şehir ~i шаардын ортосу. 5. полиция ордосу. 6. өтм. шекил,
жол, жөн, багыт, абал. iş bu ~de iken иш бул абалда болгон соң. benim görüşüm de bu ~de менин
пикирим да бул багытта.
merkezci саяс. центрист.
merkezcil орточул. ~ kuvvet орточул
күч.
merkezcilik, -ği саяс. централизм.
merkezleşme борбордошмо. merkezleşmek борбордошуу. merkeziyet, -ti 1. борбордук абал/жаг-
дай. 2. централизм.
merkeziyetçi саяс. центрист.
merkeziyetçilik, -ği саяс. централизм.
merkezkaç, -çı ортого/борборго багыт- талган. ~ kuvvet ортого багыттал- ган күч.
merkezlenmek к. merkezleşmek. Merkür астр. Меркурий (планета). mermer 1. мармар. ~ sütun мармар ус-
тун. ~ ocağı мармар кени. su ~i але- бастр. 2. мармардан жасалган. 3. жука кездеме түрү.
mermerci 1. мармар иштеткен/саткан киши. 2. мармардан көрүстөн бел- гисин жасаган уста.
mermerşahi ак жука кездеме, батист.
mermi аск. ок, ядро, снаряд, ракета.
kör ~ жарылбаган снаряд. roket ~si
реактивдүү снаряд. topçu ~si
замбирек огу.
merserize 1. мерсерленген (химиялык
жол менен жылтыратылган) пахта жиби. 2. бул жиптен жасалган (буюм).
mersi мерси (французчадан) ырахмат.
çok ~ чоң ырахмат.
Mersin Мерсин (Чыгыш Түркиядагы
шаар). ~ ağacı бот. мирт (Myrtus communis).~ balığı зоол. мерсин балыгы (Acipenser sturio). ~
morinası зоол. белуга (Huso huso).
mersiye 1. кошок. 2. мус. мерсие (му-
харрем айында аткарылган
Азирети Хүсейиндин кыйналып өлүшү жөнүндөгү кошок).
mersiyeci 1. профессионал кошокчу. 2.
мерсие аткарган киши.
mert,-di 1. урматтуу/кадырлуу, сөзүн- дө турган киши. 2. эр жүрөк/
көкүрөк, кайратман, баатыр, тай-
mest
манбас.
mertçe 1. эр жүрөктүүлүк/кайратман- дык/тайманбастык менен. 2.
каада менен, салабаттуу түрдө.
mertebe 1. даража, деңгээл, абал. o ~de
ошол деңгээлде. 2. мартаба, кыз-
мат, наам. 3. кез, жолу. kaç ~ канча жолу. mümkün ~ мүмкүн болу- шунча.
mertek,-ği төрт бурчтуу же жумуру шырык.
mertlik,-ği 1. каармандык, эр жүрөктүк,
тайманбастык, жигитчилик. 2. ка- дырмандык, салабаттуулук.
Meryem Ana дин Мариям Эне.
mesafe 1. аралык, алыстык, узактык. evlerimiz beş yüz metrelik ~de үй- лөрүбүздүн арасы беш жүз метр.
2.өтм. расмийлик, тоңдук, суук- тук (мамилелердеги). ~ bırakmak/ koymak (мамиледе) сый болуу.
mesaha 1. жер өлчөө. 2. аянт.
mesai 1. эмгек, аракет. 2. жумуш, кыз- мат. ~ saati жумуш күнү. ~
yapmak/ ~ye kalmak жумуш күнүн узартып иштөө.
mesaj 1. мессаж, кабар. ~ bırakmak
мессаж жиберүү. 2. саяс. кайрылуу (мамлекет/өкмөт башчылары кайсы бир себеп менен жарыя-
лаган). 3. туюк түрдө берилген маани. gizli ~ туюк мессаж.
mesame анат. көзөнөк.
mesane анат. табарсык.
mescit, -di 1. мечит (мунарасыз кичине жаами). 2. жаами (мунаралуу).
mesel 1. мисал, үлгү. 2. макал, лакап.
mesela мисалы. ~ yarın siz gitmediniz diyelim … мисалы эртең силер
кетпей калдыңар дейли...
mesele 1. маселе, суроо. ~yi çözmek 18. asrın bilim adamlarına nasip olmuş
маселени чечүү 18-кылымдын илимпоздоруна насип болгон. 2.мат. маселе, амал. hesap ~si
арифметикалык маселе. 3. кы-
йынчылык, кыйын жагдай, проб- лема. ~ yapmak кыйынчылык жа- ратуу. ~ değil кыйынчылыгы жок.
meshetmek 1. сылоо, сүртүү (даарат алуу учурунда суулуу кол менен башты). 2. тийүү, тийип кетүү. 3.
сүртүү, сыйпоо (мис. майды, кремди).
Mesih "кол сүргөн", машаяк (Иса
Пайгамбардын сыпаты).
mesire 1. кыдырып көрө турган жер. 2.
кыдыруу, сейил.
mesken 1. үй, турак жай, жашаган жер, мекен. ~ inşaatı турак жай курулу- шу. 2. ук. туруктуу жашаган жер.
~ tutmak мекендеп/жердешип ка- лыш.
meskûn жайгашкан/жерлешкен/ ме-
кендеген (жер).
meskût айтылбаган, сүйлөнбөгөн. ~ geçmek/kalmak сөз/кеп кылынбоо,
оозго алынбоо.
meslek,-ği 1. кесип, адистик. ~ dersleri
адистик сабактары. ~ seçmek
кесип тандоо. 2. алектенген нерсе, эрмек. 3. эск. , филос. мектеп, чыйыр, доктрина. ~ hastalıkları
кесип оорулары. ~ okulu кесиптик окуу жайы. ~ sahibi кесип ээси. ~ sırrı кесип сыры.
meslekî кесиптик, кесипке байланыш- туу. ~ öğretim кесиптик билим. mesleksiz 1. кесипсиз, ишсиз. 2. прин-
ципсиз, оома, туруксуз.
meslektaş кесиптеш.
mesnet,-di 1. таянч. 2. баскыч, тепкич.
3.кызмат, мартаба.
mesnevî ад. месневи (эки сап уйкаш бейттерден турган ыр түрүндөгү
чыгарма).
mest I мас. ~ etmek 1) мас кылуу. 2)
делебени козгоо. ~ olmak 1) мас
болуу. 2) өтм. делебеси козголуу.
meşru
mest II маасы.
mesul,-lü жоопкер, милдеткер. ~ tutmak
милдеттүү деп эсептөө.
mesuliyet, -ti жоопкерчилик, милдет. ~ almak/almamak жоопкерчилик ал- ыш/албаш. ~ hissi жоопкерчилик
сезими. ~ten kaçınmak жоопкерчи- ликтен качыш. ~ yüklemek жоопкерчилик/милдет жүктөш.
mesuliyetli жоопкерчиликтүү, милде- тин так аткарган, ишине так.
mesuliyetsiz жоопкерчиликсиз, шала-
кы.
mesut,-du бактылуу, таалайлуу, жыр- галдуу, бактыяр. сал. mutlu. ~
zaman бактылуу/жыргал заман. ~ etmek бактылуу кылуу. ~ olmak бактылуу болуу.
meşakkat,-ti машакат, мээнет, кыйын- чылык, азап. ~le машакат менен. ~ çekmek машакат тартыш. ~ı çok
машакаты көп. ~e katlanmak машакатына/кыйынчылыгына чыдаш.
meşakkatli машакаттуу, мээнеттүү, азаптуу, кыйынчылыгы көп. ~ iş машакаты көп иш.
meşakkatsiz машакатсыз, мээнетсиз, кыйынчылыгы жок.
meşale 1. шам чырак, факел. 2. өтм.
шам чырак, жол башчы/ көрсөткүч. ~i maarif билимде жанып турган шам чырак. hayat
~si ад. жашоонун шам чырагы. ~ çekmek жол көргөзүү/баштоо, чыйыр салуу.
meşe 1. бот. дуб, эмен (Quercus). ~ ke- restesi дуб тактай. 2. дубдан жа- салган. ~ odunu 1) дубдан отун. 2)
өтм. , орой келесоо, аңкоо, дөдөй.
meşgale иш, эрмек, алек болгон/алыш- кан нерсе, аласкы.
meşgul,-lü 1. алек болуш, эрмек кы- лыш, алышыш. ne ile ~? эмне ме- нен алышып жатат? эмне кылып
жатат? 2. бош эмес. telefonu ~
телефону бош эмес. müdür şu an ~ директор азыр бош эмес. 3. ээленген. masa ~ үстөл бош эмес. ~ etmek 1) алек кылыш, убактысын алыш. 2) кыйынчылык жаратыш, бөгөт болуш. 3) алаксытыш, эр- мек болуш. ~ olmak 1) алектениш, алаксыш. 2) бош эмес болуш, (бир нерсе менен) алек болуш.
meşhur атактуу, таанымал, белгилүү, даңазалуу. ~ artist атактуу артист.
~ olay таанымал окуя. ~ olmak
атактуу болуш.
meşhurluk,-ğu атактуулук, таанымал- дык, белгилүүлүк.
meşhut көрүлгөн, далилденген, күбөлө-
рү бар. ~ suç далилденген кылмыш.
meşin 1. иштелген/ийленген тери. 2.
териден жасалган. ~ gibi курумшу- дай болгон (каткан/карарган адам жүзү). ~ suratlı уятсыз,
арсыз (киши).
meşk,-ki 1. машыкма, көнүкмө, үйрө- нүү (сулуу жазганга, музыкалык
аспапта ойногонго). 2. жатыктыр- ма, көндүрмө (колду). 3. тапшыр- ма, сабак (жазуу же музыка
боюнча). ~ almak сабак алуу. 4. үл- гү, өрнөк (мис. сулуу жазууда). ~ etmek көнүгүү, жатыгуу, сабак
алуу, үйрөнүү.
meşrep,-bi 1. мүнөз, табият, жараты- лыш. 2. жүрүш-туруш.
meşru, -u 1. шариатта жол берилген. 2. мыйзам ченемдүү, закондуу, легалдуу. ~ haklar мыйзамдуу
укуктар. ~ saymak жарактуу деп табуу. 3. никелүү төрөлгөн (бала). gayri ~ çocuk никесиз төрөлгөн
бала.
metrik
meşrubat,-tı суусундуктар, ичимдик- тер.
meşrulaştırmak мыйзамдаштыруу, за-
кондоштуруу.
meşruten шарттуу. ~ tahliye ук. шарт- туу бошотуу (түрмөдөн).
meşrutî конституциялык.
meşrutiyet,-ti 1. конституция. 2. тар.
конституциялык монархия (Ос-
манлы Императорлугунда 1876- жылдан 1918-жылга чейин өкүм сүргөн).
meşum каражолтой, жаман, сааттуу, балакеттүү.
met,-ddi 1. узартма. 2. грам. мадде
(арап жазуусунда тамганы узар- тып окуучу белги). 3. суунун кириши. ~ etmek узартуу.
meta,-i 1. товар, сатылчу буюм.
2.какшык кенч, байлык.
metabolizma биол. метаболизм, зат ал-
машуу.
metafizik, -ği филос. метафизика.
metafora метафора.
metal,-li 1. металл. 2. металлдан жасал- ган. ~ bilimi металлургия.
metalik 1. металлдан жасалган. 2. ме-
талл түстүү.
metalografi металлография.
metaloit, -di хим. металлоид.
metalsi металл сымал, металлоид. metalürji хим. металлургия. metamorfizm геол. метаморфизм.
metamorfoz метаморфоза, айлануу, ку- булуу.
metan хим. метан (газ) .
metanet,-ti чыдамкайлык, катуулук, кайраттуулук, бышыктык.
metanetli чыдамкай, кайраттуу, бы-
шык, катуу, тайбас.
metanetsiz чыдамсыз, кайратсыз, бош, жашык, туруксуз.
metapsişik психол. метемпсихикалык. metastaz мед. метастаз, жайылуу, тароо. metazori арго зордук менен, аргасыз-
дан.
metelik,-ği 1. 10 биримдик тыйын. 2. өтм. бир/жарты тыйын, эч нерсе. bende tek ~ yok менде бир/жарты тыйын жок. ~ etmez бир тыйынга татыбайт. ~e kurşun atmak эч акчасы калбоо. ~ vermemek маани бербөө, баасын/баркын билбөө.
meteor 1. астр. метеор. 2. куйруктуу
жылдыз. ~ taşı метеорит, көк ташы.
meteorolog метеоролог.
meteoroloji метеорология. meteorolojik метереологиялык. metfun көмүлгөн, көмүлүү.
meth, -thi мактоо. ~ etmek к.
methetmek. methetmek мактоо.
methiye 1. мактоо. 2. ад. ода, мактоо ыры.
metil хим. метил. ~ klorür хлорометил.
metin I, -tni текст.
metin II чыдамкай, кайраттуу, бышык, тайбас, кажыбас.
metinlik,-ği чыдамкайлык, кайраттуу- лук, бышыктык, тайбастык, кажы- бастык.
metis биол. метис, аргын.
metodik 1. методика. 2. методикалык, ырааттуу.
metodoloji методология.
metodolojik методологиялык.
metot,-tu 1. метод, ыкма. 2. методика.
metotlu методдуу, белгилүү ыкма менен иштелген.
metraj метраж, метрлей өлчөш.
metrajlı метраждуу. kısa ~ film кыска метраждуу фильм.
metrdotel метрдотель, баш официант.
metre 1. метр (узундук өлчөмү). ~ kare чарчы метр. ~ küp куб метр. ~ sis- temi метрикалык система. 2. метр
(узундук өлчөө куралы).
metres ойнош (аял). ~ tutmak ойнош күтүү.
metrik метрикалык (өлчөмдөр).
mevlût
metris аск. окоп, чуңкур.
metro метро.
metronom муз. метроном.
metropol,-lü башкалaa, метропол (өл-
көнүн, аймактын).
metropolit,-ti (христианчылыкта) мит-
рополит (патриархтан кийинки диний даража).
metropoliten 1. метрополитен, метро-
пол. 2. метро.
metrûk,-kü 1. ээн калган, ташталып салган. ~ kalmak ээн калыш. 2.
керексиз, жараксыз, колдонуудан чыккан.
metruke 1. ташталган, ыргытылган.
2.ажырашкан/ташталган аял, сал- бар.
mevcudiyet,-ti 1. жашоо, барлык, бар
болуш. sonsuz ~ түбөлүк барлык.
2. жан дүйнө. kin ve nefret bütün
~ini sarmıştı ыза жана жек көрүү
бүтүн жан дүйнөсүн чырмап алган.
mevcut, -du 1. учурдагы, азыркы. ~
rejim азыркы түзүлүш/режим. 2. бар, болгон. ~ göstermek бар деп көргөзүү. 3. жалпы саны, баары,
бүтүн баары. okulun öğrenci ~u мектеп окуучуларынын жалпы саны. 4. катышкандар, келгендер
(мис. бир чогулушка). ~ olmak 1)
бар болуш. 2) катышыш, келиш.
mevdu,-u аманат кылынган, ишенип
берилген/ташталган.
mevduat, -tı (mevdu’нун көпт. т. )
фин. аманат акча, депозит, жаты-
рым (банкага жаткырылган акча).
~ sahibi аманат акча ээси, жаты- рымчы.
mevki, -i 1. орун, жай, жайгашкан жер, туш. Bolu ~inde Болу тушунда/ жакындарында. 2. кызмат, даража,
мансап. … ~ine kadar yükselmek
...даражасына чейин көтөрүлүү. 3.
класс, даража (айрым ташыт-
тарда). ikinci ~ vagon экинчи
класс вагон. 4. абал, жагдай. müşkül ~de kalmak мүшкүл абалда калыш. 5. спорт орун, даража (мелдеште ээ болгон). ~inde убагында, учурунда. ~i olmak (бир иште) белгилүү даражага келиш.
mevlâ 1. ээ, эге, кожоюн. 2. (М~) Кудай, Теңир. 3. эркиндикке чыккан кул.
4.колдоочу, арка, жөлөк. ~sını al-
mak өз билгенин жасаш. ~sını bul- mak каалаганына/тилегине же- тиш.
mevlana 1. мус. эгебиз, кожоюнубуз (шейхтердин, мусулман аалымда- рынын титулу). 2. (М~) Мевлана
(мистик акын Желаледдин Румиге берилген сыпат).
Mevlevî мус. 1. Мевлевилик ордени
мүчөсү. 2. Мевлананын окуусун тутунган дервиш.
Mevlevîlik, -ği 1. мевлевилик (Мевлана
Желаледдин Руми негиздеген дер- виштер ордени). 2. мевлевилик (мевлеви дервиштери тутунган
жоболор/жасаган аракеттер).
mevlit,-di 1. төрөт. 2. туулган жер. 3. (М~) Мевлит (Азирети Мухаммед
Пайгамбардын төрөлүшүн, өмү- рүн даңазалаган Сулейман Челеви- нин поэмасы). 4. мевлит окулган
диний ырасми. М~ Кandili 1) Ази- рети Мухаммед Пайгамбардын туулган күнү. 2) мевлүт майра-
мында жагылган мом. 3. табият дүйнөсү. ~ okumak мевлит окуп өлгөндү эскерүү ырасмиси
(өлүмдүн 40-күнүндө өткөрүлөт).
mevlithan мевлит окуган киши.
mevlût,-du 1. жаңы төрөлгөн. 2. (М~)
мус. Мевлүт (Ай календарынын 3- айында Азирети Мухаммеддин туулган күнүнө байланыштуу
өткөрүлгөн диний майрам).
meydan
mevsim 1. мезгил. kış ~i кыш мезгили.
yaz ~i жай мезгили. 2. сезон, убак.
~ işçisi сезондук жумушчу. ölü ~
өлүү сезон. turizm ~i туризм сезо- ну. 3. өткөөл мезгил. ~ elbisesi мез- гилдик (күз-жаз) кийилген кийим.
mevsimlik,-ği 1. мезгилдик (күздүк/ жаздык кийим). 2. сезондук. ~ meyve сезондук жер-жемиш.
mevsimsiz 1. мезгилсиз, мезгилинен мурун/эрте. 2. ыксыз, ыңгайсыз, туура эмес (убакыт).
mevsuf эск. 1. сыпатталган, мүнөздөл- гөн. 2. грам. аныкталган (зат атооч).
mevzi, -i 1. жер, орун. 2. аск. өңүт, по- зиция. ~ almak өңү талуу. ~e yerleşmek жерге жайгашуу. ateş ~i
атыш өңүтү. bekleme ~i аңдуу өңүтү.
mevziî 1. чектелген, жергиликтүү, тар.
сал. bölgesel, yerel. 2. аск. өңүт кылынган, ээленген (жер, аймак). mevzilemek аск. өңүткө коюу, жайгаш-
тыруу.
mevzilenmek аск. өңүт алуу, жайгашуу.
mevzu, -u тема, маселе, сөздүн ток этер
жери. ~a girmek сөздүн ток этер жерин айтыш, чыныгы маселе/ темадан сөз кылыш.
mevzuat,-tı (mevzu’нун көпт. т. ) 1. (бир өлкөнүн) мыйзамдар кодекси, жоболору. 2. темалар, маселелер.
mevzun 1. тең, пропорциялуу, симмет- риялуу. ~ vücut түп, түз/ кын- тыксыз дене. 2. салмактуу, өлчөм-
дүү, орундуу. ~ adım салмактуу кадам. ~ söz орундуу сөз.
mevzuubahis,-hsi сөз болгон киши/
тема. ~ olmak сөзгө/талкууга тема болуу. para ~ değil акча маселе эмес.
mey I эск. ад. шарап.
mey II муз. сурнай түрү.
meyal: hayal ~ элес-булас. hayal ~ hatır-
lıyorum элес-булас эсимде бар.
meyan I ара, орто. ~ında арасында, ортосунда. bu ~da 1) муну менен катар. 2) айтмакчы, айткандай эле. 3) бул арада.
(Glycyrrhiza glabra). ~ balı кызыл
мыядан алынган шире.
meydan 1. майдан, аянт. Kızılay ~ı
Кызылай майданы/аянты. 2. май-
дан, атайын бөлүнгөн жер, ордо. at
~ı ат майданы, ипподром. güreş ~ı
күрөш майданы. hava ~ı аэропорт.
harp ~ı согуш майданы. 3. көрүн- гөн жер, көз алды, айлана-тегерек.
~da kimse yok айлана-тегеректе эч
ким жок. 4. мүмкүнчүлүк, бурсат, ык. ~ aramak ыгын табууга ара- кеттенүү. 5. спорт майдан, арена,
ринг. 6. мус. мевлевилер диний ырасмилерин өткөргөн жер. ~da
1) ачык, айдан ачык. 2)талаада,
эшикте. ~da kalmak талаада ка- лыш. ~ açmak себеп болуш. ~ almak жайылуу, тароо. ~a atılmak
1) ашкерелөө, ортого чыгаруу. 2)ортого чыгуу, белсенүү, бел байлоо (бир ишти жасаш үчүн).
~a atmak ортого коюу, сунуш кылуу. ~ bırakmak/vermek мүм- күнчүлүк берүү. ~ bırakmamak
жемин жедирбөө, мүмкүнчүлүк бербөө. ~ı boş bırakmak (бирөөгө) жемин жедирүү. ~ı boş bulmak
өзүн ээн-эркин сезиш. ~a çıkar- mak 1) ашкерелөө, ачыкка чыга- руу, бетин ачуу. 2) жаратуу, пайда
кылуу. 3) таап чыгуу. ~a çıkmak
1) ачыкка чыгуу, көрүнүү. 2)өтм.
билинип калуу, ашкереленүү. ~
dayağı тар. балак уруу (жаза катары). ~a dökmek эл алдына чыгаруу, бары-жогун көргөзүү. ~a
gelmek пайда болуу, түзүлүү, туруу, жаралуу. ~a getirmek пайда кылуу, түзүү, жаратуу. ~a koymak
жасап чыгаруу, ортого коюу. ~
mezbele
okumak 1) мелдешке чакыруу, эрегишке чыгуу. 2) атаандашуу, теңтайлашуу. ~ sazı муз. майдан сазы (12 кылдуу үнү бийик саз түрү). ~ vermemek мүмкүнчүлүк бербөө, жолтоо/бөгөт болуу. ~a vurmak белгилүү болуу, ачыкка чыгуу.
meydancı 1. короо шыпыргыч. 2. түрмө
сакчысы. 3. спорт калыс. 4. (мев- левилерде) конокторду күткөн кызматчы.
meydanlık,-ğı майданга ылайык ачык жер.
meyhane араккана, пивокана, трактир.
meyhaneci аракканачы, пивоканачы, трактирщик.
meyil, -yli 1. жантайыңкы, жантык,
кыйшык, эңкейиш. 2. өтм. ынтаа- луулук, шыктуулук, ыктуулук. 3. сүйүү, көңүлү түшүү. 4. экон.
тенденция. 5. астр. жантаюу, кыйшаюу. ~ vermek 1) жантайтуу, кыйшайтуу. 2) өтм. сүйүп калуу,
көңүлү түшүү.
meyilli 1. эңкейген, жантайган, кый- шык. 2. ынтаалуу, ыктуу, шыктуу,
жөндөмдүү. 3. сүйгөн, көңүлү болгон.
meyletmek 1. эңкейүү, кыйшаюу, жан-
таюу. 2. ынтаа коюу, шыктануу. 3.
сүйүп калуу, ашык болуу.
meymenet, -ti 1. бакыт, таалай, жакшы-
лык, ак жолтойлук. 2. маңдайы жарыктык.
meymenetli 1. ак жолтой, жолдуу. 2.
маңдайы жарык, кабагы ачык.
meymenetsiz 1. каражолтой, жолу жок, таалайсыз. 2. түрү суук, кабагы
ачылбаган.
meyus үмүтсүз, кыялсыз, пессимист. ~ etmek капа кылуу, жинин келти-
рүү. ~ olmak капа болуу, үмүтсүз- дүккө/пессимизмге кабылуу.
meyusiyet, -ti капачылык, үмүтсүздүк,
пессимизм.
meyve 1. мөмө, жемиш. ~ suyu мөмө суусу, сок. kuru ~ кургатылган/ куру жемиш. 2. өтм. мөмө, же- миш, жыйынтык, үрүн, продукт. ~ şekeri хим. фруктоза.~ vermek мөмөсүн берүү, жемиштүү болуу.
meyvecilik,-ği мөмө-жемиш өстүрүү, жемишчилик.
meyveli 1. мөмөлүү. ~ ağaç мөмөлүү да-
рак. 2. мөмө-жемиштен жасалган, ичине мөмө-жемиш кошулган. ~ pasta мөмөлүү торт. 3.өтм. же-
миштүү, ийгиликтүү, берекелүү.
4. өтм. таланттуу, өнөрлүү, би- лимдүү. ~ ağacı taşlarlar мак. мө-
мөлүү дарак ташбараңга алынат.
meyvelik,-ği 1. жемиш бакчасы. 2. же- миш вазасы.
meyvesiz мөмөсүз. ~ ağaç мөмөсүз дарак.
meyyal,-li 1. кыйшак, жантык. 2. ыктуу,
ынтаалуу, шыктуу.
mezalim зуулумдуктар, кыйноолор, зордуктар.
mezar мүрзө, бейит, көр. ~dan çıkarmak өлүмдөн аман алып калуу. ~ kaçkını ач арбак (абдан арык
киши). ~ kitabesi мүрзө жазуусу, эпитафия. ~ taşı бейит белгиси. bir ayağı ~da olmak бир буту көрдө,
бир буту жерде болуш. mezarcı көрчү, мүрзөчү. mezarlık, -ğı көрүстөн.
mezat,-dı арттырып сатыш, аукцион. ~a çıkarmak арттырып сатышка/аук- ционго чыгарыш.
mezatçı аукционер.
mezbaha 1. касап, мал сойгон жер. 2.
дин курман чалынган жер. ~ya
dönmek кызыл кыргынга айлануу, кан төгүлүү.
mezbele 1. таштанды төгүлгөн жер. 2.
ыпылас, жийиркеничтүү (жер,
mırıldamak
абал).
meze 1. шам-шум, закуска (ичкилик менен кошо берилген нерселер). 2.
өтм. шаан-шөкөт, көңүл ачуу.
mezeci 1. шам-шум/закуска жасаган/ саткан дүкөн.
mezhep,-bi 1. филос. окуу, доктрина, мектеп. 2. дин ынанч. ~ harbi ынанч согушу. 3. көз караш,
түшүнүк. ~i geniş адеп/намыс түшүнүгү анча катуу эмес. ~ine sığmamak акылына сыйбоо,
принцибине терс келүү.
meziyet,-ti артыкчылык, айырмачылык, өзгөчөлүк.
meziyetli артыкча, айырмаланган, өзгө- чө, мыкты.
mezkür аты аталган, сөз кылынган.
mezo- мезо-, орто. mezoderm биол. орто тери. mezon физ. мезон.
Mezopotamya тар. Месопотамия.
mezosfer астр. мезосфера.
mezozoik геол. мезозой, мезозой доору.
mezra, mezraa, -ı 1. айдоо аянты. 2. айыл, эл жашаган эң кичине журт. mezun 1. иштен эс алууга чыккан (ки-
ши). 2. бүтүрүүчү (окуу жайын).
3. компетенттүү, жетик. ~ olmak
окуу жайын бүтүрүү.
mezuniyet,-ti 1. иштен уруксат алынган абал, отпуск. 2. бүтүрүү. ~ gecesi бүтүрүү кечеси. ~ sınavı бүтүрүү
сынагы. 3. жетиктик, компетен- ция.
mezura сантиметр (тикмечилер кол-
донгон өлчөгүч тасма). mezzosoprano муз. меццо-сопрано. mı/mi/mu/mü 1. бы? (суроо мүчөсү).
dışarıda hava sıcak ~? эшикте күн ысыкпы? siz Kent оtelde ~ kalı- yorsunuz? сиз Кент отелинде
калып жатасызбы? 2. өтүнүч, сураныч билдирет. pencereyi açar
~sınız? терезени ачып коёсузбу?.
bir fincan kahve daha almaz ~sınız?
дагы бир чөйчөк кофе албайсыз- бы? 3. сүйлөм маанисин күчөтөт. güzel ~ güzel сулуулардын сулуу- су. 4. жемелөө, кагуу иретинде айтылат. Allah aşkına, o adama böyle davranılır ~? Кудая тобо, ошол кишиге ушундай мамиле жасалабы? 5. эгер, . . . -са болду,
сайт. biz eve geldik ~ dünyalar onun olur биз үйгө барып калсак,
сүйүнгөндөн учуп калат. gördü ~ hemen yapışır көрдү болду, дароо жабышат. 6. таң калуу билдирген
илептүү сүйлөмдөрдө колдонулат. bir de bana bağırmaz ~ ! анан да мага бакыра баштабаспы!
mıcır 1. шагыл (жолго төгүлгөн). 2. кө- мүр чаңы. 3. арго ишке жарабаган, делдир, кейбир.
mıh 1. чоң мык. 2. така мык.
mıhlamak 1. мык уруу, мык менен ка- доо. 2. өтм. кадап коюу, ордунан
жылдырбай отургузуп коюу. 3. арго сайып жиберүү (бычак, шиш ж. б. менен).
mıhlı 1. мык кадалган/урулган. 2. мык- туу.
mıknatıs магнит.
mıknatıslamak магниттөө.
mıknatıslı 1. магниттүү. 2. магниттел- ген. ~ ibre/iğne магниттүү жебе.
mıncık: ~ ~ etmek убалап, ушалап салуу.
mıncıklamak 1. убалап, ушалап салуу
(мис. токочту). 2. чымчылоо, кармалоо.
mıntıka аймак, район, жерге, зона.
askerî ~ аскердик аймак. bitaraf ~ бейтарап зона. hudut ~sı чек ара району. yasak ~ жасак зона.
mır: туур. с. ~ ~ мыр-мыр .
mırıl: ~ ~ 1) бырың-бырың. 2) күңкүл- мыңкыл.
mırıldamak к. mırıldanmak.
miğfer
mırıldanmak 1. күңкүлдөө, күңкүлдөп сүйлөө/ырдоо. 2. бырыңдоо, күң- күл-мыңкыл этүү.
mırıltı күңкүл.
mırın: ~ kırın etmek күңк-мыңк этүү, тил албоо, моюн толгоо.
mırnav мыёоломо (мышыктын үнү).
mısdak эск. критерий, өлчөк.
Mısır Египед.
mısır 1. бот. жүгөрү (Zea mays). 2. жү- гөрү даны. ~ ekmeği жүгөрү нан. ~ kalburu жүгөрү куурган машине. ~
gevreği жүгөрү кытырагы. ~ koçanı жүгөрүнүн кабыгы. ~ püskülü жүгөрүнүн чачысы. ~ püskülü gibi
жумшак, жүндөй (чач). ~ unu
жүгөрү уну. ~ yağı жүгөрү майы.
Mısırlı египеддик.
mısırlık, -ğı жүгөрү талаасы.
mıskal камыш түтүк.
mısra,-ı ад. мысра, сап (ырда). сал.
dize.
mışıl: ~ ~ мелтиреп, мемиреп. ~ ~ uyu- mak мемиреп укташ.
mıymıntı кыбырап/былжырап/оолжуп кыймылдаган.
mızıka 1. (аскердик) оркестр. 2. ооз
кыяк(балдардын).
mızıkacı 1. музыкант, оркестрант. 2.
ооз кыякчы.
mısıkçı чыр, чатак, оюнбузар, кежир.
mızıkçılık,-ğı чырдык, чатактык, кежир- лик. ~ etmek чырдоо, чатак салуу.
mızıklanmak чырдоо, чыр/чатак салуу, оюнду бузуу.
mızmız 1. күңкүлдөк, кежир, эч нер-
сени жактырбаган текебер, кырс
(киши). 2. жатып ичер, жалкоо.
mızmızlanmak күңкүлдөө, сүйлөнүү.
mızmızlık, -ğı күңкүлдөктүк, кежирлик, текеберлик.
mızrak, -ğı 1. найза. 2. спорт найза. ~
çuvala sığmaz мак. шибегени капка ката албайсың.
mızraklı найзалуу. ~ süvari найзалуу
атчан аскер. ~ ilmihâl Ислам дини
жоболору китеби.
mi I к. mı.
mi II муз. ми (нота белгиси).
miat,-dı 1. жасалыш мөөнөтү. 2. колдо- нуш мөөнөтү. ~ı dolmak 1) колдо-
нуш мөөнөтү өтүп кетүү. 2) эски- лиги жетүү.
mide 1. анат. ашказан. 2. өтм. карын,
ич. 3. өтм. табит. ~ ağzı анат. ашказандын оозу. ~si ağzına gel- mek ичеги-карыны аңтарылуу
(кускандан). ~si almamak ашказа- ны албоо. ~yi bastırmak шам-шум этип алуу. ~sini bozmak ашказа-
нын бузуп алуу. ~si bulanmak 1)жүрөгү айлануу. 2) өтм. жи- йиркенүү, иренжүү. 3) өтм. шек/
күдүк саноо. ~ bulantısı жүрөк айланма. ~sine dokunmak аш кыла албоо. ~si ekşimek/yanmak ашказа-
ны кыжылдоо. ~ fesadı зарна болуу.~si kaldırmamak/götürme- mek/kabul etmemek 1) ашказаны
кабыл албоо. 2) (бир нерседен) кө- ңүлү айнуу, жипкирүү. ~si kazın- mak курсагы ачуу. ~ye oturmak аш
кыла албоо, сиңбөө. ~ şişkinliği ич көбүү. ~ ülseri ашказандын жарасы.
midesiz 1. опкок, тамак тандабаган, оо- зуна келгенди жеген. 2. табитсиз.
midevî 1. ашказанга байланыштуу.
2.ашказанга ылайык, аш боло турган. ~ usare физиол. ашказан маңызы.
midi орто. ~ etek орто (узундуктагы)
этек.
midilli кичинекей ат түрү, пони.
midye зоол. мидия (Mytilus). ~ tavası
көмөштан мидиясы (тамак).
midyeci 1. мидия жыйнаган/саткан (ки-
ши). 2. көмөштан мидиясын (к. )
жасап саткан киши.
migren мед. шакый.
miğfer аск. туулга.
milföy
mihenk,-ği 1. сыноо, сынак, тажырый- ба. 2. өтм. баа, барк, өлчөк. ~e vurmak тажырыйба жасоо.
mihman эск. мейман.
mihmandar чет элдик меймандарды алып жүргөн кызматкер.
mihnet,-ti 1. мээнет, балакет, азап, кый- ноо. 2. кыйынчылык, мүшкүлдүк.
~ çekmek кыйынчылык/азап
тартуу. ~ini çekmek (бирөөнүн, бир нерсенин) мээнетин/азабын тар- туу.
mihnetkeş 1. мээнеткеч, жабыр/азап тарткан, шордуу. 2. капалуу, кайгылуу, муңдуу.
mihrace махараджа (Индияда раджа- дан да жогорку наам).
mihrak, -kı 1. физ. фокус. сал. odak. 2.
өтм. көңүлдүн борбору.
mihrap,-bı 1. михрап (мечит/жаами-
лерде Каабанын жөнүн көргөзгөн,
имам отура турган оюк жер). 2.ад. ашык жардын кашы/көзү. 3.өтм. кыялдагы жер. ~ı bozulma-
mış/~ı yerinde сыны/сымбаты бу- зулбаган (аял).
mihver 1. ок, өзөк. сал. eksen. dönüş ~i
айлануу огу. 2. өтм. сөздүн/ ойдун маңызы/ток этер жери.
mika мин. мика.
mikado 1. микадо (Жапон императору- на берилген наам). 2. микадо (кичинекей чыбыктар менен
ойнолгон оюн).
miki: ~ fare Мики Маус (мультфильм каарманы).
mikoloji микология (козу карындар жөнүндө илим).
mikro- микро-.
mikroamper физ. микроампер. mikrobik микробдуу, инфекциялык. mikrobiyolog микробиолог.
mikrobiyoloji микробиология. mikrocerrahi микрохирургия. mikrodalga микротолкун. ~ fırın
микротолкун меши.
mikrofilm микрофильм.
mikrofonik микрофонго ылайык.
mikrokok, -ku биол. микрококк. mikrokosmos микрокосмос. mikrolit, -ti микролит.
mikron мат. микрон, микрометр. mikroorganizmaмикроорганизм. mikrop,-bu 1. микроп, бактерия. 2.
өтм. карасанатай, карөзгөй, заалим (киши).
mikroplanmak 1. микроп жугузуу. 2.
кирдөө, кир басуу.
mikroplu 1. микроптуу, жугуштуу. 2.
жугуштуу ооруга кабылган.
mikropsuz микропсуз, стерилдүү, анти- септик.
mikropsuzlandırmak mikropsuzlaştır-
mak стерилдөө, дезинфекциялоо.
mikroskobik микроскоптук (өтө май- да/кичине). ~ mahluklar майда
жандыктар. mikroskop, -bu микроскоп. miksefe физ. конденсатор.
mikser 1. миксер, чалгыч (тамакты).
2. миксер, аралаштыргыч (це-
ментти).
miktar 1. сан, эсеп. 2. өлчөм, көлөм, деңгээл. az ~da аз санда. bir ~ бир аз. bol ~da аябай көп. yetecek ~da
жетеринче.
mikyas 1. катыш, масштаб, пропорция.
2.өлчөк, өлчөм.
mil I шиленди, кум, чап.
mil II 1. тех. ок, өзөк, вал. 2. мил
(көзгө сурма сүрткөнгө жараган
чыбыкча).
mil III мил (узундук бирдиги).
milâdî христиан жыл санагы/биздин
замандын башталышы боюнча. ~ takvim христиан календары.
milât,-dı 1. туулган күн. 2. Иса Пайгам-
бардын туулган күнү. ~tan önce
(M.Ö.) биздин замандан мурун.
~tan sonra (M.S.) биздин заманда.
milföy милфөй (каттама камырдан
mimlemek
крем кошуп жасалган торт). mili - милли- (миңден бир өлчөм). miligram миллиграмм.
mililitre миллилитр.
milim ооз. 1. миллиметр. 2. таптак, туптуура. ~ ~ oynamamak 1) өлчө-
мүнө туптуура келиш. 2) эч кый- мылдабай отуруш. ~i ~ine туптуура келүү, таптак чыгуу.
milimetre миллиметр.
milimetrik миллиметрдик. ~ kâğıt мил- лиметрдик кагаз.
milis 1. партизан, элдик кошуун. 2. милиция. ~ kuvvetleri партизан- дык күчтөр.
militan милитан (кайсы бир уюм/көз караш үчүн күрөшкөн/согушкан киши), көтөрүлүшчү, козголоңчу,
террорист.
militanlık,-ğı милитандык (абал/мил-
дет).
militarist, -ti 1. милитарист. 2. милита- ристтик.
militarizm милитаризм.
militer аскердик, согуштук.
millet,-ti 1. улут, эл. сал. ulus. M~ler Cemiyeti тар. Улуттар Лигасы.
Birleşmiş M~ler Teşkilatı Бирик- кен Улуттар Уюму (БУУ). Türkiye Büyük M~ Meclisi Түркия Улуттук
Улуу Кеңеши (Түркия Парла- менти). 2. эл, калк, катышкандар, публика. ~ gülmekten kırıldı эл/
публика күлүп атып кырылып кала жаздады. 3. белгилүү жы- ныстан/түрдөн топтор. kadın ~i
аялдар, аял заты. esnaf ~i майда ишкана ээлери.
milletler: ~ arası эл аралык. ~ arası
sempozyum эл аралык симпозиум.
~ arası ticaret эл аралык соода.
milletvekili, -ni эл өкүлү, депутат.
millî 1. улуттук, элдик. ~ bayram улут- тук майрам. M~ Eğitim Bakanı Би- лим Берүү Министри. M~ Eğitim
Bakanlığı Билим Берүү Ми-
нистрлиги. M~ Güvenlik Kurulu Улуттук Коопсуздук Комитети. ~ hakimiyet/egemenlik улуттук эге- мендик. M~ İstihbarat Teşkilatı Улуттук Чалгындоо Уюму.
millîleştirmek 1. улутташтыруу, улут- тук мүнөз берүү. 2. мамлекет-
тештирүү (менчик байлыктарды).
milliyet, -ti улут, эл.
milliyetçi 1. улутчул. 2. журтсүйөр,
патриот.
milliyetçilik, -ği 1. улутчулдук. 2. журт- сүйөрлүк, патриотизм.
milliyetperver к. milliyetçi. milyar миллиард. milyarder миллиардер.
milyarlık, -ğı миллиарддык, эсеби мил- лиарддаган/миллиарддап өлчөнгөн. yirmi ~ araba жыйырма
миллиарддык машине. ~ iş adamı
миллиардер иш адамы.
milyon миллион.
milyoner миллионер.
milyonluk,-ğu миллиондук, миллиондо- гон, эсеби миллиондоп өлчөнгөн.
mim I 1. мим (арап алфавитинде М тамгасынын аты). 2. эск. жазуу- нун аягына коюлган белги. ~
koymak 1) унутулбашы/ айырма- ланышы үчүн белги коюу. 2)өтм. басым жасоо, баса белгилөө.
mim II 1. мим (Байыркы Римдеги коме- дия түрү). 2. пантомима. 3. бул оюнду аткарган актёр.
mimar мимар, архитектор.
mimarî 1. мимарлык, архитектура.
2.мимарлыкка байланыштуу/ти-
йиштүү.
mimarlık,-ğı мимарлык, архитектура.
çağdaş ~ учурдаш мимарлык. Rö-
nesans ~ı Ренессанс мимарлыгы.
mimber к. minber. mimik, -ği мимика.
mimlemek (бирөөнү) кара тизмеге
minyatür
алыш, шек санаш, сары изине чөп салыш. bir gün ters cevap verdiğim için beni mimledi бая күнү терс жооп бергеним үчүн мени кара тизмесине алды.
mimli кара тизмеге алынган, шектүү, кооптуу.
mimoza бот. мимоза (Mimosa).
min ... -дан бери карай (сөз айкашта-
рында же татаал сөздөрдө өң мү- чө). min-el-ezel эзелтеден бери. min -el-kadim кадимден бери.
minakop,-bu зоол. умбра балыгы (Um- brina cirrhosa).
minare мунара. ~ boyu 1) мунаранын
боюндай. 2) мунара боюнчалык бийиктик (болжол менен 10-20 м).
~ gibi мунарадай (узун). ~ kırması
шырыктай (узун бойлуу киши). ~yi çalan kılıfını hazırlar мак. муна- раны уурдасаң, катчу кабыңды
даярда (бир жоосунсуз жорук жасасаң, андан кутулуунун жолун алдын ала ойло).
minareli мунаралуу. ~ cami мунаралуу жаами.
minber минбер (жаамилерде ыймам
кутба окуган тепкичтүү бийик жай).
minder 1. төшөк (жерге отуруш же
жазданыш үчүн). 2. спорт талпак, матрац (айрым мелдештер үстүн- дө өткөрүлө турган). ~ altı etmek
(бир ишти) кийинкиге калтырыш.
~ çürütmek 1) алма быш, оозума түш деп отура бериш. 2) бир
жерде кечке отуруп алыш. 3) бир нерсени жасаш үчүн жылдар бою алпурушуш. ~ sermek жайма-жай
отуруп алыш, кечке жүрүп алыш
(конок жөнүндө).
mine 1. эмаль, глазурь (металл үстүнө
капталган түстүү айнек). 2. тиш эмалы. 3. саат циферблаты. 4. ич- ке кылдай оймо. ~ çiçeği бот. шы-
паалуу вербена (Verbena officinalis).
minelemek эмаль менен кооздош.
mineral,-li 1. минерал. 2. минералга
байланыштуу/тийиштүү. ~ bilimi минералогия. ~ maddeler минерал заттар.
mineralog минералог.
mineraloji минералогия.
mini мини-. ~ etek мини этек.
minibüs минибус.
minibüsçü 1. минибус шофёру, мини- бус иштеткен (киши).
minicik кичинекей, кенедей, тырмак- тай.
minik кичинекей, кенедей, тырмактай.
~ çocuklar кичинекей балдар. minimal,-li минимал, минимум. minimini кипкичинекей, тыптырмак-
тай, кепкенедей.
minimum минимум.
mink,-ki зоол. норка, ач күсөн
(Mustela).
minnacık ооз. кепкенедей, кипкичине- кей.
minnet,-ti 1. милдет, моюн парзы. 2.
ыраазычылык. bu iyiliği her zaman
~le hatırlayacağım бул жакшылык-
ты ар качан ыраазычылык менен эстейм. ~ altında kalmamak мил- дет алдында калбоо. ~ duymak
1)милдет деп эсептөө. 2) ыраазы- чылык туюу. ~ etmek моюн сунуу, жалынып-жалбаруу.
minnettar милдеткер, ыраазы. ~ olmak/ kalmak милдеткер болуу.
minnettarlık,-ğı милдеткерлик, ыраазы-
чылык.
minnoş томпош, болпош (кичинекей сүймөнчүктүү нерселерге карата
эркелетүү иретинде айтылат).
minör муз. минор.
mintan 1. минтан (жакасыз узун жең-
дүү эркек көйнөгү). 2. күрмө.
miniskül,-lü кичинекей тамга, мини- скул.
minyatür 1. миниатюра. 2. миниатура-
misket
лык, кичине.
minyatürcü миниатюрист.
minyon ичке, кичинекей, назик,
сүйкүмдүү.
Miraç,-cı 1. мус. мираж, көккө чыгыш.
~ gecesi мираж түнү (Азирети
Мухаммед Пайгамбар көккө чыккан түн; Режеп айынын 27- түнү). М~ Кandili мус. мираж
кандили/чырагы (мусулмандар-
дын ыйык күндөрүнөн бири).
miras 1. мурас (ата-энесинен балда-
рына калган). 2. укумдан-тукумга калган. konukseverlik bize ataları- mızdan kalan ~tır меймандостук
бизге ата-бабабыздан калган му- рас. ~ bırakmak мурас калтырыш.
~ kalmak мурас калыш. ~a konmak
мураска ээ болуш. ~ yemek 1) му- рас калуу. 2) мурастын аягына чыгуу.
mirasçı мурасчы, мураскор.
mirasyedi 1. мураскор. 2. өтм. ысы- рапкор.
mirasyedilik, -ği ысырапкордук.
mirza эск. мырза.
mis I мускус, жыпар жыт. ~ gibi 1) жы-
пар/атыр жыттуу, аңкыган. ~ gibi kokan çamaşırlar атыр жыттуу кирлер. 2) жакшы, сонун, пай-
далуу. ~ gibi bir iş бир сонун иш. ~ gibi geçinmek сонун/ынтымактуу жашаш. ~ sabunu атыр жыттуу
самын.
mis II мисс (англисчеден).
misafir 1. конок, мейман. 2. мед. конок
(көз оорусу). ~ ağırlamak конок күтүү. ~ etmek конок кылуу. ~ gibi oturmak 1) конокко келгенсип
отуруу, иш кылбоо. 2) убактылуу жашагансып жашоо. ~ odası конок бөлмөсү. ~ olmak конок болуу. ~
oyuncu/sanatçı конок оюнчу. ~ ~i çekemez/sevmez, ev sahibi ikisini de мак. мурунку конок кийинки ко-
нокту сүйбөйт, үй ээси экөөнү
тең.
misafirlik,-ği 1. коноктук, меймандык
(каада/абал/милдет). ~e gitmek
конокко барыш. 2. зыярат, визит.
3.коноктогон тарапка берилчү
чай-пул.
misafirperver к. misafirsever. misafirperverlik, -ği к. misafirseverlik.
misafirsever меймандос.
misafirseverlik, -ği меймандостук.
misal,-li 1. мисал, өрнөк, үлгү. ~ getir-
mek мисал келтирүү. ~ göstermek мисал кылуу/өрнөк көрсөтүү. 2.сыяктуу, сымал, ... –дай. kuş ~i
куш сымал, куштай. rüzgâr ~i
шамалдай.
misel хим. мицелла.
misil,-sli 1. окшош, теңдеш, бирдей. ~i görülmemiş теңдеши жок, теңдеш- сиз. 2. сан, эсеп. 3. эсе, кабат.
parası bir yılda iki ~ine katlandı акчасы бир жылда эки эсеге көбөйдү. üç ~i az үч эсе аз. ~iyle
кабаттап, каттап, эселеп.
misilleme жообун/каршылыгын бериш, өч алыш, жамандыкка жамандык.
misina кайырмак жиби, жилка.
misis миссис.
misk, -ki мускус. ~ gibi жыпар жыт-
танган. ~ keçisi мускус эчкиси. ~ otu мускус талаасы. ~ öküzü зоол. мускус өгүзү (Ovibos moschatus). ~
sığırı к. misk öküzü.
miskal,-li мыскал (асыл таштарды өл- чөөчү 1, 5 дирхем салмагындагы
оордук бирдиги). ~le аз-аздан. hastalık kantarla girer, ~le çıkar мак. оору батмандап кирет, мыс-
калдап чыгат.
misket, I, -ti 1. мускат. ~ armudu мускат алмуруту. ~ limonu мускат ли-
мону. 2. (~ şarabı) мускат шарабы.
~ üzümü мускат жүзүмү.
misket, II, -ti шрапнель огу.
misket, III, -ti тар. мушкет.
modacı
miskin 1. момун, жоош, алсыз, күчсүз.
2. бечара, байкуш, карып. 3. жал- коо, жанбакты. 4. ала оорусуна
кабылган. ~ hastalığı мед. ала, лепра. ~ler tekkesi/dergâhı жалкоо- лор/жанбактылар жайы.
miskinhane ала оорулуулар жаткан оорукана.
miskinlik, -ği 1. бечаралык, байкуштук,
алсыздык, аянычтуулук. 2. жал- коолук, жанбактылык.
mister мистер (англисчеден).
mistik, -ki 1. мистик, мистицизм жак- тоочусу. 2. мистицизмге байла- ныштуу/тиешелүү. 3. мистика.
mistisizm мистицизм.
misvak, -kı 1. бот. мисвак (Salvadora persica). 2. мус. мисвак жыгачы-
нан жасалган тиш тазалагыч
(мусулманчылыкта сүннөт).
misyon миссия.
misyoner миссионер, дин жайылтуучу.
misyonerlik, -ği миссионерлик.
mit, -ti миф.
mitil 1. ичи-тышы ак жууркан. 2. ак шейшеп, жаздык кап.
miting,-gi митинг. ~ yapmak митинг
жасоо.
mitingci 1. митинг катышучусу, демон- странт. 2. митинг уюштурган (ки-
ши).
mitleştirmek мифке айландыруу.
mitoloji мифология.
mitolojik мифологиялык.
mitos к. mit.
mitoz биол. митоз, кариокинез (клет-
канын көбөйүшү).
mitral, -li анат. митраль.
mitralyöz пулемёт. ~ gibi жаагын жаны-
ган, оозу тынбаган, быдылдаган.
miyar 1. (баалуу кендерде) нукуралык өлчөмү. 2. өтм. өлчөм, ченем. 3.
хим. реактив. сал. ayıraç. miyav "мыёо" (мышык үнү). miyavlamak мыёолоо.
miyokart, -dı анат. миокард.
miyop,-bu мед. миоп, узакты көрө албоо.
албаш.
miyosen геол. миоцен, миоцен доору.
mizaç,-cı 1. мүнөз, жаратылыш, табият.
2. дене түзүлүш, саламаттык, ден соолук.
mizaçlı мүнөздүү. uysal ~ жумшак
мүнөздүү .
mizaçsız ден-соолугу начар, көңүлсүз, ноокас.
mizah тамаша, юмор. ~ dergisi юмор журналы. ~ yazarı юморист.
mizahçı юморист, куудул.
mizahî тамашалуу, юмордук.
mizan 1. эск. тараза. ~a vurmak 1) тара- зага тартуу. 2) өтм. таразалоо,
баалоо. 2. салмак. 3. өтм. өлчөм, ченем. 4. өлчөгүч, ченегич. hararet
~ı термометр. 5. теңдеме. 6. астр.
тараза жылдыз.
mizanpaj полигр. бет жайгашымы
(газета, журналда).
mizanpli тармалдатылган (чач). mizansen мизансцена. mizantrop, -pu мизантроп.
mobilya эмерек, мебель.
mobilyacı 1. эмерек, мебель жасаган/ саткан киши. 2. эмерек дүкөнү.
mobilyalı эмеректүү, эмеректери коюл- ган, жабдылган. ~ ev жабдылган/ эмеректүү үй.
mobilyasız эмерексиз/жабдылбаган.
moda 1. мода. son ~ акыркы мода. ~ dergisi мода журналы. 2. модага
ылайык. ~ şapka мода шапка. ~ya ayak uydurmak модадан калбоо. ~ defilesi мода көрсөтүүсү. ~ düş-
künü моданын артынан түшкөн. ~ evi мода үйү. ~sı geçmek модасы өтүп кетиш. ~ya riayet etmek/ ~yı
takip etmek/ ~ya uymak модадан артта калбоо, модага ылайык кийинүү.
modacı модельер.
moral
model 1. модель, өрнөк, үлгү. 2. жандуу модель, натурщик. 3. бычым, үлгү, фасон, стиль (кийимдин, чачтын). saçımın ~ini değiştirdim чачымын тарамын/бычымын өзгөрттүм. 4. мода журналы. örneğini ~den aldık үлгүсүн мода журналынан алдык.
5. ... жылкы, ... жылы чыккан. 2000
~ arabası var 2000-жылкы маши-
неси бар. 6. тех. калып, үлгү. 7.окшош, түспөлдөш. çocuk baba- sının küçük ~i бала атасына ко-
ёндой окшош. 8. үлгү аларлык, өрнөк болорлук (киши). 9. ма- никен (жандуу).
modellik,-ği моделдик, маникендик. ~ etmek (бирөөгө) моделдик/мани- кендик жасоо.
moderato муз. модерато.
modern учурдаш, замандаш, модерн.
modernize: ~ etmek модерндештирүү,
учурга/заманга ылайыктоо. modernizm модернизм. modernleşmek модерндешүү.
modernleştirmek модерндештирүү.
modernlik, -ği модерндик, учурдаштык, замандаштык, модернизм.
modifikasyon модификация.
modül, -lü архит. , физ. , мат. модуль.
modülâsyon муз. , физ. модуляция.
Moğol 1. монгол. 2. монголдорго мү- нөздүү.
Moğolca 1. монголчо. 2. монгол тили.
Moğolistan Монголия.
moka мока, мока кофеси.
mokasen мокасин (бут кийим түрү).
mola 1. тыныгуу, дем алыш. 2. дең. коё берүү, бошотуу. halatı ~ etmek арканды коё берүү. 3. спорт
тыныгуу, ара. ~ taşı тыныгуу ташы (хамалдар аркасын таяп дем алуучу жол боюндагы таштар). ~
vermek дем алуу/тыныгуу берүү. molasız дем албастан, тыныгуусуз. Moldova Молдавия.
Moldovalı молдавиялык.
molekül молекула. moleküler молекулярдык. molibden хим. молибден.
2. медресе окуучусу. 3. эск. акыл- ман, даанышман, билгин.
Molotof: ~ kokteyli молотов коктейли (шишеге бензин, машине май, порошок толтурулуп жасалган
бомба).
moloz 1. акиташ аралаш шагыл. 2. арго
жараксыз, керексиз (киши). ~ taş
урчук-бурчук/котур таш. moment, -ti физ. , тех. момент. Monako Монакко.
Monakolu Монакколук. monarşi монархия. monarşist, -ti монархист.
monarşizm монархизм.
monat, -dı филос. монада.
mongolizm монголизм, монгол сөзү.
mongoloit, -di монголоид.
monitör монитор.
monizm филос. монизм, жалгызчылык.
monogam(i) моногамия. monografi монография. monokl, -lü монокль.
monolog монолог.
monopol, -lü монополия.
monoteizm монотеизм, бир кудайлуу-
лук.
monotip, -bi полигр. монотип.
monoton монотон, бир калыпта.
monotonluk, -ğu монотондук.
montaj монтаж.
montajcı монтажчы.
monte: ~ etmek куроо, монтаждоо, жыйноо.
mor 1. сыя көк (түс). 2. бул түстө
болгон. ~ ötesi физ. yльтра сыя көк.
moral I, -li 1. көңүл, рух, мораль. 2.маа-
най. ~ini bozmak көңүлүн чөгөрүү, капа кылуу. ~i bozuk маанайы пас, кабагы бүркөө. ~i bozulmak кө-
ңүлү чөгүү, капалануу. ~ vermek
mösyö
көңүлүн/ маанайын көтөрүү.
moral II мораль, адеп-ахлак.
morarmak көгөрүү, караруу (көбүнчө
дене мүчөсү тууралуу).
morartı 1. сыя көк түс. 2. көк
(денедеги).
morartmak 1. сыя көк түскө боёо. 2.
көгөртүү (этти).
moratoryum экон. мораторий.
Mordvin мордвин.
Mordvince мордвача, мордва тили.
morfem грам. морфема.
morfin морфий.
morfinoman морфиноман, морфий көндүмүшү.
morfoloji морфология. morfolojik морфологиялык. morg, -gu морг, өлүккана.
morina зоол. морина, треска (Gadus morrhua).
morlaşmak көгөрүү.
morluk, -ğu 1. сыя көктүк. 2. көктүк.
mors I (~ alfabesi) Морзе алфавити/ коду.
mors II зоол. морж (Odobenus rosmarus).
mort: ~ olmak арго өлмөк, мүрт кетмек.
mortlamak арго өлүш, жайрап калыш. morto өлүк. ~yu çekmek арго өлмөк. mortocu, mortucu 1. өлүк көтөргөнгө
жалданган киши (христиан-
дарда). 2. арго ыймам.
moruk, -ğu арго чал, абышка.
moruklaşmak картаюу, каруу.
morumsu, morumtırak сыя көк сымал, көгүш сыя.
Moskof ооз. 1. эск. орус. 2. өтм. таш боор зуулум, заалим.
Moskova Москва.
mosmor кара көк. ~ olmak кара көк тартуу. ~ kesilmek 1) көгөрүп үшүп кетүү (сууктан). 2) кара көк
тартуу, каны ичине тартылуу
(ачуудан).
mostra өрнөк, үлгү, модель. ~ olmak
арго шылдың болуу. ~yı meydana
vurmak сырды айтып салыш.
шылдың, келеке болгон (киши).
motamot сөзмө сөз.
motel мотель.
motif 1. муз. мотив. melodi ~i күүнүн/
обондун мотиви. 2. (эл чыгар- мачылыгында) мотив, оймо, на- кыш. halı ~i килемдин оймосу.
motifli 1. муз. мотивдүү. 2. оймолуу, саймалуу.
motivasyon мотивация, шыктандыруу,
күүлөө.
motopomp,-pu мотопомпа, моторлуу насос.
motor 1. мотор. buhar ~u буу мотору. elektrik ~u электр мотору. 2. мо- торлуу кайык. 3. ооз. мотоцикл.
~u bozulmak мотору бузулуу.
motorbot, -tu моторлуу кайык.
motorcu моторлуу кайык иштеткен ки-
ши.
motorin моторин, дизель.
motorize аск. моторлуу машиналар
бирдиги.
motorlu 1. моторлуу. ~ taşıt моторлуу унаа. 2. аск. моторлоштурулган. ~
birlik моторлоштурулган бирдик.
motorsuz моторсуз.
motosiklet, -ti мотоцикл, мотоциклет.
mototren мотовоз, мототрен.
motris автовагон, моторлуу вагон
(трамвайда).
mozaik, -ği 1. мозаика. 2. мозаикалык.
~ döşeme мозаика каптама. 3. ка- каолуу торт түрү.
Mozambik Мозамбик. Mozambikli мозамбиктик. mozole мавзолей.
M.Ö. (Milattan Önce’нин кыск. ) биздин заманга чейин (б. з. ч. ).
möble ооз. эмерек, мебель.
möbleli ооз. эмеректүү, мебелдүү. möblesiz ооз. эмерексиз, мебелсиз. mönü к. menü.
mösyö мосьё (чет элдик эркектерге
mudi
кайрылуу).
M.S. (Milattan Sonra’нын кыск. ) биз- дин заманда (б. з. ).
muaccel 1. шашылыш. 2. ук. алдын ала төлөнчү, аванс.
muaddel өзгөргөн, алмашкан, кубул-
ган.
muadil 1. тең, бирдей. 2. окшош.
muaf 1. кечирилген. 2. артыкчылык/
өзгөчөлүк таанылган. 3. бошотул- ган, эркин. ~ tutulmak (бир нерседен) бошотулуу, эркин
болуу. 4. мед. такаат.
muafiyet,-ti 1. артыкчылык, өзгөчөлүк, бош тутулуш. 2. мед. иммунитет.
muallâ 1. жогору, бийик. 2. жогору мартабалуу, зоболосу бийик.
muallâk 1. асылган, асылуу. 2. аягына
чыкпаган, жыйынтыксыз, бүтпөй/ абада калган. ~ dava кийинкиге калтырылган доо. ~ta kalmak/
olmak ортодо/чала калыш.
muallim эск. мугалим.
muamele 1. мамиле. iyi ~ жакшы ма-
миле. kaba ~ орой мамиле. 2. иш, алыш-бериш, операция (соода/ финансы жаатында). 3. жүгүртү-
лүш, жүргүзүлүш (документ- терде). bu evrağın ~si daha bitmedi бул документ жүгүртүлүп бүтө
элек. ~ görmek ишке коюлуш, жүгүртүлүш. 4. хим. кошулма, аралашма. ~ etmek мамиле кылуу.
~ yapmak соода-сатык жүргүзүү, операциялар жасоо.
muamma табышмак, сыр.
muammalı табышмактуу, сырдуу.
muammer жашаган. ~ olmak 1) жашап туруу. 2) бактылуу, бакубат узун
жашоо.
muarefe тааныштык.
muarız каршы чыккан.
muasır учурдаш, замандаш, кылымдаш. muaşeret, -ti 1. байланыш, өз ара мами- ле, карым-катыш. 2. коом адеби,
этикет. ~ adabı этикет, мыкты
жүрүш-туруш.
тилдөө. ~ olmak теңелүү, акыйла- шуу.
muavenet, -ti эск. жардам. ~ etmek жар-
дам кылуу.
muavin 1. жардамчы, жардам берген.
2.орун басар.
muayene 1. кароо, текшерүү (оорулуу- ну). doktor ~sinden geçmek доктор- дун кароосунан өтүү. gümrük ~si
бажыкана текшерүүсү. 2. изилдөө, контроль. ~ heyeti текшерүү ко- миссиясы. ~ etmek 1) доктор ка-
рап чыгыш. 2) текшериш (бажы-
канада).
muayenehane 1. доктор кабинети. 2.
амбулатория. 3. жеке поликли- ника.
muayyen 1. белгилүү, ачык, анык, кес-
кин. 2. чечим чыгарылган.
muazzam 1. кымбаттуу, ардактуу. 2.
кадырлуу.
mubah 1. мус. шарият жол бербеген, жасак. 2. жалпы, жалпыга ачык.
mucibince керек болсо, көрө, жараша.
micip,-bi 1. зарылчылык, керекче. 2. түрткөн, себеп болгон. ~ olmak керек кылуу, түрткү берүү. ~ sebep
ук. керектүү себеп, аргумент, да- лил. ~i ibret өтм. сабак болуу.
mucit,-di ойлоп табуучу, жаратуучу.
mucize керемет, укмуш. ~ göstermek/ yapmak укмуштарды көрсөтүү/ жаратуу. ~ eseri керемет болуп/
менен. ~ eseri kurtulmuş бир керемет менен аман калыптыр.
mucizevî кереметтүү, укмуштуу, ажа-
йып.
mucur 1. көмүр/таш кесектери, шагыл.
2.өтм. ишке жарабаган нерсе,
таштанды.
muço 1. дең. деңизчи шакирти. 2. кол бала.
mudi, -i жатырымчы, инвеститор.
muhayyile
mufassal толук, майда-чүйдөсүнө че- йин.
muflon 1. зоол. аркар, жапайы кой
(Ovis ammon musimon). 2. плащ астары (жүндөн).
muflonlu жүн астарлуу (плащ).
mugaуir терс, айкыры, каршы.
muğlâk татаал, чатышкан, түшүнүксүз.
muhabbet, -ti 1. махабат, сүйүү. 2. дос-
тук, жолдоштук. 3. таттуу маек. ~ beslemek сүйүү, жакшы көрүү. ~ etmek таттуу маектешүү. ~ kuşu
зоол. махабат кушу, тотугуш (Melopsittacus undulatus).~ tellâlı арачы, ортомчу (аял-эркек жасак
байланыштарында).
muhabere өз ара кабарлашма, жазыш- ма. ~ etmek кабарлашуу, жазышуу.
muhabir кабарчы, корреспондент. askerî ~ согуштук кабарчы. foto ~i фотокабарчы.
muhaceret,-ti качыш, үркүн, эмигра- ция.
muhacir качкын, эмигрант, көчмөн.
muhafaza сактама, корума. ~ altına al- mak коргоо алдына алуу. ~ etmek
1)сактоо, коргоо. 2) кол тийгиз-
бөө, мурункудай калтыруу, эски абалын коруу.
muhafazakâr консерватор.
muhafazakârlık, -ğı консерватизм.
muhafız 1. коруучу, сакчы, күзөтчү. 2.
эск. коруучу аскерлер командири.
~ alayı/kıtası улуттук гвардия.
muhakeme 1. ук. сот, сот процесси. ~ kararı соттун өкүмү. 2. ой жүгүр-
түү, акылга салып өлчөө. 3. ой бүтүм, жыйынтык, чечим. ~ etmek
1) соттоо. 2) акылга салуу, ойлоп
чечүү, таразалоо. ~ yürütmek ой- лоо, чечим жолун издөө.
muhakkak, -kı 1. анык, так, кескин, чы-
ныгы. ~ ölüm чыныгы өлүм. 2. сөз- сүз. ~ geleceğiz сөзсүз келебиз.
muhalefet, -ti 1. каршылык, каршы та-
рап/жаат. 2. оппозиция, атаандаш.
3.саяс. өкмөт тышында калган партия. ~ etmek каршы чыгуу, ма- кул болбоо, келишпөө, атаанда- шуу. ~e geçmek жаат куруу, кар- шысына чыгуу. ~ parti атаандаш партия.
muhallebi мухаллеби (сүт, шекер, кү- рүч унунан жасалган түрк таттуусу). ~ çocuğu эрке бала.
muhallebeci 1. мухаллеби жасаган/сат- кан киши. 2. мухаллеби сатылган жер.
Muhammedî Азирети Мухаммеддин үмөтү, мусулман.
muhammen болжолдуу, күтүлгөн
(баа).
muhammin болжолдогон, күткөн (ки-
ши).
muharebe 1. уруш, мушташ, чатак. 2.
согуш. ~ meydanı согуш майданы.
muharip,-bi 1. согушка катышкан, со-
гушуп жаткан. 2. кайраттуу, эр жүрөк, согушчан, жоокер. ~ kavim жоокер калк. 3. аскер, жоокер.
muharrir автор.
muhasara курчоо, тегеректөө. ~ etmek
курчап/тегеректеп алуу.
muhasebe 1. эсептешме. 2. эсепчилик.
3. эсеп-кысап жүргүзүлгөн жер, бухгалтерия. (bir şeyin) ~sini
yapmak (бир нерсеге) баа берүү, эсеп-кысабын жасоо.
muhasebeci эсепчи, бухгалтер.
muhatap,-bı 1. сөз сүйлөнгөн/кайры- луу жасалган тарап, адресат. 2. тең, тең келчү киши, атаандаш. o
benim ~ım olamaz ал мен теңелчү киши эмес. 3. фин. карызды тө- лөөчү киши. ~ olmak 1) кайрылуу,
сөз сүйлөнүү. 2) теңелүү.
muhavere сүйлөшүү, маек, диалог. ~ etmek өз ара сүйлөшүү.
muhayyile кыял, элестетүү.
mukavemet
muhbir эск. 1. кабарчы, чабарман. 2.
тыңчы, сөз ташыр, баканооз.
muhit,-ti 1. чөйрө, айлана-тегерек, жер-
ге, аймак. bahrî ~ океан. 2. өтм. чөйрө, жакын жоро-жолдош, ай- лана. 3. өтм. шарт, жагдай, абал.
~i geniş чөйрөсү кенен. ~e uymak чөйрөгө көнүү. ~ yapmak/edinmek чөйрө/жоро-жолдош күтүү.
muhlis 1. таза, накта, кошулмасыз. 2.
чын дилден берилген, ак ниет.
muhtaç,-cı 1. муктаж, зарыккан, зарыл-
ган. ekmeğe ~ нанга муктаж. şef- kate ~ мээримге муктаж. 2. ко- лунда жок, кедей, жарды, жакыр. ~
aileler жакыр үй-бүлөлөр. ~ etmek муктаж кылуу. ~ olmak муктаж болуу.
muhtaçlık, -ğı муктаждык.
muhtar 1. өз алдынча, эркин, автоном- дуу. ~ sendikalar эркин проф-
союздар. 2. мухтар (айыл кеңеши- нин төрагасы).
muhtariyet, -ti өз алдынчалык, эркин-
дик, автономия, өзүн өзү башка- руу.
muhtarlık,-ğı 1. мухтарлык (кызмат/
милдет). 2. айыл кеңеши има- раты.
muhtasar 1. кыскартылган, жыйын-
тыкталган, кыска, так. 2. жөнөкөй, эстүү, чегин билген.
muhtasaran кыскача, жыйынтыктап
айтканда, жалпы жонунан.
muhtelif ар түрдүү, түрдүү, түркүн, ар кандай, ар кайсы.
muhtemel болжолдуу, божомолдуу, мүмкүн, ыктымалдуу.
muhtemelen балким, сыягы, кыязы.
muhterem кадырлуу, ардактуу, урмат- туу.
muhteris эңсеген, самаган, умтулган,
чаңкаган.
muhteriz 1. уяң, жоош, тартынчаак. 2.
этияттуу, сак.
muhteşem көркөмдүү, сонун, көз тай-
гылткан, кереметтүү, заңкайган, кооз.
içerik, öz.
muhtıra 1. эскертич, эскерме. 2. дипло-
матиялык нота. 3. күндөлүк. 4.
меморандум. ~ defteri 1) эскерт- кич дептер. 2) күндөлүк.
mukabele 1. жооп бериш, каршылы-
гын/эсесин кайтарыш. 2. салыш- тырма, салыштырып баа берме. 3.каршы чыкма, баш көтөрмө.
4.карама-каршы коймо. 5. мус. Куран окуу боюнча жарышма (Рамазан күндөрүндө). ~ etmek 1)
жооп берүү, жообун берүү. 2)
каршы чыгуу. 3) эсесин кайтаруу.
4) салыштыруу, теңештирүү. ~
görmek кабыл/тосуп алынуу. ziya- retimiz çok iyi ~ gördü зыяратыбыз эң сонун тосуп алынды. ~ okumak
Куранды бийик үн менен жатка окуш.
mukabil 1. каршы, карама каршы. ~
taarruz каршы чабуул. 2. каршы, бет маңдайдагы. 3. жооп катары, ордуна, өтөлгөсүнө. ~ini yapmak
өзүндөй жооп кайтарыш. 4. ти- йиштүү, тиешелүү, карата, көрө. işine ~ ücret ишине жараша акы.
buna ~ 1) мунун ордуна, бул үчүн.
2) буга каршы, мунун тескере- синче.
mukadder 1. жазмышына/маңдайына жазылган. 2. тагдыр, буйрук, жа- зуу. ~ olmak жазып койгон, буй-
руп койгон.
mukadderat,-tı маңдай жазуусу, тагдыр, буйрук.
mukaddes ыйык, куттуу. сал. kutsal. mukaddesat, -tı ыйык/куттуу нерселер. mukaddime 1. кириш сөз. 2. башталыш.
mukaffa уйкаш.
mukavele макулдашуу, келишим. ~ yapmak келишим түзүү.
mukavemet, -ti 1. чыдаш, каршы туруш,
murana
тирениш. ~te bulunmak каршы ту- руш. ~ etmek каршылык көргөзүш, каршы чыгыш. ~ görmek каршы- лык көрүш. ~ yarışı/koşusu узун аралыкка чуркоо.
mukavemetli чымыр, чың, тың, чыдам- дуу, кайраттуу.
mukavemetsiz чыдамсыз, жалакай, араң жан.
mukavim 1. чың, чымыр, чыдамдуу, күчтүү. 2. каршы чыккан, баш көтөргөн.
mukavva 1. мукаба, картон. 2. картон- дон, мукабадан жасалган.
mukayese салыштырма, теңештирме. ~
etmek салыштырыш, теңештириш.
mukayeseli салыштырма(луу). ~ gra- mer салыштырма грамматика.
mukoza анат. былжырлуу чел.
muktedir 1. кубаттуу, күчтүү, алдуу. 2.
жөндөмдүү, шыктуу, эрктүү. 3.
жараган, колунан келген. eli silah tutmaya ~ колу курал кармаганга жараган.
mulaj 1. муляж, калып чыгартма иши.
2. калып. 3. мед. муляж.
mum 1. мом. 2. мом, чырак. 3. бал
мому. 4. жарык жыштыгын өлчөө- чү бирдик (кандела). 5. мин. ка- туу гидрокарбон. 6. түтүн шашка-
сы (жардырма иштеринде). ~la aramak 1) эскинин жогун жоктоо.
2) (бир нерсе) таңсык болуу,
табылбоо. ~ ağacı бот. мом пальмасы (Myrica cerifera). ~a çevirmek баш ийдирүү, жоошутуу,
жумшатуу, элпек кылуу. ~ çiçeği бот. мом гүлү (Carinhte minor). ~ dibine ışık vermez мак. чырактын
жарыгы түбүнө түшпөйт (куду- реттүү кишилерден өз жакын- дарына кайрым келбейт). ~
dikmek ойрон кылуу, бүлдүрүү. ~ direk 1) типтик. 2) тартиптүү, тарбиялуу. ~a dönmek ийкемдүү,
элпек/тил алчаак болуп калыш. ~
gibi 1) түптүз, какайган. 2) элпек, тил алчаак, жумшак. 3) арыктоо, эски келбетин жоготуу. ~ olmak 1) жоошуу, тартиптүү, тарбиялуу болуу, эс кирүү. 2) макул болуу. belli etmiyor, ama o bu işe çoktan
mumcu 1. мом/шам жасаган/саткан киши. 2. тар. , аск. жаңы черүү
очогу мүчөсү болгон 12 офицер- ден бири.
mumlamak 1. мом жабуу/каптоо. 2.
мом менен мөөрлөп коюу.
mumlaşmak момго айлануу.
mumlu 1. шамдуу, шам жагылган. ~ pasta шамдуу торт. 2. момго баты- рылган, момдон жасалган. ~ bez
клеёнка.
mumluk,-ğu 1. фuз. ... мом күчүндө/ кубатында болгон. yüz ~ ampul
жүз мом күчүндөгү лампочка. 2.
мом койгуч, шамдан.
mumsöndü дин шам өчүрмө (дервиш-
кызылбаштардын диний ырасми- си).
mumya мумия. ~ gibi мумиядай, арык
каткан (киши).
mumyalamak мумиялоо.
mumyalaşmak мумияга айланыш.
munis 1. ак көңүл, жайдары, жанга жакын. 2. көнгөн, көнүмүш, жат/ чоочун эмес. 3. ылайыктуу, туура.
~ fikir туура пикир. 4. колго үйрөтүлгөн, көндүрүлгөн.
muntazam 1. ырааттуу, иреттүү, убагы
менен, тартиптүү, так, туура. сал. düzenli. 2. тең, бирдей, түз. 3. регу- лярдуу, туруктуу. ~ ordu регуляр-
дуу армия/ордо.
muntazaman 1. так, ырааттуу, иреттүү.
2.бир калыпта, убагы/чени менен.
murana зоол. мурена (Muraena).
mutabık
murat,-dı 1. мурат, тилек, каалоо, үмүт.
2. максат, мүдөө. ~ına ermek му- ратына/тилегине жетиш. ~ etmek
тилек кылуу.
murdar 1. кир, ыпылас, булганыч. 2.
жыныстык байланыштан кийин
жуунбаган (киши). 3. арам өлгөн, туура союлбаган (мал). akar su ~ olmaz мак. аккан сууда арам жок.
~ olmak арам/ыпылас болуу, кирдөө.
musakka мусакка (эт, жашылчалар
менен бышырылган тамак).
musalla 1. намаз кылынган ачык аянт.
2. жаамиде сөөк коюлуп, жаназа
намазы кылынган жер. ~ taşı үстү- нө сөөк коюлуп, жаназа намазы кылынчу узунча таш такта.
musallat, -tı 1. тажатма, жадатма, тынч- тык бербеген, мазаны алган. 2. кол салган, каракчы. ~ etmek жадатуу,
тынчын алуу, башына балаа кылуу. ~ olmak тажатуу, жанын кашайтуу, артынан түшүү. ~ fikir
ойдон кетпеген/чырмап алган ой.
Musevî 1. Муса Пайгамбардын динин туткан, иудаист. 2. еврей, жөөт.
Musevîlik, -ği 1. иудаизм. 2. еврейлик, жөөттүк.
Mushaf Курандын бир аты.
musibet,-ti 1. балакет, балаа, кыйынчы- лык, азап. 2. каражолтой, кара баскан, балаалуу.
musiki 1. салттуу түрк музыкасы
(Батыш музыкасы каршысында).
2. музыка.
musikişinas 1. музыкант. 2. музыка изилдөөчү.
muska 1. тумар. 2. үч бурчтук түрүндө
бүктөлгөн нерсе. ~ böreği тумар түрүндө жасалган токоч.
muskacı тумар жазган/жасаган киши.
muslin муслин (кездеме түрү; Мусул шаарынын атынан).
musluk,-ğu 1. суу чоргоосу. 2. кол жуу-
гуч жер. ~u açılmak арго жаагы
тынбоо, тынбай сүйлөө.
боёмочу, ууру.
muslukçuluk,-ğu уурулук, көз боёмочу- лук.
muson муссон. yaz ~u жайкы муссон.
mustarip,-bi 1. кыйналган, азап тарт- кан, жабыркаган. baş ağrısından ~
баш оорудан жабыркаган/кый- налган. 2. тунжураган, чөккөн, үстөмдүк кылган. ~ bir sükûnet
тунжураган жымжырттык.
muş түбү жалпак саякат кемеси.
muşamba 1. клеёнка, линолеум. 2. кен-
дир бөз (сүрөт ишинде колдо- нулган). 3. жамгыр плащы. ~ gibi өтө кир, булганыч (кийим).
muşmula 1. бот. мушмула (Mespilus germanica). 2. мушмула ашы. 3. арго чал. ~ gibi/suratlı бырышкан-
тырышкан, чүрүшкөн.
muşta 1. муштум. 2. муштум менен коюу, муштоо. 3. кастет (мушта-
шыш үчүн колго кийилген). 4. өтүкчү балкасы (терини жумшатууда колдонулган).
muştalamak муштагылоо.
muştu кубанычтуу/сүйүнүчтүү кабар.
muştulamak сүйүнчүлөө.
muştuluk, -ğu сүйүнчү.
mut, -tu бакыт, таалай, жыргал.
mutaassıp, -bı фанатик, көшөкөр.
mutabakat, -tı 1. жарашык, ылайыктык, шайкештик, макулдук. maksada ~ максатка ылайык. ~a varmak
макулдашууга баруу, бир чечимге келүү. 2. грам. ээрчишүү. 3. биол. туура келиш, дал түшүш. ~ etmek
ылайык/шайкеш келиш.
mutabık,-kı 1. жарашкан, бири-бирине ылайык, шайкеш, ынтымактуу
(кишилер). 2. окшош, бирдей. ~ kalmak 1) өз ара түшүнүшүү, ке- лишүү, келишим жасоо, макул-
дашуу. 2) жарашуу, шайкеш/туу-
muzır
ра келүү. ~ olmak өз ара макулда- шуу/келишүү.
mutasavvıf мус. сопу.
mutasyon биол. мутация.
mutat,-dı 1. көнүмүш, кадыресе, кү- нүмдүк. ~ şartlar көнүмүш шарт-
тар. 2. адат. ~ım көнүмүшүм, ада- тым. ~tan fazla адаттан сырткары.
muteber 1. кадырлуу, ардактуу, урмат-
туу, абрoйлуу. сал. saygın. ~ hayat кадыр-барктуу жашоо. 2. ишеним- дүү, күмөнсүз. 3. колдонуудагы,
жарактуу, төлөө мүмкүнчүлүгү бар. ~ olmak жарактуу/күчүндө болуу.
mutedil 1. ортосаар, чектүү, өлчөөсү менен, орундуу. ~ fiyat орто баа. ~ talep орундуу талап. 2. мелүүн,
жумшак. ~ hava мелүүн аба. 3.
физ. бейтарап, нейтралдуу.
mutemet, -di 1. ишенимдүү, ишенич-
түү, күмөнсүз (киши). 2. эсепчи
(мекемелерде).
mutena 1. кылдаттык/этияттык менен
жасалган, өзгөчө. ~ bir iş өтө кыл- дат иш. 2. тандамал, маанилүү.
mutfak,-ğı 1. аш үй, ашкана, кухня. 2.
тамак-аш, дасторкон. 3. (бир эл- дин) тамак-аштарынын жыйын- дысы, кухня. Türk ~ı түрк тамак-
ашы.
muti, -i жоош, элпек, баш ийген.
mutlak, -kı 1. чыныгы, чын, кескин, аб-
солюттук, толук. ~ ölüm чыныгы өлүм. ~ boşluk абсолюттук бош- тук. ~ hakikat абсолюттук/кескин
чындык. ~ monarşi абсолюттук монархия. 2. сөзсүз, албетте, шек- сиз. ~ suretle сөзсүз, шексиз.
mutlaka сөзсүз. ~ ara сөзсүз телефон чал.
mutlu 1. бактылуу, таалайлуу. 2. сүйү-
нүчтүү, кубанычтуу, жакшы. ~ olay кубанычтуу окуя. ~ son жакшы бүтүш.
mutluluk, -ğu бакыт, таалай. сал. saa-
det. ~ dilemek бакыт каалаш/ти- леш. ~a ermek бакытка ээ болуш.
көңүлсүз.
mutsuzluk,-ğu бактысыздык, таалай- сыздык.
muvafakat, -ti 1. макулдук, уруксат, тастык. ~iyle макулдугу/уруксаты менен. ~i olmadan макулдугу бол-
бой. 2. ылайыктык, шайкештик, гармония. ~ etmek 1) макул болуу, уруксат берүү. 2) шайкеш келүү.
muvaffak ийгиликтүү, жолдуу. ~ olmak
ийгиликке жетишүү, жолу болуу.
muvaffakiyet, -ti ийгилик, жолдуулук.
muvakkat, -ti убактылуу. сал. geçici. muvakkaten убактылуу, аз убакыт, көп
эмес.
muvazaa ук. 1. жалган, амал-айла, көз боёмо. 2. жасалма укуктар.
muvazaalı 1. жалгандан, амалданып,
көз боёмочулук менен. 2. сүйлө- шүп алып.
muvazene 1. тең салмактуулук, бара-
бардык, туруктуулук. сал. denge.
2. фин. баланс.
muvazeneli 1. тең салмактуу, туруктуу.
2. токтоо, салмактуу (киши).
muvazenesiz 1. тең салмаксыз, турук- суз. 2. жеңил, оргу-баргы, алабар-
ман (киши).
muvazi параллель, жарыш.
muvazzaf 1. аск. штаттагы аскер кыз-
маткери. ~ hizmet аскердик мил- дет. ~ subay штат-офицер. 2. мил- деттүү, жооптуу. ~ olmak
милдеттүү болуу.
muz 1. бот. банан дарагы (Musa paradisiaca). 2. банан (мөмө). ~ gibi
olmak уялуу, кысынуу.
muzaffer жеңген, уткан. ~ devletler
жеңген мамлекеттер. ~ olmak
жеңишке жетишүү.
muzafferane жеңиштүү, утуштуу.
muzır, -rrı 1. зыяндуу, зыян/залал кел-
тирген. 2. тентек, бейбаш (бала),
müdahale
зыянкеч.
muzırlık,-ğı 1. зыяндуулук, залал. 2.
тентектик, бейбаштык, зыянкеч-
тик.
muzip,-bi 1. тамашакөй, куудул, шыл- дыңкор. 2. жабышкан, тийишкен.
muziplik,-ği шылдың, ачуу тамаша, тийишүү, келеке. ~ etmek шылдың кылуу, тийишүү, келекелөө. ~ine
uğramak шылдыңга/келекеге ка- лыш.
mübadele алмашуу, алыш-бериш. ~
etmek алмашыш, алыш-бериш, кылыш.
mübadil 1. алмашылган, ордуна келген.
2. тар. Түркиядагы гректин ордуна Грециядан алмашылып келген түрк (1923-жылкы Лозанн келишимине
ылайык).
mübalâğa 1. апыртма, кошмо, гипербо- ла. ~ etmek апыртыш, кошмолош,
ооз көптүрүш. 2. грам. сын атоочтун күчөтмө даражасы.
mübalâğacı калпычы, апыртмачы, мак-
танчаак.
mübarek,-ği 1. кирешелүү, берекелүү.
2.мубарек, маарек, куттуу, ак
жолтой, жолдуу. 3. жарыктык, кутманым, кадырманым (улуу ки- шилерге нааразычылык билди-
рүүдө колдонулат). o ~ adama lâf anlatamazsınız ki ал жарыктык кишиге сөз өтпөйт эмеспи. bu
aklın nerede idi ~! бул акылыңыз кайда эле жарыктык! 4. сырд. с. пай-пай, баракелде! ~, ne güzel
yer! пай-пай, кандай сонун жер! ~ gün/günler дин куттуу, ыйык күн- дөр. ~ olsun! маарек/куттуу
болсун!
mübaşir жарлыкчы (сотто).
mücadele 1. күрөш. 2. согуш, чатак. ~
etmek күрөшүү. ~ vermek күрөш жүргүзүү.
mücadeleci күрөш(үү)чү, бир нерсенин
таламын талашуучу.
mücahit,-di күрөш(үү)чү (мекени, эли, дини ж. б. үчүн).
сыз, чарасыз. ~ sebepler аргасыз себептер.
mücehhez даярдалган, жабдылган, ку-
ралданган. ~ olmak жабдылуу, ку-
ралдануу.
mücerret, -di 1. абстрактуу. 2. бойдок.
3.жалгыз, тек, бой. 4. жалаң, жылаңач. 5. грам. атооч жөндөмө.
6. эле, болгону.
mücessem 1. физикалык нерсе/буюм, барлык. 2. (абстракттуу түшү- нүктөр үчүн) конкреттештирил-
ген, затташтырылган.
mücevher 1. кымбат баалуу/асыл зат.
2. баалуу жасалга, кооздук боюму.
~ tarih ад. хронограмма.
mücevherat,-tı кымбат баалуу жасалга- лар, кооздуктар, асыл заттар.
mücevherci баалуу жасалгаларды жаса- ган/саткан киши, зергер.
mücrim кылмышкер, күнөөлүү.
mücver мужвер (кабак, ун, жумуртка, көк-сөк кошуп жасалган котлет түрү).
müçtehit,-di мус. мужахит (диний ой- чул/даанышман).
müdafaa 1. аск. коргонуу, коргоо. сал.
savunma. 2. ук. жактоо, актоо. 3. спорт коргонуу. ~ etmek коргоо, сактоо. kendini ~ etmek коргонуу,
сактануу. ~ hakkı ук. коргонуу акысы.
müdafaasız коргоосуз, корумасыз.
müdafi, -i 1. жактоочу, коргоочу, сак- тоочу. 2. ук. актоочу, адвокат. müdahale 1. киришүү, кийлигишүү. bir
devletin iç işlerine dışarıdan ~ бир мамлекеттин ички иштерине тыштан кийлигишүү. 2. ук. акта-
ма, жактама (адвокат тарабы- нан). ~ etmek 1) кийлигишүү, киришүү. 2) согушка/чабышка
катышуу.
mühre
müdahil кирген, киришкен, арага кир- ген, басып кирген.
müdana ыраазы(чылык). ~ olmak ыраа-
зы болуу. ~sı olmamak ооз.
ыраазы болбоо.
müdavim туруктуу кардар, дайыма
келген киши. ~ olmak үйүр болуу, бир жерге кынык алып алуу.
müddet,-ti мөөнөт, убакыт, заман, ара.
сал. süre. ~çe/ ~ince мөөнөт боюн- ча, ... бою. yaşadığım ~çe өмүр бою.
~le убакытка, мөөнөткө. ~ belirt-
mek/tayin etmek убакыт/мөөнөт белгилөө. ~ini uzatmak мөөнөт узартыш. ~ zarfında/içinde мөөнөт
ичинде.
müddetli мөөнөттүү, мөөнөтү белги- лүү.
müddetsiz мөөнөтсүз, мөөнөтү белги- ленбеген.
müderris 1. мударис, профессор (уни-
верситетте). 2. тар. медресе мугалими.
müdire к. müdüre.
müdrik, -ki түшүнгөн, аңдаган, мээсине жеткен. ~ olmak түшүнүү.
müdür башкаруучу, мүдүр, башчы, ди-
ректор. okul ~ü мектептин дирек- тору. şübe ~ü филиал директору.
müdüriyet,-ti, müdürlük,-ğü 1. дирек-
торлук,мүдүрлүк (кызмат/ мил- дет). 2. директордун кабинети.
müebbet,-di 1. чексиз, бүтпөгөн (уба-
кыт боюнча). 2. өмүр бою. ~ hapis cezası өмүр бою түрмөгө кесилүү.
~ kürek өмүр бою каторга. ~
sürgün өмүр бою сүргүн. müeddep, -bi тарбиялуу, адептүү. müellefat, -tı адабий чыгармалар.
müellif жазган, автор. ~ hakkı автордук акы.
müessese мекеме, ишкана, иш жери,
уюм, институт, курулуш, жай. orta öğretim ~leri орто билим берүү окуу жайлары. ticarî ~ler соода
мекемелери.
müessif өкүнүчтүү, кайгылуу, арман- дуу.
дуу. сал. etkili. 2. элестүү, эсте ка- ларлык. 3. аянычтуу, кайгылуу. 4. хим. активдүү. ~ olmak таасирле-
нүү, таасир этүү. müeyyide ук. санкция. müezzin азанчы.
müfettiş текшерүүчү, инспектор.
müflis 1. иши баткан/чөккөн, бүлүн- гөн, жакырданган, байлыгынан
ажыраган. сал. batkın. 2. экон. бүлгүн, банкрот. ~ olmak бүлгүнгө учуроо, банкрот болуу.
müfredat, -tı (mufret’тин көпт. т. ) бө- лүмдөр, беренелер, пункттар, тиз- ме. ~ programı окуу программасы
(толук сыпаттап жазылган, сааттарга бөлүштүрүлгөн).
müfreze аск. бөлүк, отряд.
müfrit ашкере, ашыкча.
müfsit,-di бузуку, козголоңчу, жүүт, тыңчы.
müfteri жалаакор, ушакчы.
müftü мус. мүфтий.
müftülük, -ğü 1. мүфтийлик (кызмат/
милдет). 2. мүфтийлик (имара-
ты).
müge к. inci çiçeği.
mühendis инженер. elektrik ~i инженер- электрик. maden ~i тоо инженери.
mühendislik, -ği инженерлик.
mühim маанилүү, олуттуу.
mühimmat, -tı 1. керек/зарыл нерселер.
2.аск. ок-дары. 3. арго ичкилик.
mühimsemek баалаш, баркташ, кадырын билиш, маани бериш.
mühlet,-ti мөөнөт/убакыт берүү, мөө-
нөтүн узартуу. ~ istemek кошумча мөөнөт талап кылыш. ~ vermek мөөнөт бериш.
mühre 1. хрусталь шарик (кагазды жалтыратууда колдонулат). 2. топ, тоголок нерсе. 3. үлүл кабы-
гы. 4. жем куш (аң айбандардын
mümeyyiz
тартуу үчүн колдонулат).
mühreli жалтырак (кагаз), лакталган
(тери).
mühür,-hrü 1. мөөр (курал). 2. мөөр/ штамп (белги). ~ basmak мөөр ба- суу. ~ünü basmak 1) мөөрүн
басыш. 2) толук гарантия бериш.
~ gözlü сулуу кара көздүү. ~ kazdırmak мөөр жасатыш. ~
takmak мөөрлөө, мөөр тагуу (бир жерге). ~ vurmak мөөр басыш.
mühürcü мөөр жасаган/саткан киши.
mühürlemek мөөрлөө, мөөр басуу.
mühürlü 1. мөөрлүү, мөөр басылган. 2.
мөөрлөнгөн, мөөрлөп жаап
салынган (нерсе).
müjde 1. сүйүнчү. ~!/~ler olsun! сүйүн- чү! (жакшы кабар бергенде айты-
лат). ~ vermek сүйүнчүлөө. 2. сү- йүнчү (жакшы кабар үчүн берилген ырым).
müjdelemek сүйүнчүлөө.
mükafat,-tı сыйлык, байге, тартуу. сал.
ödül. ~ etmek/vermek сыйлык/
байге берүү, тартуу кылуу.
mükafatlandırmak сыйлоо, сыйлык бе- рүү.
mükâleme 1. сүйлөшүү. ~ kitabı сүй- лөшмө китеби. 2. өтм. пикир алмашуу, сүйлөшүү (мамлекет-
тер аралык).
mükellef 1. милдеттүү, жооптуу. сал.
yükümlü. ~ kılmak/tutmak мил-
деттендирүү. 2. кынтыксыз, мык- ты жасалган. 3. алык-салык алын- ган (киши, уюм ж. б. ). 4. шаңдуу,
сөөлөттүү, көркөм.
mükellefiyet, -ti 1. милдеттүүлүк, жооп- керчилик. 2. милдеттенме. ~lerin
yerine getirilmesi милдеттенменин аткарылышы.
mükemmel 1. сонун, мыкты, ажайып,
керемет. ~ bir eser эң сонун чыгар- ма. ~ insan мыкты киши. 2. сырд. с. укмуш! сонун керемет!
mükemmellik,-ği кынтыксыздык, ажа-
йыптык, кереметтүүлүк, сонун- дук.
nüsha жаңыланган нуска. ~ sigorta
жаңылап камсыздандыруу.
müktesep ээ болгон, жеңип алынган. ~
haklar ээ болгон укуктар.
mülâhaza ой, пикир. ~ etmek акылга салуу, жакшылап ойлоо,
таразалоо.
mülâkat,-tı 1. иш жолугушуусу, ауден- ция. 2. интервью, маек, репортаж.
3.суроо-жооп (тандоо максаты менен). ~ yapmak 1) жолугушмак.
2)интервью алмак.
mülâyim 1. жумшак, боорукер (киши).
2.мелүүн, орто саар. 3. ылайык, туура орундуу. ~ teklif орундуу
сунуш.
mülk, -kü 1. мүлк, мал-мүлк. 2. тар.
жер ээлиги, козголбос мүлк
(Османлы Императорлугунда).
mülkî 1. жеке менчик. 2. граждандык
(аскердик тышында калган). ~
idare граждандык башкаруу.
mülkiye 1. жарандык, журтташтык (ас-
кердик эмес). taksimatî ~ жарандык
бөлүштүрмө. 2. (M~ Mektebi) Жарандык Башкаруунун Жогорку Мектеби (саясий билимдер
факультетинин эски аты).
Mülkiyeli саясий билимдер факульте- тинин студенти/бүтүрүүчүсү.
mülkiyet,-ti жеке менчик, ээлик. ~ hakkı
жеке менчик укугу.
mülteci качкын, эмигрант. ~ kampı кач-
кындар лагери.
mültimilyoner мультимиллионер.
mümbit,-ti 1. берекелүү, түшүмдүү. 2.
өтм. жемиштүү, түшүмдүү, үзүр- лүү.
mümessil өкүл, мүчө. sınıf ~i тап өкүлү.
mümessillik өкүлчүлүк.
mümeyyiz 1. жаман-жакшыны айра тааныган. 2. өзгөчө, артыкча (ка-
сиет). 3. тандоочу, иргөөчү.
müptelâ
4.канцелярия кызматкери. 5. эк- заменатор.
mümin мус. момун, мусулман.
mümkün мүмкүн. ~se мүмкүн болсо. ~ kılmak мүмкүн кылыш. ~ mertebe мүмкүн болушунча. ~ mertebe
nazik ol мүмкүн болушунча сылык бол. ~ olduğu kadar мүмкүн бо- лушунча.
mümkünat,-tı мүмкүнчүлүк. ~ı yok
мүмкүнчүлүгү жок.
mümtaz 1. артыкчылыктар, жеңилдик-
тер берилген, өзгөчө мамиле жасалган. ~ sınıf артыкчылык бе- рилген тап. 2. ардактуу, тандамал,
сыйлуу. ~ bilim adamı ардактуу окумуштуу. 3. өз алдынча, авто- номдуу.
münacat,-tı 1. Кудайга жалынуу/сыйы- нуу. 2. ад. Кудайды мактаган ыр.
münafık, -ğı ушакчы, журтбузар, жүүт.
münakaşa 1. талаш, талкуу, дискуссия. hararetli ~ кызуу талаш. ~da bulunmak талашып-тартышуу. ~
götürmez талашсыз, айныксыз. 2. чатак, келишпестик, араздашуу. ~ etmek 1) талашып-тартышуу, тал-
кулоо. 2) чатакташуу, араздашуу.
münasebet,-ti 1. байланыш, тиеше, ала- ка, карым-катнаш, мамиле. 2.
шайкештик, ылайыктуулук. 3. се- беп, жүйө . 4. ыңгай, мүмкүн- чүлүк, учур. ~ almak ылайык
болуу. ~ almamak ылайык/туура болбоо. ~ düşmek ыңгайы келүү.
~ini getirmek ыңгайын келтирүү,
учурун табуу. ~e girmek/~te bu- lunmak байланыш/мамиле түзүү.
~i kesmek мамилесин үзүү. ~ kur-
mak 1) мамиле/байланыш түзүү.
2)эки нерсе арасында байланыш бар экенин түшүнүү.
münasebetli 1. байланыштуу, тиеше- лүү, карым-катыштуу. 2. орундуу, жөндүү, ылайыктуу. ~ münase-
betsiz орундуу-орунсуз, ой келди.
münasebetsiz 1. ылайыксыз, тиешесиз, орунсуз, ыксыз. ~ teklif ылайык- сыз сунуш. 2. ыңгайсыз, оң кел- беген (убакыт). ~ misafir күтүлбө- гөн конок. ~ zaman ыңгайсыз учур. 3. ойго келбеген, ой/туш келди, сандырак..
ылайык баа. ~ bir zaman ыңгайлуу учур. ~ bulmak/görmek туура деп табуу.
münavebe нөөмөт, кезек, алмашма. ~ ile нөөмөт/кезек менен, улам алма- шып.
münazara 1. талаш, талкуу, диспут.
2.ад. карама-каршылыктар жө- нүндө чыгарма.
müneccim 1. астролог, жылдыз төлгө- чүсү. 2. астроном.
münekkit, -di сынчы.
münevver 1. жарык, айдың. 2. билим- дүү, айдың, интеллигент, интел- лектуал.
münferit, -di 1. жалгыз, бөлүнгөн, өзүн- чө, өз алдынча, жекече. ~ hapis жалгыз камалган. 2. жалгыз, тек,
сейрек. ~ netice сейрек учураган жыйынтык. ~ vaka сейрек факт.
münkir 1. танган, тааныбаган, жокко
чыгарган. 2. ынанчсыз, динсиз, диникайыр.
Münkir мус. мүңкүр (о дүйнөдө сурак
жүргүзгөн эки периштенин бири).
münzevi 1. обочолонгон, бөлүнгөн, жалгыздаган. ~ yaşamak обочо-
лонуп жашоо. 2. кечил, думана, жапайы, элге коошпогон.
müphem бүдөмүк, белгисиз, ачык/так
эмес, күңүрт, туюк. ~ noktalar бел- гисиз жактар. ~ konuşmak туюк сүйлөө.
müptelâ 1. көнүмүш/адат болгон, бе- рилген, кынык алган (жаман нерселерге). kumara ~ кумарга
берилген. 2. кабылган, жолуккан.
müsamaha
vereme ~ кургак учукка кабылган.
3.ашык болгон. aşka ~ ашык болгон. ~ olmak 1) ооруп калуу,
кабылуу (бир ооруга). 2) берилүү, кынык алуу (жаман адатка).
müptezel 1. кадыресе, жөнөкөй, жу-
пуну, көп жолуккан. 2. арзан, баасы төмөндөтүлгөн.
müracaat, -tı 1. кайрылуу, арыз берүү.
~ta bulunmak арыз бериш, кайры- лыш. 2. маалымат бюросу, рецеп- ция (отелдерде). 3. пайдалануу,
керегине жаратуу (мис. бир чыгармадан). ~ etmek 1) арыз берүү, кайрылуу. 2) пайдалануу.
3)кеңеш суроо, акылдашуу. müracaatçı арыз берген, кайрылган. mürai эки жүздүү.
mürailik, -ği эки жүздүүлүк.
mürdüm (~ eriği) бот. тикендүү көк өрүк (Prunus spinosa).
mürebbiye гувернантка, тарбиячы.
müreffeh 1. бардар, бай, оокаттуу, бей- капар. ~ hayat бай/бардар жашоо.
2. пайдалуу, майлуу, кирешелүү. ~ iş майлуу/кирешелүү иш.
mürekkep I, -bi сыя, тушь. Çini ~i тушь.
~ balığı зоол. сыя балык (Sepia officinalis). ~ lekesi сыянын изи/ тагы. ~ kurumadan сыясы кургай
электе, дароо аркасынан. ~ olmak сыя менен булгап алуу. ~ yalamış сабаттуу, билимдүү.
mürekkep II, -bi 1. татаал, бир канча бөлүктөн турган. 2. хим. кошулма. 3. бириктирилген, ко-
шулган. ~ kelime грам. татаал сөз. mürekkeplemek сыялоо, сыя төгүү. mürekkepli 1. сыя болгон/төгүлгөн. 2.
сыя менен жазылган/толтурул- ган. ~ kalem сыя калем.
mürekkeplik, -ği сыя челек.
mürettebat, -tı экипаж, команда.
mürettip,-bi 1. тартипке/жөнгө салуу- чу, иреттөөчү. 2. полигр. тизгич,
тергич. ~ hatası терүү катасы.
mürit,-di 1. мус. мүрүт (эшендин/шейх- тин шакирти). 2. жолун жолдоо- чу, жактоочу.
mürt өлгөн, жайрап калган. ~ olmak
мүрт кетүү.
mürteci, -i реакционер.
mürur 1. өткөөл, өтмө жер, кесилиш.
2.жүрүш, агым (убакыттын), бү- түш. ~ etmek 1) өтүү, кечип өтүү.
2) убакыт өтүү, мөөнөтү бүтүү, аяктоо.
müruruzaman 1. ук. эскилик, убакты-
сы өтүү. ~la убакыттын/мөө- нөттүн өтүшү менен. ~a uğramak убактысы өтүп кетиш.
mürüvvet, -ti 1. кең пейилдик, адамкер- чилик. 2. каармандык, эр жүрөк- түк. 3. убай. ~ini görmek убайын
көрүү.
mürver бот. кара бузина (Sambucus nigra).
müsaade 1. уруксат. 2. жол берүү, ылайык болуу. ~ etmek 1) уруксат берүү. 2) ылайык болуу.
müsabaka мелдеш, жарыш. ~ya girmek
мелдешке катышуу.
müsabık мелдешке/жарышка катыш-
кан.
müsademe 1. мушташ, уруш. 2. өтм.
конфликт, жик. ~ etmek муш-
ташуу.
müsadere мүлкүн тартып алыш, кон- фискация.
müsait 1. жол берген, ылайык. 2. бош, ачык. bugün ~ değilim бүгүн бош эмесмин. trafik ~ жолдор ачык. 3.
арго жеңил, аягы суюк, бузулганга даяр (аял).
müsamaha 1. көңүлгө албоо/кароо, аяр
мамиле, көз жумуу, маани бербөө. сал. hoşgörülük. 2. кайдигерлик, тоотпостук, көңүл коштук. ~
etmek 1) көз жумуу, көрмөксөн
müsteşar
болуу. 2) кайдигер мамиле жасоо, көңүл коштук кылуу.
müsamahakâr, müsamahalı ак көңүл,
кең пейил.
müsamere кече. veda ~si коштошуу кечеси.
müsavat, -tı теңчилик.
müsavi тең, бирдей.
müsebbip, -bi себеп, козгогон, түрткөн,
шылтоо болгон (киши же нерсе).
müsekkin мед. тынчытуучу, оору ба- суучу (дарылар).
müshil фарм. ич алуучу/өткөрүүчү
(дарылар).
müskirat, -tı алкоголдуу ичимдиктер.
Müslim мусулман.
Müslüman 1. мусулман. 2. адилет, чын- чыл. 3. аруу, абийирдүү, адептүү.
~ kardeşler мусулман боордош- тугу. ~ mahallesinde salyangoz satmak туура эмес жерде туура
эмес иш жасоо.
Müslümanlık,-ğı 1. мусулмандык. 2. му- сулман дүйнөсү/ааламы.
müspet, -ti 1. далилденген, аныкталган.
2. оң, позитивдүү. ~ ilimler пози- тивдүү илимдер. ~ kutup оң уюл.
müsrif ысырапчы, чачкан, коромжу кылган, түгөт.
müsriflik, -ği ысырапчылык, түгөттүк.
müstahak,-kkı татыктуу, ылайык, арзы- ган, укуктуу, акысы бар. ~ını bulmak татыктуусун алыш. Allah
~ını versin! жазасын Кудай берсин! ~ olmak татыктуу болуш.
müstahdem жалданган жумушчу.
müstahkem 1. бышык, чыңдалган, бе- кемделген (имарат, курулуш). 2. аск. чыңдалган (бөлүк).
müstahsil өндүрүүчү, ишкер.
müstahzar 1. даярдалган, беленделген.
2. даяр, колдо бар. 3. даяр дары/
косметика.
müstahzarat,-tı даяр дарылар/космети- ка үрүндөрү.
müstakbel 1. келечек, болочок. 2. келе-
чектеги, болочоктогу. ~ eşi
müstakil, -lli 1. өз алдынча, өзүнчө. ~ ev
өзүнчө үй. 2. көз каранды эмес, автономдуу. ~ idare өзүн өзү башкаруу.
müstamel 1. колдонуудагы, иштеп жат- кан, жарактуу. 2. колдонулган, колдон өткөн, эски. 3. арго колдон
колго өткөн (аял).
müstebit,-ddi зуулум, заалим, деспот, эзүүчү, жеке бийлөөчү. ~ bir hü-
kümdar зуулум өкүмдар.
müstehcen адепсиз, уятсыз, жийир- кеничтүү, абийирсиз, порногра-
фиялык. ~ yayın уятсыз көрсөтүү/берүү.
müstehcenlik,-ği адепсиздик, уятсыз-
дык, порнография.
müstehzi келекелеген, шылдыңдаган, мазактаган, чымчыган. ~ gözler
шылдыңдуу көздөр.
müstemleke колония. сал. sömürge. ~ harbi колония үчүн согуш. ~
siyaseti колониалдык саясат.
müstemlekeci колонизатор, баскынчы.
сал. sömürgeci.
müstemlekecilik, -ği колонизаторлук, басып алуучулук.
müstenit, -di негизделген, таянган.
müsterih тынч, бейкапар, беймарал, санаасыз. ~ bir nefes almak жеңил- деп калуу, санаасы тынуу. ~ ol!
камсанаба! ~ olmak санаасы тынуу, көңүлү жайлануу.
müstesna 1. өзгөчө, айырмаланган, бө-
төнчө, адаттан тышкары. ~ olarak бөтөнчөлүк катары. 2. айырмалуу, артыкча. ~ insan өзгөчө адам. ~ bir
vaziyet бөтөнчө бир абал. ~ tutmak
1)айырмалоо, артыкчылык таа- нуу. 2) өзгөчө/башкача деп эсеп-
төө.
müsteşar даанышман. elçilik ~ı элчилик даанышманы. bakanlık ~ı ми-
нистрлик даанышманы.
mütemadi
müsteşarlık, -ğı даанышмандык.
müsvedde 1. каралама/чиймелеме (ка-
газы), проект, долбоор (алгачкы
түрлөрү). 2. манускрипт. 3. арго (бир нерсенин) начар өрнөгү, кө- лөкөсү. insan ~si киши сөрөй, ки-
ши аты эле бар. ~ defteri каралама дептери.
müşahede байкоо, көзөмөл. ~ altına
almak көзөмөл алдына алуу. ~ et- mek байкоо жүргүзүү, көзөмөлгө алуу.
müşahhas конкреттүү (абстрактуу каршысы).
müşavere кеңешүү.
müşavir кеңешчи, даанышман.
müşavirlik,-ği кеңешчилик, дааныш- мандык.
müşerref ардактуу, кадыр-барктуу, ша- рапаттуу, сыймыктуу. ~ olmak сыйлыгына ээ болуу. ~ oldum
сыймыктандым.
müşfik жумшак, ак көңүл, боорукер.
müşkül мүшкүл, азап, кыйынчылык.
müşküle жүзүм түрү (сүйрү, калың кабыктуу).
müşkülpesent,-di текебер, кекээрлүү, эч
нерсе жакпаган, өтө так/кылдат.
müşetmilat,-tı негизги курулуштун ко- шумчалары, бөлүктөр, сарайлар
ж.б.
müşterek,-ki 1. жалпы, орток, бирге- лешкен. 2. шерик, орток. bu işte
~iz бул иште ортокпуз.
müştereken ортоктошо, биргелешип, жалпылап, ашар кылып,
баарылап.
müşteri кардар, талапкер, клиент. ~ avlamak кардар табуу/тартуу. ~
kızıştırmak кардаларды кызыкты- руу.
mütalâa 1. сабак окуу. ~ saati сабак
окуу маалы. 2. изилдөө, иликтөө, талкуулоо. 3. ой, пикир. ~ etmek
1)сабак окуу. 2) ойлоп/изилдеп
чыгуу, таразалоо. ~ salonu окуу
залы.
müteaddit 1. көп сандаган. ~ defalar көп жолу. 2. ар түрдүү, ар кыл.
müteahhit,-di 1. жоопкерчилик алган,
келишим менен иштеген. 2. иш жүргүзүүчү (башкаларга тиеше- лүү ишти бүтүрүүнүн милдетин
алган).
müteakip 1. кезектеги, кийинки. ~ sipa- rişler кийинки заказдар. 2.
артынан, кийин. bu olayları ~ бул окуялардын артынан.
mütebbessim жылмайган, күлүңдөгөн.
mütecaviz 1. чектен, ашкан, ашкере, ашынган. 2. агрессивдүү, жулун- ган, качырган. 3. ашкан, ашык.
yüzü ~ жүздөн ашык. 4. агрессор, баскынчы.
mütecessis 1. аңдыган, тымызын, бай-
коого алган. 2. билгенге куштар, такыган, такмаза.
mütedeyyin 1. диндар, такыба. 2. кабыл
алган, кирген (кайсы бир динге).
müteessir 1. капа болгон, кайгырган.
2.таасирленген. ~ olmak 1) кай-
гыруу. 2) таасирленүү.
mütefekkir ойчул, акылман.
mütehassıs 1. адис. 2. жетик, адистеш-
кен (жумушчу).
mütehassis шерденген, сезимдери коз- голгон, шыктанган, толкунданган.
(birini) ~ etmek (бирөөнү) шыктан- дырыш, делебесин козгош. ~ ol- mak шерденүү, делебеси козголуу.
mütekabil 1. карама-каршы. 2. эки тараптуу өз ара. ~ dava ук. каршы доо. ~ tesir өз ара таасир. ~ yardım
өз ара жардам.
mütekabiliyet,-ti эки тараптын тилек- тештиги, пикир бирдиги, ке-
лишүүсү, макулдугу.
mütekait, -di ардагер.
mütemadi тынымсыз, үзгүлтүксүз, ту-
руктуу, ырааттуу. ~ cereyan элек.
müzminleşmek
туруктуу ток. ~ yükseliş ырааттуу жогорулоо.
mütemadiyen тынбай, үстөккө-босток,
кайра-кайра, үзбөй, үзгүлтүксүз.
mütenasip тең, бирдей, чак, өлчөмү/че- ни бирдей, симметриялуу.
mütercim котормочу. сал. tercüman. mütereddit олку-солку, чечкинсиз, ар-
сар.
müteşebbis демилгечи, активдүү.
müteşekkil турган, түзүлгөн, куралган.
on kişiden ~ bir komisyon он киши-
ден турган комиссия.
müteşekkir ыраазычылык, алкыш. ~ olmak ыраазы болуу.
mütevazı, -ı 1. жөнөкөй, карапайым. ~ insan жөнөкөй киши. 2. жупуну, комсоо. ~ ev жупуну үй.
müteveccihen карай, көздөй. İzmire ~
Измирге карай.
müteveffa өлгөн, каза болгон (киши).
mütevelli мүтевелли (коомдордун, ме- чет, мектептердин кирешесин жөнгө салган башкаруучу).
mütevellit 1. туулган, дүйнөгө келген.
2. пайда болгон, жаралган.
müthiş 1. катуу, укмуш, коркунучтуу. ~
fırtına koptu укмуш бороон баш- талды. 2. катуу, аябай, абдан (күчөтмө сын). ~ korkmak катуу
коркуш. ~ sevinmek аябай куба- нуу. 3. сырд. с. укмуш! сонун! таң каларлык! ~! son zamanlarda
izlediğim en güzel oyun! укмуш! акыркы кездерде мен көргөн эң мыкты оюн.
müttefik,-ki 1. бириккен, бир максат- туу, өз ара келишкен, биргелеш- кен. 2. союздаш. stratejik ~
стратегиялык союздаш.
müvekkil ук. 1. ишенген, ынанган, ама- нат кылган. 2. ук. акталышы/кор-
голушу керек киши (адвокат тарабынан).
müvezzi, -i таратуучу. posta ~ почточу.
тапшырмасын жасатуу. ~ etmek/ yapmak 1) бир тема боюнча сүй- лөшүү. 2) оозеки сынак жүргүзүү.
~ye kaldırmak окуучуну тургузуп суроо.
müzayede аукцион, арттырып сатыш.
müze музей. tarih ~si тарых музейи. re- sim ~si сүрөт музейи. ~ gibi музей сыяктуу.
müzeci 1. музейди түзгөн киши. 2. му- зей кызматкери.
müzelik 1. музейлик, музейге коё тур-
гандай баалуу. 2. шылд. эски, шалдыраган, картаң, какжыраган.
müzevir тыңчы, бузуку, сөз ташыган,
ушакчы.
müzevirlik,-ği тыңчылык, бузукулук, сөз ташыма, ушакчылык.
müziç, -ci тажатма, зериктирген.
müzik,-ği музыка. hafif ~ жеңил му- зыка. halk ~i элдик музыка. çağdaş
~ учурдаш музыка. oda ~i каме- ралык музыка. ~ bilimi музыко- логия, музыка таануу.
müzikal,-li 1. музыкага байланыштуу/ тийиштүү. 2. музыкаль, музыкалык комедия.
müzikçi 1. музыкант. 2. музыка муга- лими.
müzikhol,-lü мюзик-холл, водевил
театры.
müzikli музыкалуу, музыка аралашкан.
müziksever музыка сүйүүчү.
müzisyen музыкант.
Müzler миф музалар (грек мифология- сында Зевстин тогуз кызы).
müzmin 1. өнөкөт, хроник. ~ hastalık өнөкөт оору. 2. өтм. чеги жок, белгисиз. ~ işsizlik чеги билин-
беген ишсиздик.
müzminleşmek өнөкөткө айлануу.
naftalin
N
N,n түрк алфавитинин он жетинчи тамгасы.
na сырд. с. 1. мына! ~ bir tane daha!
мына, дагы бирөө! 2. көрдүңбү! карасаң! ~ kafa! көрдүңбү, баш деп ушуну айт! 3. таба. ал. ~ sana!
1)ал сага! сооп болот!. 2)
ушундай болмок!
na- "-сыз" маанисин билдирүүчү өң
мүчө. nahoş жагымсыз, naçar
чарасыз.
naaş, -a’şı өлүк, сөөк, жасат. oğlunun
Türk bayrağına sarılı ~ı gelince bayıldı уулунун түрк байрагына оролгон сөөгү келгенде эсинен
танып калды.
nabız,-bzı тамыр, пульс. ~ı atmak тамы- ры кагуу. ~ atışı тамырдын кагы-
шы. ~ına bakmak 1) (бирөөнүн) тамыр кагышын өлчөө. 2) өтм. тамырын тартуу, сырын билгенге
аракет кылуу. ~ını tutmak тамырын кармоо. ~ına girmek ичи- койнуна кирүү, жагынуу. ~ına
göre şerbet vermek (бирөөнүн)
оюндагысын жасоо. ~ yoklamak/
~ını yoklamak (бирөөнүн) тамы-
рын тартып көрүү.
nabut набыт, жок болуш. ~ etmek 1)
жок кылыш, кырыш. 2)
кыйратыш, бүлдүрүш. ~ olmak
набыт болуу, жоголуу.
nacak, -ğı ак балта.
naçar чарасыз, айласыз. ~ kalmak арга- сыз калыш. çar ~ айласыз-аргасыз. naçiz арзыбаган, болор-болбос, түккө
турбаган. şu ~ hediyemizi kabul buyrun ушул болор-болбос беле- гибизди кабыл алып коюңуз.
nadan 1. наадан, билимсиз, түркөй. 2.
орой, зөөкүр, тарбиясыз, адепсиз.
~ ile ye, hiç sohbet etme мак. наа-
дан менен ичип-же, маектешпе.
күрлүк, тарбиясыздык, адепсиз- дик.
nadas тоңдурма айдоо (жерди семир-
тиш үчүн айдап бош калтырыш).
~a bırakmak (жерди) эс алдыруу.
~ etmek (жерди) тоңдурма айдап
коюш.
nadide теңдешсиз, көз көрбөгөн, сей- рек кездешкен. ~ elmas теңдешсиз
алмаз.
nadim өкүнүч, бушаймандык, кыжаа- латтык. ~ olmak өкүнүү, бушай-
ман/кыжаалат болуу.
nadir сейрек, аз, чанда, анда-санда. ~ görülen аз жолуккан. annamgile
çok ~ gider olduk апамдарга абдан аз барчу болдук.
nadirat, -tı сейрек, аз, чанда табылган/
көрүнгөн (нерселер).
nadiren анда-санда, кез-кезде, чанда.
nadirlik,-ği сейректик, аздык, табыл-
бастык.
nafaka 1. жашоо каражаты. ~sını çıkar- mak/temin etmek нан таап жеш,
күн көрүш. ~sından kesmek күндүк жашоо каражатынан кесүү/ үнөмдөө. 2. алимент. ~ bağlamak
алимент кесүү.
nafi пайдалуу, жарактуу, керектүү.
nafile 1. мус. нафиле (ашыкча окулган
намаз, тутулган орозо). 2. бекер- ге, керексиз, пайдасыз. ~ uğraşlar бекерге кеткен убарачылыктар. ~!
пайдасыз! кереги жок! ~ yere
жөндөн жөн, бекерден бекер.
naftalin хим. нафталин. ~ kokmak 1)
нафталин жыттаныш. 2) өтм. эскирип кетүү, жараксыз болуу (мис. бир пикир).
nakşolmak
naftalinlemek нафталиндөө, нафталин себүү (жүн буюмдарга).
nağme 1. күү, мотив, мукам. 2. муз.
нота. 3. өтм. жасалма сүйлөө. ~yi değiştirmek сүйлөө тонун өзгөртүш. ~ yapmak билмемиш
болуу.
nah к. na.
nahak 1. жөнсүз, орунсуз, керексиз. ~
yere жөнсүз/керексиз жерден, калп эле. 2. бекерге. kendini ~ üzüyorsun бекерге капа болуп
жатасың.
nahif алсыз, күчсүз. чабал, жүүнү бош.
nahiye тар. нахие, район, аймак. ~
merkezi райондун борбору.
nahoş жагымсыз, терс, серт.
nail жетүү, ээ/татыктуу болуу, колго
алуу. emeline ~ olmak эңсегенине/ тилегине жетиш.
naip,-bi 1. наиб, орунбасар, аталык,
регент. 2. мус. казынын орун басары.
nakarat, -tı 1. муз. кайырма. 2. жадат-
ма сөз. 3. ад. ыр саптарында кай- талама. hep aynı ~ баягы эле сөз.
nakavt, -tı спорт накаут. ~ etmek 1) на-
каут кылуу. 2) өтм. шайын оодаруу. ~ olmak накаут болуш.
nakden 1. накталай, акчалай. 2. алдын
ала, колмо кол.
nakdî акчалай. ~ ceza акчалай жаза. ~ teminat акчалай ишеним. ~ yardım
акчалай жардам.
nakış 1. накыш, оймо. 2. сайма (көбүн-
чө зым жиптер менен сайылган). ~
işlemek сайма сайыш. 3. сүрөт (дубалга, шыпка тартылган). 4. муз. накыш (чыгыш музыкасынын
бир түрү). 5. амал, айла, куулук. nakışçı накышчы, оймочу, саймачы. nakışlamak накыштоо, накыш түшү-
рүү.
nakışlı накыштуу, оймолуу, саймалуу.
nakil, -kli 1. ташыма, көчүрмө (бир
жерден башка жерге). 2. көч, журт
котормо. ~ mekan журт которуу. 3. иш которуу, кызмат өзгөртүү. 4. котормо (бир тилден башка тилге). 5. кайталап айтуу. 6. копиялоо, транскрипция. 7. мед. алмаштыруу. organ ~i орган алмаштыруу. ~ etmek 1) көчүрүү, ташуу. 2) кайталап айтып берүү.
акчалай.
nakkare муз. добулбас түрү.
nakkaş 1. накышчы, сүрөтчү (дубал/ шып сүрөттөрүн тарткан). 2. гравёр.
naklen 1. көчүрмө/ташыма аркылуу. ~ yayın көчмө жайын. 2. муундан- муунга, ооздон оозго өткөн,
салтка айланган. 3. которуп коюу
(башка ишке).
nakletmek 1. көчүрүү, ташуу, алып ба-
руу. 2. которуштуруу, куюштуруу (бир нерсени башка нерсеге). 3. элек. өткөрүү. elektrik ~ электр
өткөрүү. 4. котормо жасоо. 5. өзгөртүү, буруу. konuyu ~ сөздү башкага буруу. 6. кайталап айтып
берүү, түшүндүрүү.
nakliyat,-tı ташыма, көчүрмө, транс- портто. ~ şirketi ташыма/көчүрмө
фирмасы.
nakliyatçı жүк ташыгыч, көчүргүч.
nakliye 1. ташыма иши. 2. ташыма
акысы. ~ gemisi жүк ташыган кеме. ~ ucağı жүк ташыган учак. ~ ücreti ташыма акысы.
nakliyeci ташыгыч, көчүргүч.
nakşetmek 1. кооздоо, жасалгалоо. 2.
өтм. көңүлгө түйүү, эске сактап
коюу.
Nakşibendi 1. накшибенди (шейх Мухам- мед Накшибенди тарабынан негиз-
делген диний секта). 2. накшибенди сектасы дервиши/мүчөсү.
nakşolmak эске/көңүлгө түйүлүү, уну-
тулбас болуу.
namussuzluk
nal така (аттын), на(а)л. ~ çakmak така кагуу, такалоо, налдоо. ~ları dikmek арго тырайып/өлүп ка- лыш. ~ toplamak (бир нерседен) артта калыш, артында жүрүш. hem ~ına, hem mıhına çekiç salla- mak эки түрдүү ойнош, эки жак- тын тең көңүлүн алыш (сөзм. с. такага да, мыкка да балка чабыш).
nalbant, -dı темир уста , балкачы.
nalbur 1. така жасаган уста. 2. темир- тезек саткан дүкөнчү. ~ dükkanı
темир-тезек дүкөнү.
nalet,-ti ооз. наалат, каргыш. ~ olsun!
каргыш тийсин!
nalın жыгач сандалет (түрк хамамын- да колдонуш үчүн).
nallamak 1. такалоо, налдоо. 2. арго
жайлап салыш, көзүн тазалаш.
nam 1. ат, ысым. ~ına 1) атынан. kuru- mum ~ına tebrik ederim мекемем
атынан куттуктайм. 2) атына кел- ген/жиберилген. 3) аты алдында/ менен. 4) дегенден, аттуудан. para
~ına hiçbir şeyim kalmadı акча аттуудан эч нерсем калбады. ~ında атындагы, деп аталган. ~ı diğer
бир башка аты. 2. наам, атак, даңк.
~ almak/kazanmak наам алыш, атак-даңкка ээ болуш. ~ salmak/
vermek атагы алыска кетиш, даңк- таныш.
namahrem 1. мус. үйлөнүүсүнө шари-
ят жол берген (аял, эркек). 2. чоо- чун, жат.
namaz мус. намаз. ~ bezi намаз жоолу-
гу (намаз окуган аялдар башына салынган). ~ı bozulmak намазы бузулуу. ~a kalkmak намазга
туруу. ~ı kılınmak жаназа намазы кылынуу. ~ kılmak намаз окуу. ~ niyaz дуба. ~ seccadеsi жайнамаз. ~
vakti намаз убактысы/маалы. namazgâh мус. намаз окулган жер. namazlık,-ğı 1. үстүндө намаз окулган
жайнамаз, килемче. 2. намазда
окулган кыска дубалар. 3. бир на- маздык (убакыт).
ген сөздү кайталаш. 2. документ, жылдык (татаал сөз курамында, мис. beyanname билдирүү, декла-
рация ж. б. ). 3. поэма, баян. İskendername Искендер баяны. 4. китеп, кодекс. seyahatname саякат
китеби. kanunname мыйзамдар кодекси.
namert,-di коркок, эки жүздүү, арам-
заа, жүзүкара, акмак. ~e muhtaç olmak акмакка муктаж болуу.
namertçe акмактык/арамзаалык менен.
namertlik,-ği жүзүкаралык, акмактык, арамзаалык.
namlı атактуу, белгилүү, таанымал. ~
şanlı атак-даңктуу.
namlu 1. мылтык, тапанча сыяктуу куралдардын узун темир бөлүгү.
2. миз (кылычтын/бычактын).
namus 1. намыс, сыймык. 2. абийир, уят, адеп. 3. чынчылдык, туура-
лык. ~ belâsı намыс балаасы. ~ bor- cu намыс маселеси. ~una dokun- mak намысына тийиш. ~u iki pa-
ralık olmak намысы тебеленүү. ~ sözü ар-намыс сөзү/убадасы. ~unu temizlemek 1) (бир иштен) ары/
намысы менен чыгыш. 2) намыс үчүн бирөөнү өлтүрүш. ~uyla yaşamak ар-намыстуу жашоо.
namuslu 1. ар-намыстуу, сыймыктуу.
2.абийирлүү, адептүү, уяттуу. 3.
чынчыл, туура. ~ insan туура
жүргөн киши.
namusluluk,-ğu 1. ар намыстуулук, сыймыктуулук. 2. абийирдүүлүк,
адептүүлүк, уяттуулук. 3. чын- чылдык, тууралык.
namussuz 1. намыссыз, арсыз, сыймык-
сыз. 2. абийирсиз, адепсиз, уят- сыз, жүзү жок. 3. жалганчы.
namussuzluk, -ğu 1. намыссыздык, ар-
сыздык. 2. абийирсиздик, адеп-
nasır
сиздик, жүзү жоктук. 3. жалган- чылык.
namütenahi учу-кыйырсыз, чексиз.
namzet,-di 1. талапкер, кандидат. сал. aday. ~ göstermek талапкер көрсө- түш. 2. сөйкө салынган, кудалап
койгон (кыз).
namzetlik,-ği талапкерлик, кандидат- тык.
nanay арго жок, ныпым. bende para ~
менде акча ныпым жок.
nane бот. жалбыз (Mentha piperifa). ~
likörü жалбыз ликёру. ~ limon жалбыздуу лимон (ысык суусун- дук). ~ molla 1) алсыз, дармансыз,
араң жан. 2) оорулуу, жарым жан, чабал. 3) эринчээк, жалкоо. ~ ruhu жалбыз эссенциясы/экстракты. ~
şekeri жалбыздуу конфет. ~ yemek орунсуз сөз сүйлөө, туура эмес иш кылуу. yemedik ~ bırakmadı
кылбаган келесоолугу калбады. yediği ~ye bak! кылып турганын кара.
naneli жалбыздуу, жалбыз кошулган.
nanik, -ği баш бармакты мурунга таяп, башка манжаларды ачып кыймыл-
датып жасалган эликтөө аракети.
~ yapmak келекелөө, шылдыңдоо, эликтөө (аталган аракет аркылуу).
nankör жакшылык билбес, кадыр бил- бес.
nankörlük, -ğü жакшылык билбестик,
кадыр билбестик.
nar 1. бот. анар (Punica granatum). 2.
анар (жемиши). ~ çiçeği ачык
кызыл түс, анар түсү. ~ gibi
анардай (кызарыш).
nâr эск. от. (başını) ~a yakmak башына
балаа ачуу (бирөөнүн). ~ına yan- mak (бирөөнүн) азабын тартыш.
nara кыйкырык, бакырык, өкүрүк. ~
atmak/salmak/vurmak кыйкыруу, бакыруу.
narenciye бот. цитрус өсүмдүктөрү
(Citrus).
nargile наргиле, кальян (тамеки түтү- нүн суудан түтүк аркылуу өткө- рүп тартуу). ~ çekmek/içmek нар- гиле тартуу.
narin нарын, ичке, назик, шыңга, үлбү- рөк, сымбаттуу. ~ vücut ичке/сым- баттуу дене.
narinlik,-ği ичкелик, шыңгалык, на- зиктик, сымбаттуулук.
narkotik, -ği наркотик, банги зат.
narkoz наркоз. ~ vermek наркоз берүү. narkozcu мед. анастезиолог. narkozitör к. narkozcu.
narsisizm мед. нарциссизм, нарциссо- мания.
nasıl 1. кандай? кандайча? ~sınız? кан-
дайсыз? ~ bir kız? кандай кыз? kahveniz ~ olsun? кофеңиз кандай болсун? 2. канчалык. seni ~ seviyo-
rum, bir bilsen сени канчалык сүй- гөнүмү бир билсең. 3. кантип? кантип эле? ~ söyleyeyim кантип
айтсам. ~ dilin varıyor? кантип тилиң барды? ~ kızmayım? кантип ачуум келбесин? yazı bu sayıya ~
yetişemez! жазуу бул санга кантип жетишпесин! ~ ki кандай болсо ... ошондой. ~ki biz erken gelebiliyo-
ruz, siz de geleceksiniz биз кандай эрте келип атсак, силер да ошон- дой эле келесиңер. ~sın bakalım!
кандайсың, анан? ~ olur? кантип ошондой болсун? ~ olsa кандай болсо да. hem de ~! болгондо да
кандай. dışarısı soğuk mu? hem de
~! эшик суукпу? суук болгондо да кандай!
nasılsa кандай болсо да, канткенде да, баары бир. ~ duyacaktın кандай болсо да угат элең.
nasır чор. ~ bağlamak 1) чор басуу.
2)өтм. сезимсиз, таш боор болуу.
~ına basmak жооруна/жарасына
басуу. ~ olmak 1) чор басуу. 2)
nazenin
өйкөп салуу (колду, бутту). nasırlanmak чор басуу, өйкөлүү. nasırlı чорлуу, өйкөлгөн.
nasihat,-tı насыйкат/насият/насаат, ке- ңеш. сал. öğüt. ~ dinlemek сөз угуу. ~ etmek/vermek насият/акыл
айтуу, кеңеш берүү. ~ yollu насаат иретинде.
nasip,-bi 1. насип, үлүш, энчи. 2. таг-
дыр, таалай, жазмыш, буйрук. ~ini almak насибин алыш. ~ etmek 1) (Кудай) буюруп коюу, насип кы-
луу. 2) тилекке/муратка жетки- рүү. ~ olmak 1) насип болуу, энчи- сине түшүү. 2) таалайына туш
келүү. ~ olursa Кудай буюрса.
nasiplenmek насибин алыш, энчиге ээ болуш.
nasipli жолдуу, таалайлуу, насиби бар.
nasipsiz жолу жок, таалайсыз, насиби жок.
nasir эск. 1. ад. прозаик. 2. чачкан, тараткан, жайган, жайылткан.
Nasranî дин христиан, назареянин (Иса
Пайгамбардын туулган жери Насырадан).
nasyonalist,-ti националист. сал. mil-
liyetçi.
nasyonalizm национализм. сал.
milliyetçilik.
natamam бүтө элек, бүтпөгөн, чала.
natıka кызыл тил, сөз чеберчилиги, чечендик, сөзгө жүйрүктүк. ~
kudreti чечендик кудурети.
natır аялдар мончосунда кардарларды жуундурган аял кызматчы.
NATO (North Atlantic Treaty Organi- zation’дун кыск. )НАТО.
nato арго : ~ kafa маңбаш, келесоо,
дөдөй.
natron селитра (азот кычкыл туз).
natura жаратылыш, табият, натура.
natüralist, -ti натуралист.
natüralizm натурализм.
natürel тубаса, натурал, табигый. ~
renk табигый/тубаса түс.
natürmort, -tu натюрморт.
жүк ташуу акысы.
naylon 1. нейлон. 2. нейлондон жасал- ган. 3. өтм. жасалма, жалган, жел,
жоктон бар көрсөтүлгөн. ~ fatura жалган фактура/квитанция. ~ gazete чыр-чатак/сенсациялардын
аркасынан түшкөн газета.
nayloncu полиэтилен буюмдар саткан кыдырмачы.
naz 1. наз, эркелик, кылыктануу. 2. каприз, кыял. 3. бааланыш. ~a çek- mek 1) кылыктануу, наздануу. 2)
кыялын көргөзүү. ~ını çekmek (бирөөнүн) каалаганын орундатуу, эркелетүү. ~ etmek/satmak/yapmak
кылыктануу, эркелөө, баалануу. ~ı geçmek айтканы айткан, дегени деген болуу, эркелиги көтөрүлүү.
nazar 1. назар, көз алды. 2. көз тийме.
3.өтм. көз караш, пикир. ~ımda
менимче, баамымда. ~ıyla bakmak
… көзү менен кароо. düşman ~ıyla bakmak душман көзү менен кароо.
~ boncuğu 1) көз/көк мончок (көз
тийбесин деп тагылган). 2) өтм. көз мончок, баалуу/табылбас нер- се. ~ değmek/~a gelmek көз тийүү.
~ı dikkatini çekmek көңүлдөрдү буруу, өзүнө тартуу. ~dan düşmek маанисин жоготуш, баркы кетиш.
~ı itibara almak эске/көңүлгө алуу.
nazaran 1. караганда, көрө, салыштыр-
ганда. 2. боюнча. buna ~ буга кара- ганда, бул боюнча.
nazarî 1. көрүнөө, көз алдыда болгон,
көрсөтмөлүү. 2. теориялык. ~ dersler теориялык сабактар.
nazariye теория.
nazarlık,-ğı тумар, амулет (көз тийбе- ши үчүн тагылган).
nazenin 1. кылыктуу, наздуу, эрке. 2.
ичке, шыңга, сымбаттуу. 3. назе-
нин (Бекташи секталарынан би- ринин аты).
nazım,-zmı 1. тартип, түзүлүш. 2. ад.
ыр, поэзия.
nâzım 1. тартипке салуучу, иреттөөчү.
2.акын.
nazır 1. эск. министр. сал. bakan. Dahi- liye N~ı Ички Иштер Министри. Hariciye N~ı Тышкы Иштер
Министри. 2. байкоочу, көзөмөл- чү. 3. караган, чыккан. denize ~ деңизди караган. penceresi ormana
~ şirin bir ev терезеси токойду караган татынакай үй.
nazırlık, -ğı министрлик.
Nazi 1. нацист. 2. нацисттик.
nazik 1. назик, ийменчээк, сылык. ~ kız
назик кыз. ~ davranmak сылык
мамиле жасоо. 2. ичке, шыңга, сымбаттуу. 3. назик, кылдат, бат сына турган. ~ аlet назик курал. 4.
аяр, кылдат, этият. ~ mesele аяр маселе.
nazikâne 1. назикче, сылык, сыпайы
(мамиле). 2. кылдаттык/аярлык менен, этият. ~ atlatmak назикче баш тартыш.
nazikleşmek 1. назиктешүү, сылык тар- туу. 2. кылдат/аяр маселеге айла- нуу, татаалдашуу.
naziklik,-ği 1. назиктик, кылдаттык, аярдык. 2. сылыктык, сыпайылык.
Nazizm нацизм.
nazlanmak назданыш, кылыктаныш, эркелеш, бааланыш.
nazlı 1. эрке, назданган, кылыктанган,
бааланган. 2. кылдат, аяр, этият, кооптуу, назик.
ne, -yi 1. эмне. ~ dedin? эмне дедиң? ~
ile gideceksin? эмне менен кете- сиң? bana ~? мага эмне? 2. кандай, кандай гана. ~ güzel hava! кандай
сонун аба! ~ kaba adam! кандай орой киши! ~ günler geçti aramızda! арабыздан кандай гана
күндөр өттү дейсиң! 3. эмне деген.
bu ~ kıyafet böyle! бул эмне деген кийим? ~ler эмнелер. ~ler görme- dik bu hayatta? бу жашоодо эмне- лер гана көрбөдүк! ~si эмнеси? кимиси? eniştenin ~si oluyorsun? жездемин эмнеси болосуң? ~sine эмнесине, эмне керегине, кайсы арына? bilgisayar onun ~sine? ал компьютерди эмне кылат экен? ~ âlâ! кандай сонун! кандай/тири укмуш! (кээкерлөө максатында айтылат). ~ âlâ memleket! тири укмуш өлкө! ~ âlemde? кандай абалда? çocuklar ~ âlemde şimdi? балдар эми кандай абалда? ~ alıp veremediği var? талашы эмне? ~ arar? 1) эмне иши бар? bu kız burada ~ arar? бул кыздын бул жерде эмне иши бар? 2) кайдан болсун. ondan para ~ arar? анын кайдан акчасы болсун? ~ biçim эмне деген. ~ biçim insansın? эмне деген кишисиң? ~ buyurulur? эмне демек эле? эмне күтүлмөк эле? ~ çare! айла канча! ~ çıkar? эмне чыгат эле? (эч нерсе чыкпайт). ~ çiçektir biliriz кандай киши экенин (эң сонун) билебиз.
дедим. ~ dedim de seni kızdırdım? сен ачуулангандай эмне дедим? ~ demek? эмне деген сөз/кеп? ~ de-
meye эмне дегени. ~ demeye çalışı- yorsun? эмне дегени турасың? ~ denir/dersin? эмне дейсиң (айлаң
канча? ). ~ denli канчалык. ~ denli zorluklara katlandı канчалык кыйынчылыктар тартпады. ~ diye
эмне деп. ~ diye arayım? эмне деп чалмак элем? ~ ekersen onu biçersin мак. эмнени эксең, ошону
оросуң. ~ fayda! эмне пайда? ~me gerek эмне кереги бар? ~ gezer? к.
~ arar? ~ gibi? кандай? эмне
деген? ~ gibi problemler var?
nenebatî
кандай проблемалар бар? ~ güne duruyor? эмне кылып жүрөт? эмне пайдасы бар? biz ~ güne duruyoruz биз (пайдабыз тийбесе) эмне кылып жүрөбүз? ~ günlere kaldık? кандай күнгө туш болдук?
~ haber? кандай? эмне жаңылык бар? ~ hacet? эмне кажаты бар? ~ haddine? кайсы алына/арына? seni eleştirmek ~ haddine? кайсы арына сени сындайт экен? ~ hâli varsa görsün! эмне болсо, ошо болсун! ~ hikmetse эмнегедир, эм- не экени белгисиз. ~ idiği belirsiz ким экени белгисиз, тексиз, жерге-жээксиз. ~ imiş? эмне экен?
~ ise 1) эмне болсо да. 2) болуптур эмесе. ~ ise biz işimize bakalım
болуптур, биз өз ишибизди биле- ли. ~ kadar 1) канча? fiyatı ~ kadar? баасы канча? 2) кандай,
канчалык. ~ kadar güzel! кандай сулуу! 3) ~ kadar … , o kadar канчалык ... ошончолук. ~ ki/ dir ki
эмне экен? ~me? 1) эмне кереги бар? 2) эмне дейин. ~ mal olduğunu biliriz ким экенин беш
колдой билебиз. ~ malûm? кайдан билесиң? onun hırsız olduğu ~ malûm? ууру эмес экенин кайдан
билесиң? ~ mümkün мүмкүн эмес.
~ münasebet! эмне тиешеси бар?
~yin ~si? кимдин эмнеси? кайдан
чыккан неме? ~ olacak 1) эмне болот? 2) эмне болмок эле? ~ oldu? эмне болду? ~ olduğunu
anlamamak эмне экенин түшүнө албоо. ~ oldum delisi olmak ырысын көтөрө албоо, ырысына
көбүү/чычуу. ~ olur/olursun! эмне болот эле (бир өтүнүч/ жалба- рууну күчөтүү үчүн айтылат). ~
olur, ~ olmaz алда кандай болот. ~ olursa olsun эмне болсо ошо болсун. ~ oluyor? эмне болуп
кетти? ~ pahasına olursa olsun
эмне болсо да, кандай болсо да. ~ söylüyorsun? 1) эмне деп турасың?
абалда? ~ suretle кайсы бети менен? ~ye uğradığını bilmemek эмнеге туш болгонун билбей
калыш. ~ vakit? 1) качан, кайсы маалда? 2) качан болсо. ~ vakit çağırsam gelmekten kaçındın качан
чакырсам да келгенден качтың. ~ vakittir көптөн бери. ~ var? эмне болду? ~ var ki бирок, тилекке
каршы. ~ var, ~ yok 1) кандай жаңылыктар бар? 2) бүт бол- гонун, эмнеси бар болсо баарын,
түгөл. ~ yalan söyleyeyim … чынын айтсам ... , калп айтып эмне кылайын... ~ yapalım эмне кылалы
(эч нерсе кыла албайбыз). ~ yapıp yapıp эмне кылып болсо да. ~ yazık! кап! жаман болуптур! ~
yüzle кайсы бети менен. ~ yüzle buraya gelir? кайсы бети менен бул жерге келет? ~ zahmet! кан-
дай убарачылык! (эмне кереги бар эле). ~ zaman? 1) качан? кайсы убакта? 2) качан болсо, ар качан. ~
zamandır көптөн бери. ~ zarar!
эмне зыяны бар? зыяны жок.
ne … ne … 1. ... да, ... да. ~ kırmızı ~
pembe кызыл да, гүлгүн да эмес. onu ~ tanıdım, ~ gördüm аны тааныган да, көргөн да жокмун. ~
aslı var, ~ faslı эч кандай негизи жок. ~ altını bırakmak ~ üstünü астын-үстүн кылыш, соо жер
койбой тинтип чыгыш. 2. же ..., же. ~ od var, ~ ocak же от жок, же очок жок (үйдө эч нерсе жок). ~
kokar ~ bulaşır ысык-суугу жок. ~ sakala minnet ~ bıyığa же сакалга, же мурутка милдети жок (бүт
ишин өзү жасайт). ~ tadı var, ~ de tuzu же таты жок, же тузу жок.
nebat, -tı өсүмдүк. сал. bitki.
nebatî өсүмдүктөргө байланыштуу, бо-
nefret
таникалык. ~ yağ өсүмдүк майы.
nebi пайгамбар (Мухаммедден башка- сы). Nuh ~den kalma атам заман-
дан калган, абдан эски, модасы өткөн.
nebze аз, кичине, биртике. bir ~ бир аз.
nece кайсы тилде? эмнече? ~ konuştu- nuz? кайсы тилде сүйлөштүңөр?.
neci эмне иш кылат? кесиби эмне?
damadın ~? күйөө балаң эмне иш кылат? ~ oluyorsun? сенин эмне ишиң бар? эмне кийлигишесиң?
nedamet, -ti өкүнүч, бушаймандык. ~ çekmek/duymak/getirmek өкүнүү, бушайман болуу.
nedbe мед. жара изи.
neden 1. эмнеликтен, эмнеге? ~ gitme- miş? эмне үчүн кетпептир? ~ mek-
tup yazmadın? эмнеге кат жазба- дың? 2. себеп. сал. sebep. ~iyle себеби менен. işimin yoğunluğu
~iyle ишим көп болгону үчүн. ~ olmak себеп болуу. ~ sonra арадан көп убакыт өткөн соң.
nedense эмнегедир, эмнеликтендир.
nedensel филос. себепке байланыштуу, себептен улам.
nedensellik,-ği филос. себептүүлүк. ~ ilkesi себептүүлүк прициби.
nedim 1. жакын дос. 2. сырдаш, маек-
тешкен/сүйлөшкөн киши. 3. тар.
маскарапоз, шут.
nedime 1. тар. сарайдагы аялдардан
бири. 2. келиндин курбусу (той маалында).
nefaset,-ti 1. сезимдүүлүк, кыраакы-
лык. 2. нарктуулук, каадалуулук.
3.баалуулук, сапаттуулук. 4.
табиттин мыктылыгы.
nefer 1. киши, бирөө, адам. 2. аск. ка- тардагы жоокер.
nefes 1. дем. ~ almak 1) дем алуу. 2) эс
алуу, тыныгуу. 2. өтм. дем, дуба (дарылоо максаты менен жасал- ган ырым). 3. көз ирмем, саам. bir
~te бир саамда/ирмемде. 4. арго
нашаа. 5. гимн, ыр (дервиштер тарабынан ырдалган). ~ alama- mak 1) дем ала албоо. 2) өтм. бош убактысы/чолоосу болбоо. ~ aldırmamak дем/эс алдырбоо, тындырбоо. ~ çekmek 1) демин ичине тартуу (чылым чеккенде). 2) арго нашаа тартуу. ~i daralmak деми кысылуу. ~ darlığı 1) дем кысылма. 2) астма. ~ etmek дем салуу (молдо, бакшы ж. б. ). ~ kesici таң калтырган, сыйкырдуу.
2) көп сүйлөгөндөн үнү кар- гылданып калуу.
nefeslemek дем салуу, дубалоо
(ооруга).
nefesli 1. үйлөмө (музыкалык аспап). 2.
демдүү, күчтүү, дем албастан
көпкө тура алган.
nefeslik, -ği 1. бир демдик/дем алган- чалык. 2. вентилятор, оптартма.
nefis I, -fsi 1. өзү, өз жаны (адамдын). sadece ~ini düşünür өз жанын, өзүн гана ойлойт. ~ine hakim olmak
өзүн өзү кармай билүү. 2. кумар, ышкы. ~ine mağlup olmak өз кумарына кул болуш. ~ini yenmek
ышкысын жеңүү/басуу. 3. напси.
~ine düşkün напсисин тыя албайт.
~ine uymak напсисин агытыш. ~ini
körletmek напсисин күч менен тыйыш.
nefis II 1. мыкты, сонун, укмуш. 2. көр-
көмдүү, келбеттүү. 3. лаззаттуу, даамдуу (тамак).
nefret,-ti жек көрүү, жипкирүү,
кыртышы сүйбөө. ~ etmek жек
nerede
көрүү.
nefrit,-ti мед. нефрит (бөйрөктүн сезге- ниши).
nefsanî напсиден келген, напсиге бай- ланыштуу.
neft, -ti нефть. ~ yağı нефть майы, ли-
гроин.
neftî коюу жашыл (түс).
negatif 1. терс, негатив. 2. фото нега-
тив.
neharî күндүзгү, түнөбөгөн, барып- келип окуган (мектеп, окуучу).
nehir,-hri дарыя. ~ kolu дарыянын куймасы. ~ gecidi дарыя кечүүсү.
nekanet,-ti сакаюу, түзөлүү, оңолуу
(оорудан кийин). ~ devresi сакаюу маалы.
nekes сараң, пейли тар.
nekeslik, -ği сараңдык.
nektar 1. нектар, теңир шарабы, мүрөктүн суусу (грек мифология-
сында). 2. бот. нектар.
neli эмнеден жасалган? bu pastalar ~?
бул торттор эмнеден жасалган?
nem 1. ным. 2. шүүдүрүм. ~ almak/kap- mak нымдануу, ным алуу. ~ giderici ным жоготуучу.
nema 1. өсүш, чоңоюш, көбөйүш. ~ bulmak өсүү, чоңоюу, кошулуу. 2. процент.
nemalamak (акча) процент/киреше алып келүү.
nemelâzımcı кайдигер, көңүлкош (ки-
ши).
nemelâzımcılık,-ğı кайдигерлик, көңүл- коштук.
nemf зоол. нимфа.
nemlendirici нымдоочу, сууландыруу- чу.
nemlendirmek нымдоо, суулоо.
nemlenmek нымдануу, суулануу.
nemli 1. нымдуу. 2. өтм. жаштуу (көз).
nemlilik, -ği нымдуулук.
nemölçer нымөлчөр, гигрометр.
nemrut, -du 1. (N~) Немрут (Вавилонду
негиздөөчүлөрдүн биринин аты).
2. зуулум, таш боор, катаал. 3. өтм. каткан. ~ suratlı сустайган, каардуу, сүрдүү.
neolitik геол. неолит. ~ çağ неолит доо- ру.
neolojizm неологизм, жаңы сөз.
neon 1. хим. неон. 2. неон лампасы. ~ tüpü неон түтүгү/лампасы.
neoplâzma мед. неоплазма.
Nepâl, -l’i Непал. Nepâlli непалдык. Neptun астр. Нептун.
nerde к. nerede. nerden к. nereden.
nere 1. кайсы жер? ~si 1) эмнеси, кай-
сы жери. ~si ağrıyor? кайсы жери ооруп жатат? 2) кайсы жер? bura- sı ~? бул кайсы жер? dünyanın
~sinde? дүйнөнүн кайсы жеринде?
2.диал. кайда? ~ o günler! кайда ал күндөр!
nerede 1. кайда? (суроо). ~ yaşıyorsu- nuz? кайда жашайсыз? ~ akşam orada sabah кечинде кайда болсо,
эртең менен да ошол жерде (ар кайсы жерге конуп-түнөгөн киши жөнүндө). 2. кайда!? (өкүнүч,
арман). ~ o bolluk! ал молдук азыр кайда! ~ ise -ганы/-йын деп калды,
... жибере жаздады. ~ ise akşam
oldu кеч кирейин деп калды. ~ ise ağlayacaktı ыйлап жибере жаз- дады. ~ kaldı ki кайдан? o kendisi
tanımıyor, ~ kaldı ki sana tanıştırsın ал өзү тааныбайт, анан сага кайдан тааныштырсын. ~ … ~ … ,
... кайда, ... кайда. ~ ben ~ üniver- site, hayal bile edemem мен кайда, университет кайда, кыялын да
кура албайм. … ~ … orada ... кайда болсо ... ошол жерде. ~ hareket orada bereket мак. аракет кайда
болсо, берекет ошол жерде.
netameli
nereden 1. кайдан? каяктан? ~ geliyor- sunuz? кайдан келе жатасыз? ~ böyle? кайдан ботом? (таң калуу иретинде). 2. кантип? кандайча? ~ aklına geldi? кандайча акылыңа келди? ~ gelirse gelsin кайдан келсе, андан келсин (мага баары бир). ~ nereye кайдан-кайда? (таң каларлык өзгөрүү/өнүгүү каршы- сында айтылат).
neredeyse к. nerede (ise).
nereli кай(сы) жердик? каяктык? кай-
дан? ~siniz? кай жердиксиз? каяк- тыксыз?
nereye кайда? кай жакка? ~ gidelim?
кайда баралы? ~ gidere gitsin
кайда барса, анда барсын. ~ kadar
1)кай жерге чейин? 2) качанкыга
чейин. ~ kadar tahammül edelim?
качанкыга чейин чыдайлы.
nergis 1. бот. наргиз, нарцисс (Narcis-
sus). 2. бот. шыпалуу календула (Calendula offisinalis). 3. ад. сулуу- нун көзү.
nermin жумшак, назик.
nesep, -bi тукум, ата-тек. ~i gayrisahih
никесиз төрөлгөн (бала). ~i sahih
никелүү төрөлгөн (бала).
nesil, -sli 1. насил, муун. yeni ~ жаңы муун. önceki ~ мурунку муун. 2.
тукум, тек. ~i bozuk тукуму бузук.
~i tükenmek тукуму курут болуу, кырылып жок болуу.
nesir, -sri ад. кара сөз, проза. сал. düz yazı.
neskafe нескофе.
nesne 1. нерсе, буюм, зат. сал. çizim. 2. грам. толуктооч. belirtili ~ тике толуктооч. belirtisiz ~ кыйыр то-
луктооч. 3. филос. объект.
nesnel 1. объективдүү. 2. грам. өтмө. ~ fiiller өтмө этиштер. 3. буюмдай,
зат түрүндө.
nesnelci филос. 1. объективист. 2. об- ъективдүү.
nesnecilik, -ği филос. объективизм.
nesnelleşmek объективдешүү, затташуу, объект катары кабыл алынуу.
Nesturî дин несториан (Myсул айла- насында жашаган христиан коомунун мүчөлөрү).
neşe кубаныч, сүйүнүч, шайырлык, кө- ңүлдүн көтөрүңкүлүгү, ачык маа- най. ~si bozulmak көңүлү чөгүү,
капа болуу. ~sini bulmak көңүлү көтөрүлүү, чечекейи чеч болуу, шайырлануу. ~si kaçmak сабыры
суз/маанайы пас болуу, көңүлү чөгүү, суз тартуу. ~si yerinde жай- дары, көңүлү көтөрүңкү, чечекейи
чеч.
neşelendirmek 1. көңүлүн көтөрүү, кө- ңүл ачуу. 2. сүйүнүү, кубануу, же-
тине албоо.
neşeli көңүлү көтөрүңкү, жайдары, ку- банычтуу.
neşesiz көңүлсүз, маанайы пас, сабыры суз.
neşir, -şri 1. жайма, таратма, чачма. 2.
жарыя, басып чыгарма. 3. уктуруу (радиодон), көрсөтүү (ТВден). ~ etmek к. neşretmek.
neşretmek 1. жаюу, таратуу, чачуу. 2.
жарыялоо, басып чыгаруу.
neşriyat,-tı (neşir’дин көпт. т. ) жарыя-
лар, басылмалар, берүүлөр.
neşter мед. наштар, аштар.
neşterlemek 1. наштар менен кесиш. 2.
өтм. (бирөөнүн) жарасын козгош. net, -ti 1. так, ачык, даана. ~ görmek даана көрүш. ~ gözükmek так
көрүнүү. 2. нак, таза. ~ olarak ayda beş yüz lira eline geçer айда беш жүз лира нак колуна тиет. ~ gelir
таза киреше. 3. ачык, даана, так
(угулган үн).
netameli 1. опурталдуу, кооптуу. ~ bir
yer опурталдуу/кооптуу жер. 2. сааттуу, балакеттүү, кара жолтой. o ~ bir adamdır, mümkünse uzak
dur ал балакеттүү киши, мүмкүн
nice
болсо алыс жүр. 3. айтылышы/ сүйлөнүшү кыйын (сөз).
netice 1. натыйжа, жыйынтык, соң. 2.
чечим, бүтүм, өкүм. ~de натый- жада, аягында, соңунда. ~ almak/ çıkarmak натыйжа алыш/чыга-
рыш. ~ elde etmek натыйжага ээ болуш. ~ye varmak бүтүмгө/на- тыйжага барыш. ~ vermek жыйын-
тык/натыйжа берүү.
neticelendirmek жыйынтыктоо, натый- жалоо, натыйжа чыгаруу.
neticelenmek аяктоо, бүтүү, натыйжа алынуу.
neticeli натыйжалуу, жыйынтыктуу.
neticesiz натыйжасыз, жыйынтыксыз. ~ bırakmak жыйынтыксыз/натый- жасыз калтыруу.
netlik, -ği ачыктык, тактык, дааналык.
neuzübillah мус. Кудай сакта! (кор-
кунучтуу учурда Кудайга жа-
лынуу иретинде айтылат).
nevale азык, тамак-аш. ~yi düzmek
дастаркон даярдоо.
nevi, -v’i 1. түр, тип, сорт, кыл. bir ~ бир түр, бир кыл. her ~ ар түрдүү, ар кыл. 2. сапат, касиет. ~ ~
түркүн-түрлүү, ар кыл сапаттагы.
nevir,-vri наар. ~i dönmek өңү/кебетеси бузулуу (ачуудан, кыжырдан).
nevralji мед. невралгия.
nevrasteni мед. неврастения.
nevresim каттама/үстүнкү шейшеп.
nevroloji мед. неврология.
nevroz мед. невроз.
Nevruz 1. Нооруз. N~ Bayramı Нооруз
майрамы. 2. жазгы күн-түн теңелүү. ~ otu бот.нооруз оту (Linaria vulgaris).
ney 1. камыш. 2. камыш чоор. ~ çalmak/ üflemek чоор тартуу.
neyse 1. болуптур, болуптур эмесе,
мейли эмесе, мейличи. ~ ben gidiyim artık болуптур эмесе, мен чыгайын. 2. Кудайга шүгүр. ~ bu
kadarına da razı olalım Кудайга
шүгүр, буга да ыраазы бололу.
neyzen чоорчу.
nezaket,-ti 1. сылыктык, сыпайыгерчи- лик, адептүүлүк. ~le сылыктык/
сыпайыгерчилик менен. ~ göster- mek сылыктык көргөзүү. 2. кы- раакылык, кылдаттык. 3. маани-
лүүлүк, олуттуулук (окуянын, жагдайдын). ~ kesbetmek олуттуу боло баштоо. 4. грам. этиштин
сылык түрү.
nezaketen сыпайыгерчилик үчүн.
nezaketli 1. сылык, сыпайы, адептүү. 2.
назик, кылдат.
nezaketsiz орой, копол, одоно, адепсиз.
nezaketsizlik,-ği оройлук, кополдук,
одонолук, адепсиздик.
nezaret, -ti 1. көзөмөл, кароол, байкоо, контроль. 2. эск. министрлик. 3.
абак, түрмө. 4. көрүнүш, пано- рама. bu evin çok güzel ~i var бул үйдөн эң сонун көрүнүш бар. ~e
almak 1) байкоо алдына алуу. 2) камакка алуу. ~ altında 1) көзөмөл алдында. 2) түрмөдө, камакта. ~
etmek байкоого алуу, көзөмөлдөө.
nezarethane жаңы камакка алынгандар жаткан жер.
nezaretsiz көзөмөлсүз, кароолсуз.
nezih 1. адептүү, ахлактуу. 2. күнөөсүз, аруу. 3. ак ниет, ак көңүл, ак
пейил.
nezle 1. сасык тумоо. сал. tumağı. 2.
мурундун суусу. ~ olmak сасык ту-
моо болуу.
nezt,-di 1. алды, жакыны. ~inde алдын- да. 2. тийиштүү, караган. İç İşleri
Bakanlığı ~indeki Ички Иштер Министрлиги алдындагы. 3. боюнча, караганда. onun ~inde
анын ою боюнча.
nışadır хим. нашатырь. ~ ruhu аммиак суусу.
nice 1. нече, канча. 2. канчалаган, не-
nisaîye
чендеген. ~ insanlar var ki … нечендеген кишилер бар... 3. кантип, кандайча. 4. канчадан бери. ~ ~ нечен нечен. Allah ~ ~ yıllar nasip etsin! Аллаа нечен- нечен жылдар насип кылсын!
nicel, niceliksel, nicesel сандык, санга байланыштуу.
nicelik,-ği сан, чоңдук. сал. miktar. hem
~, hem nitelik arıyoruz санына да, сапатына да карайбыз. ~ zarfı грам. сан-өлчөм тактооч.
niçin эмне үчүн? эмнеликтен? ~ bize sormuyorlar? эмне үчүн бизден сурашпайт?
nida 1. ураан, чакырык, жарыя, айгай.
2. грам. сырдык сөз. ~ işareti илеп белгиси. ~ etmek ураан чакыруу,
айгай салуу.
nifak, -ki чатак, чыр, уруш. ~ sokmak
чатак салуу.
nihaî акыркы, соңку. ~ karar ук. акыр- кы чечим.
nihale 1. нихале (көмөштандын/под-
ностун алдына коюлган нерсе). 2.
жер төшөмөсү, пол.
nihayet, -ti 1. аяк, бүтүш, соң. 2. жы-
йынтык, натыйжа. ~ bulmak/ ~e ermek аякташ, бүтүш. ~ vermek бүтүрүш, аягына чыгарыш, токто-
туш. 3. акырында, акыр аягында, соңунда, жыйынтыкта, натый- жада. ~ gelebildik акырында кел-
дик. ~ bir karara varıldı акыр аягында бир чечимге келинди.
nihayetlenmek 1. аяктоо, бүтүү, токтоо.
2. натыйжа алынуу, жыйынтыкта- луу.
nihaуetsiz чексиз, соңсуз, бүтпөгөн, тү-
гөнбөгөн. nihilist, -ti нигилист. nihilizm нигилизм.
Nijer Нигер, Нигер Республикасы.
Nijerya Нигерия.
Nijeryalı нигериялык.
nikâh 1. нике. 2. никелешүү аземи. 3.
калың. ~ı altına almak никесине алыш. ~ dairesi нике үйү. ~ düşmek нике түшүү (никелешүү үчүн эч бөгөттүн болбошу). ~ feshi никенин бузулушу. ~ı kaçmak нике бузулуу. ~ kıymak нике кыюу. ~ şahidi нике күбөсү. ~ şekeri нике конфети (нике аземине катышкандарга таратылат). ~ tazelemek нике жаңыртыш.
nikâhlanmak никелешүү.
nikâhlı (ак) никелүү (жарлар). ~ olmak никелүү болуу, нике(син)де туруу.
nikâhsız никесиз. ~ yaşamak никесиз бирге жашамак.
Nikaragua Никарагуа.
Nikaragualı никарагуалык.
nikbet, -ti 1. каргаша, балакет, кырсык.
2.жолсуздук, таалайсыздык.
nikbin 1. оптимисттик. 2. оптимист.
nikel 1. никель. ~ kaplama никель кап- тама. 2. никелден жасалган.
nikelâj никелдөө, никель жалатуу.
nikotin никотин.
Nil Нил (дарыя).
nilüfer бот. суу лилиясы (Nymphea).
nimbus жамгыр булуту.
nimet, -ti 1. ырайым, кут, кайрым, жак-
шылык (Кудайдан келген). 2. ырыскы, азык, токоч, өмүр/жашоо булагы. 3. байлык, бардарлык, бе-
рекет, жемиш. ~i ayağıyla tepmek
ырыскысын тебүү.
nimetşinas жакшылыкты билген.
nine 1. чоң эне, тай эне. 2. эне (улгайган аялдарга кайрылуу сөзү).
ninni бешик ыры. ~ söylemek бешик ырын ырдоо.
nirengi геол. белгилүү жердин планын
түзүү, триангуляция.
nisaî 1. аялдарга байланыштуу. 2.
гинекологиялык.
nisaîye 1. гинекология. 2. (ооруканада)
niyaz
гинекология бөлүмү.
nisaîyeci мед. гинеколог.
nisan апрель. ~ balığı 1-апрель тамаша-
сы.
nisap, -bı 1. жетерсан, кворум. 2. негиз.
3.капитал.
nispet, -ti 1. байланыш, жакындык. aile
~leri araştırıldı үй-бүлө байла- ныштары изилденди. 2. катыш,
пропорция, даража. %50 ~inde 50% катышында/ өлчөмүндө. 3. салыштырма. ~le караганда, са-
лыштырганда. geçen yıla ~le daha soğuk bir kış geçirdik өткөн жылга караганда суугураак бир кыш өт-
көрдүк. 4. өлчөм, көлөм, сан, чоң- дук, норма. aynı ~te бирдей чоң- дукта. 5. атайлап, өчөшүп. bunu
bana ~ yapıyor муну мага өчөшүп жасап жатат. ~ etmek салыш- тыруу, теңештирүү.
nispetli пропорциялуу, тең катышта болгон.
nispetsiz пропорциялуу эмес, тең ка-
тышта болбогон.
nispî 1. салыштырмалуу. ~ ekseriyet са- лыштырмалуу көпчүлүк. 2. катыш
өлчөмүнө көрө, пропорционал- дык.
niş 1. тикенек. 2. ийне, тил (чаккан
жаныбарлардын).
nişan 1. жышаан, белги, из. ~ bırakmak
из калтыруу. 2. кудалашуу, сөйкө
салуу, баш байлоо. ~ yüzüğü түрк салты боюнча нишан жасалган эки жашка тагылган шакек. ~ yapmak
сөйкө салма (нишан) тоюн өткө- рүү. 3. бута. ~ atmak бутага атыш, мээлеш. 4. мээлеме. 5. орден. ~
almak 1) бутага алыш, мээлеш. 2) орден алыш. ~ koymak белги коюу. ~ takmak 1) бири-бирине
шакек тагыш. 2) орден тагыш. ~ vermek 1) белги бериш, эскертиш.
2)орден бериш.
nişancı 1. мерген. keskin ~ көзгө атар
мерген. 2. тар. султандын жар- дыктарына мөөр койгон нөкөр.
nişanlamak 1. белги коюу. 2. дал бута- га тийгизүү. 3. (бирөөгө) сөйкө са- луу, кудалоо.
nişanlanmak 1. белгиленүү, ышаарат коюлуу. 2. башы байлануу.
nişanlı 1. сөйкө салынган, кудалашыл-
ган. 2. белги салынган, ышаарат коюлган.
nişasta крахмал. mısır ~sı жүгөрү крах-
малы. pirinç ~sı күрүч крахмалы.
nitekim 1. ансыз деле, деле, ошондой эле. ben anlamadım, ~ sen de anla-
mamıştırsın мен түшүнгөн жок- мун, сен деле түшүнгөн жок болу- шуң керек. 2. чынында, чын-чы-
нына келгенде. biz vermedik, ~ ver- memize de gerek yokmuş биз бер- бедик, чынында беришибиздин да
кереги жок экен.
nitel сапаттык. hem nicel, hem ~ yönün- den yararlı bulundu сандык да,
сапаттык да жагынан пайдалуу деп табылды.
niteleme 1. сыпаттама, аныктама. 2. сы-
паттык. ~ zarfı грам. сын-сыпат тактооч. ~ sıfatı грам. сыпаттык сын атооч.
nitelemek сыпаттоо, мүнөздөө, анык- тоо.
nitelik, -ği сын, сыпат, сапат, касиет,
мүнөз. ~ zarfları грам. сын-сыпат тактоочтору.
nitelikli 1. сапаттуу, жогорку сапаттуу.
2. (кайсы бир) сапатка/мүнөзгө ээ. ~ işçi жетик/адис/ квалифи- кациялуу жумушчу.
niteliksel сапаттык жагынан.
niteliksiz 1. сапатсыз, сапаты начар. 2.
адистиги жок, квалификациясыз.
nitrat, -tı хим. нитрат. nitrogliserin хим. нитроглицерин. nitrojen хим. азот.
niyaz 1. жалыныч, жалбарыш, сыйы-
nokta
ныш, өтүнүч, сураныч. 2. дуба. 3. керекче, зарылдык. ~ etmek 1) жа- лынуу, жалбаруу, өтүнүү, сура- нуу. 2) сыйынуу, дуба кылуу (Кудайга).
niyazî 1. өтүнүч/суранычка байланыш- туу. 2. зарылдык/ керекчеге бай-
ланыштуу. 3. суранган, сыйынган, өтүнгөн.
niye эмнеге? ~ gizleyim ki? эмнеге жа- шырайын?
niyet, -ti 1. ниет, тилек, каалоо. iyi ~ ак
ниет. kötü ~ кара ниет. iyi ~le жак- шы ниет менен. 2. төлгө (ичинде жазуулары бар катталган кагаз).
~ çekmek төлгө кагазды тандап тартып чыгыш (төлгөчүнүн колу- нан). 3. мус. чечим, ниет (намаз,
даарат, орозо сыяктуу ыбадат- тарды жасоого ыклас). ~ini bozmak ниетин бузуу. ~i bozuk
ниети бузук. ~ etmek ниет кылуу.
~ tutmak ниет/тилек тилеш.
niyetçi төлгөчү (айрым жаныбарларга
жана куштарга кишинин жазмы- шы жазылган кагаздарды тиште- тип чыгаруу менен төлгө ачкан).
niyetlenmek ниеттенүү.
niyetli 1. ниеттүү, ниеттенген. iyi ~ ак ниеттүү. 2. мус. ниет кылган (кай-
сы бир ыдадатты жасаганга).
~yim орозомун.
nizam 1. тартип, түзүлүш, система, ре-
жим. sosyal ~ социалдык түзүлүш.
~ı bozmak тартипти бузуу. 2. мый- зам, жобо, эреже. ~a riayet etmek
мыйзамга баш ийүү. ~a sokmak/ koymak тартипке келтирүү. ~ yıkıcı режимди кыйратуучу.
nizamî 1. ырааттуу, тартиптүү, систе- малуу. 2. мыйзам ченемдүү, мый- замга ылайык. ~ ücret мыйзамдуу
акы.
nizamiye 1. тар. (Османлыларда) ре- гулярдуу ордо/армия. 2. жөө
аскерлер. ~ kapısı казарманын
негизги дарбазасы.
nizamname устав, мыйзам.
nizamsız 1. иретсиз, тартипсиз, чачкын, ырксыз. 2. уставга жатпаган,
мыйзамсыз.
nizamsızlık 1. иретсиздик, тартипсиз- дик, чачкындык, ырксыздык. 2.
мыйзамсыздык.
Noel жаңы жыл, кристмас. ~ ağacı жа- ңы жыл балатысы. ~ Baba Аяз
Ата.
Nogay ногой.
Nogayca ногой тили, ногойчо.
nohudî нокот түстүү(киргил сары түс).
nohut,-du 1. бот. нокот (Cicer arie-
tinum). 2. нокот (даны). ~ oda, bak- la sofa көчүк айланбайт (үйдүн тардыгынан).
noksan 1. кемчил, өксүк, чала, кем. 2. ката, жаңылыштык, дефект. 3. жармач, майып. ~ olmak кемчил
болуу. ~ tartmak кем тартуу. ~ vermek кем берүү.
noksanlık,-ğı 1. кемчилик, өксүктүк, ча-
лалык, кемдик. 2. ката, жаңылыш- тык.
noksansız кемчилсиз, өксүксүз, толук,
бүтүн.
nokta 1. чекит. cumle sonuna ~ konulur
сүйлөмдүн аягына чекит коюлат.
2. мат. чекит. 3. айрым тамга- лардын үстүнө, астына коюлган белги. 4. жер, пункт. başlangıç ~sı
башталган жери. hedef ~sı мээлен- ген жер. her yöne hakim ~ ар тарап даана көрүнгөн жер. 5. маселе,
тема. bu ~da anlaşamayız бул масе- леде түшүнүшө албайбыз. bazı
~ları tekrar gözden geçirmeliyiz
айрым маселелерди кайрадан карап чыгышыбыз керек. 6. пункт, кароол. polis ~sı полиция кароолу.
7. чек, чекит, даража, абал.
numara
kaynama ~sı кайноо чекити. 8.
чаар, ала (айбандарда, кездемеде).
~ koymak 1) чекит коюу. 2) (бир
нерсени) бүтүрүү, аяктоо, токто- туу. ~sı ~sına дал/так өзүндөй, толугу менен, бүтүндөй. ~ olmak
арго 1) нашаа колдонуу. 2) башы айлануу, дендароо болуу (ашкере мастыктан, нашаадан). 3) качып
жоголуу, көздөн кайым болуу. iki
~ üst üste кош чекит.
noktainazar көз караш, пикир.
noktalama 1. тыныш белгилерин коюу.
2. нокот коюу, белги салуу. ~ işaretleri тыныш белгилери.
noktalamak 1. чекит коюу. 2. тыныш белгилерин коюу. 3. өтм. бүтүрүү, аяктоо, жыйынтыктоо.
noktalı 1. чекиттүү. ~ çizgi чекиттүү сызык. ~ damarlar бот. капилляр тамырлар. ~ virgül үтүрлүү чекит.
2. чаар. ~ basma чаар гүлдүү чыт.
noktasız чекитсиз.
nominal фин. номинал. ~ değer фин.
номинал нарк.
nominalizm филос. номинализм.
nonoş болпош, томпош (кичинекей
балдарга эркелетип кайрылуу).
norm норма. hayat ~ları жашоо норма- лары. ~dan fazla нормадан көп.
~dan düşük нормадан аз.
normal 1. нормал(дуу), нормага/стан- дартка ылайык. 2. мат. нормаль.
normalleşmek нормалдашуу, нормага ылайык абалга/калыпка келүү.
normatif норматив.
Norveç Норвегия.
Norveççe 1. норвежче. 2. норвеж тили.
Norveçli норвегиялык.
nostalji ностальгия.
nostaljik ностальгиялык.
nosyon филос. түшүнүк, тааным.
not, -tu 1. жазуу, эскерткич, конспект.
2.баа (мектепте ж. б. ). 3. дара- жа, деңгээл, сапат. ~ almak 1) жа-
зып алыш, конспектилеш. 2) баа
алуу, баалоо. ~ atmak баа коюу. ~ düşmek кыстарып/кыпчып жазып коюш, шилтеме кылыш. ~ etmek белгилеп/ эскертип жазып коюш.
нерсени) жазып алуу, конспек- тилөө. ~ vermek 1) баа берүү/ коюу. 2) өтм. баа берүү, баалоо,
кадырлоо.
nota 1. муз. нота. ~ defteri нота депте- ри. 2. дипл. нота, меморандум.
yazılı ~ жазуу түрүндөгү нота.
noter нотариус. ~ dairesi нотариус кон- торасы.
nöbet,-ti 1. нөөмөт, кезек. bugün ~ kimde? бүгүн кезек кимде? ~le ке- зектешип. 2. нөөмөт, смена. ~e çık-
mak нөөмөткө чыгыш. 3. талма. ~ geçirmek талып калуу, эсин жого- туу. 4. өнөкөт, оору. öksürük ~i
өнөкөт жөтөл, көкжөтөл. sıtma ~i безгек. 5. жолу, кез. ~ beklemek/ tutmak 1) нөөмөткө туруш.2) ке-
зекке туруш. ~ gelmek талма кармоо. ~ şekeri кристалл шекер (дарылык үчүн).
nöbetçi нөөмөтчү.
nöbetleşe нөөмөттөшүп, кезектешип.
nörolog мед. невролог.
nöroloji 1. неврология. 2. неврология бөлүмү (оорукананын).
nöron биол. нейрон.
nötr 1. хим. , физ. нейтралдуу. 2. грам.
ара жыныс категориясындагы сөз.
3.тарапсыз, бейтарап.
nötralize: ~ etmek нейтралдаштыруу.
nötrleşmek хим. нейтралдашуу.
Nuh дин Нух (пайгамбар). ~ der, pey-
gamber demez айтканынан кайт- пайт (өжөр киши жөнүндө). ~’un gemisi Нух кемеси. ~ nebiden kal-
ma капкачанкы, атамзамандагы,
эски.
numara 1. номер (телефон, үй ж. б. ).
~n kaç? номериң канча? 2. номер,
nükteli
өлчөм (бут кийимде). ayakkabı bir
~ büyük geldi туфли бир размер чоң болуп калды. 3. окуучунун
баасы/ баллы. 4. номер, оюн, көрсөтүү. repertuvarına yeni ~lar koymuş репертуарына жаңы
номерлер кошуптур. 5. амал, айла, куулук. 6. сапат, орун. Türkiye’de bir ~ Түркияда 1-орунда. ~
çevirmek 1) телефон чалуу. 2) арго амал колдонуу. ~sı(nı) vermek жаманатты кылуу, каралоо. ~
yapmak 1) арго анткорлонуу, куу- лануу. hasta ~sı yapmak оорумуш болуу. 2) керсейүү, көтөрүлүү.
numaracı арго анткор, жалганчы.
numaralamak номерлөө.
numaralı номерлүү. 6 ~ dairede otu-
ruyor 6-номерлүү үйдө турат. 41 ~ ayakkabı 41-размер туфли. bir ~ 1) биринчи кезектеги, өтө маанилүү,
эң атактуу. 2) биринчи класстагы, эң жогорку.
numarasız номерсиз, белгисиз.
numune өрнөк, мисал. сал. örnek.
nur нур. ~ gibi нур сыяктуу. ~ içinde yatsın! нур ичинде жатсын!
(өлгөндөр үчүн айтылган дуба). ~ inmek нур төгүлүү. ~ o! баракелде! бали! ~ topu gibi балканактай, ден-
соолугу чың (жаш бала). ~ yüzlü
нур жүздүү.
nuranî 1. нурдуу. 2. касиеттүү.
nurlandırmak нурландыруу.
nurlanmak нурлануу.
nurlu 1. нурлуу, жаркыраган, жайна-
ган. 2. ак пейил, ак ниет.
nursuz нурсуз.
nusret,-ti дин Кудайдын жардамы/ыра-
йымы. 2. ийгилик, артыкчылык.
nutuk, -tku 1. сөз, кеп. 2. кайрылуу, доклад. 3. чечендик, сөзгө жүү-
рүктүк. ~ atmak/çekmek арго сөз сүйлөө, сүйлөп отуруп алуу. ~u tutulmak оозуна сөз кирбей калуу,
апкааруу. ~ vermek/ söylemek 1)
сөз сүйлөө. 2) элге кайрылуу.
nüans нюанс.
nüfus 1. калк, эл. 2. киши. aile ~unuz kaç? үй-бүлөңүздө канча киши бар? ~ cüzdanı/kâğıdı туулгандыгы
тууралуу күбөлүк, кимдик. ~ dağı- lımı калктын жыштыгы. ~ fazlalığı калктын жыштыгынын артышы. ~
kütüğü эл каттоо китеби. ~ patla- ması калк санынын тездик менен өсүшү. ~ planlaması үй-бүлө план-
дамасы. ~ sayımı эл каттоо.
nüfusça кишилерде, жанда. ~ zayiat yok
жанда зыян жок.
nüfuslu калктуу. bir milyon ~ şehir бир миллион калктуу шаар.
nüfuz 1. (бир нерсенин ичине) кирүү,
өтүмдүүлүк, аралашма. 2. таасир, аброй. ~ altına almak таасири ал- дына алыш. ~ etmek 1) өтүп/
аралашып кетүү. 2) баш ийдириш, моюн сундуруш. 3) чындап түшү- нүш, көзү жетиш. ~ sahibi кадыр-
луу/абройлуу киши. ~ ticareti yapmak кадырын сатуу, бийлигин колдонуу.
nüfuzlu кадыр-барктуу, абройлуу(киши). nüfuzsuz кадыр-баркы жок (киши). nükleer ядролук, атом. ~ enerji ядролук
энергия, атом энергиясы. ~ fizik ядрофизика. ~ silah ядролук курал.
nükleon физ. нуклон.
nüks мед. кайталанма, жаңырган, жа- ңыланган(оору).
nüksetmek мед. 1. (оору) кайталоо, жа- ңыруу. 2. пайда болуу (күтүл- бөгөн жерден).
nükte 1. таамай/курч сөз, такмаза, азил. 2. кыйытма. ~ yapmak кыйы- тып айтуу.
nükteci такмаза, куудул, азилкеч, чым- чыкей.
nükteli тикенектүү, чымчып сүйлөгөн,
такмаза, азил (сөз).
nüve
nümayiş жүрүш, көрсөтүү, парад, де- монстрация, митинг. ~ yapmak көрсөтүү жасаш, митинг уюш- туруш.
nümayişçi жүрүшкө/митингге катыш- кан.
nümizmatik 1. нумизматика. 2. нумиз-
матикалык.
дын, газетанын). 3. окшош, кудум
өзүндөй. babasının bir ~sı ата- сынын кудум өзү/оозу мурдунан түшкөндөй. 4. амулет, тумар.
nüve данек, өзөк.
ocak
O
O,o түрк алфавитинин он сегизинчи тамгасы.
ooI сырд. с. (сүйлөмдүн башына келип,
ар кандай ички сезим-туюмдарды билдирет). оо! охо! оп! ой! ~, maşallah ne güzel! оп, бали, кандай
сонун! ~, bu da oldu mu ya! ой, ушу кантип болсун!
ooII 1. ал (3-жак, жекелик түрдөгү ат
атооч). ~ benim ağabeyim ал менин агам. 2. ал, ошол (сөз болуп жаткан нерсе, киши). ~ iyi değildi,
bu iyi ал начар болчу, бул жакшы.
~nu sen almazsın аны сен албайсың. 3. ошондой, ошончо,
ошончолук, анча, андай, анчалык.
~ büyüklükte ошондой чоңдукта. ~ denli/derece ошончолук/анчалык.
~ hâlde андай болсо. ~ hâliyle ошо бойдон. ~ kadar 1) анча/ошончо, анчалык, ошончолук. ~ kadar
veremem анча бере албайм. ~ kadar ısrar ettik, ama ikna edeme- dik канча сурандык, бирок көн-
дүрө албадык. 2) жетишет, болду, бүттү (кээр, заар менен). ~ kadar deyip çıktı жетишет деп чыгып
кетип калды. ~ anda ошондо, анда, ал/ошол учурда. ~ bu тиги-бу. ~ bu derken тиги-бу деп атып эле. ~
duvar senin, bu duvar benim ары кетип, бери кетип, жыгылып-кооп (мас тууралуу). ~nun gibi ошон-
дой, андай. ~ gün bu gün(dür) ошол күндөн ушул күн, ошондон бери. ~ kapı/mahalle senin bu kapı/
mahalle benim желип-жортуп, үй бетин көрбөй (айылчы бирөө жө- нүндө). ~ kapı senin bu kapı benim
akşamı eder үй бетин көрбөй жүрүп кеч киргизет. ~ saat 1) дал ошол учурда. 2) ошол замат. ~
takdirde андай болсо. ~ taraflı olmamak көңүл бурбоо, билме- миш/көрмөмүш болуу, билмек- сенге/көрмөксөнгө салуу. ~ tarak- ta bezi olmamak (бир нерсеге) тие- шеси болбоо. ~ yolda андай боло турган болсо, анте берсе. ~ yolun yolcusu 1) жаман жолго түшкөн.
oba 1. кийиз үй, чатыр. 2. көчмөн үй- бүлө, көчмөндөр айлы. 3. көчмөн-
дөр журту/өргүгөн жер.
obje нерсе, буюм, зат, объект.
objektif 1. объективдүү, калыс бир ше-
килде. meseleye ~ yaklaşmak масе- лени объективдүү колго алуу. 2.филос. объективдүү (субъектив-
дүүнүн карама каршысы). 3. физ. объектив (фотоаппарат, дүрбү, микроскоп сыяктуу куралдарда).
objektiflik, -ği объективдүүлүк. objektivizm филос. объективизм. obruk, -ğu 1. чуңкур, оюк (жер). 2. жер
куй, ичине суу толгон оюк жер. observatuar астр. обсерватория. obstrüksyon обструкция, бөгөт/жолтоо
болуу.
obua муз. гобой (музыкалык аспап).
obuacı муз. гобойчу.
obur опкок, соргок, тамагы жаман.
oburluk, -ğu опкоктук, соргоктук.
obüs аск. 1. ядро, снаряд. 2. гаубица
(замбирек түрү).
ocak I, -ğı январь. ~ ayı январь айы.
ocak II, -ğı 1. очок, меш, от, плита. de-
mirci ~ı көөрүк очогу. gaz ~ı 1) газ плитасы. 2) үч билик. mutfak ~ı ашкана плитасы. ~ı yakmak очок-
ту/отту жагуу. ~ yanmak очок күйүп туруу. 2. от жагылган, чай кайнатылган жер. çay ~ı чай очогу.
ofis
3. камин. 4. кен, шахта. kömür ~ı көмүр кени/ шахтасы. maden ~ı металл кени. 5. бакча, тилке. patlıcan ~ı баклажан бакчасы/ тилкеси. 6. өтм. үй, очок, үй- бүлө. baba ~ı ата-эне очогу, өз үй. baba ~ına dönmek үйүнө кайтып барыш. 7. өтм. очок, булак (бир нерсе көп жана жемиштүү болгон жер). bilim ~ı билимдин/илимдин очогу. 8. өтм. борбор, очок (бирдей көз караштагы адамдар- дын, топтордун). asker ~ı аскер очогу. Türk ~ları Түрк очоктору (маданий-агартуу бирикмеси). 9. табыпчылыкты кесип кылган үй- бүлө.
ocakçı 1. от жаккыч, көмүрчү. 2. көөчү
(очокторду/мештерди көөлөгөн киши). 3. тар. Түрк очокторунун (к.) мүчөсү. 4. чайчы (иш
жерлеринде).
ocaklı 1. очоктуу, очогу бар. 2. камин- дүү. ~ oda каминдүү бөлмө.
3.тар. Түрк очокторунда (к.)
жетиштирилген (жаңы черүү).
ocaklık,-ğı 1. очоктун орду. 2. керней,
мор. 3. ашкана үй. 4. ата мурасы.
5. тар. аскердеги сиңирген эмгеги үчүн энчиленген жер.
od эск. от. ~ yok ocak yok же от жок, же очок жок, колунда түгү жок.
oda 1. бөлмө. çalışma ~sı иш бөлмөсү,
кабинет. kabul ~sı кабыл алуу бөл- мөсү. misafir ~sı конок бөлмөсү/ үй. oturma ~sı отурма/эс алуу
бөлмөсү. öğretmenler ~sı мугалим- дер бөлмөсү/кабинети. sandık ~sı жабык бөлмө, депо. soyunma ~sı
кийинме бөлмөсү (артисттер- дин, спортсмендердин). üç ~ bir salon төрт бөлмөлүү үй. yatak ~sı
жатак бөлмөсү. yemek ~sı тамак бөлмөсү, зал. 2. бирикме, палата. Ticaret ve Sanayi O~sı Соода,
Өнөр жай Палатасы. 3. камера,
кабина. gaz ~sı газ камерасы. telsiz
(мейманканада). ~ ayarlamak бөл-
мө даярдоо. 5. конок үй (айыл жеринде). 6. тар. жаңы черүү- лөрдүн казармасы. ~ hapsi үй түр-
мө. ~ müziği камералык музыка. ~ takımı зал эмереги/ гарнитуру.
odacık, -ğı бөлмөчө, тар бөлмө.
odak, -ğı 1. физ. фокус, мерчем. 2.өтм. борбор, очок, топтом. ~ noktası фокус/мерчем чекити/аралыгы.
odaklamak фокусун/мерчемин дал келтириш.
odaklanmak 1. фокусу/мерчеми дал
келиш. 2. өтм. көз/көңүл токто- туш, көңүлдү коюш/топтош (бир нерсеге). 3. (бир жерге) топтолуш,
жыйналыш.
odalı 1. бөлмөлүү. iki ~ bir ev эки бөл- мөлүү бир үй. 2. тар. Топкапы
Сарайында жашагандар.
odalık, -ğı 1. тар. одалиска, сарайдагы туткун аялдар. 2. никесиз бирге
жашалган аял.
odeon тар. одеон (Эски Грециядагы тепкичтүү концерт салону).
oditoriyum аудитория, тыңдама салону.
odsuz отсуз. ~ ocaksız колунда түгү жок, кедей.
odun 1. отун. ~ kesmek отун кесүү/ жаруу. ~ yarmak отун жарыш. 2.карагай, устун. 3. арго дөңгөч,
зөөкүр. ~ gibi adam дөңгөчтөй болгон киши. ~ kömürü отун көмүрү.
oduncu 1. отунчу. 2. отун сатар.
odunluk,-ğu 1. отункана. 2. отундук
(жыгач).
odunsu бот. отун сымал.
of сырд. с. эх, ай, ах, ох. ~ bıktım artık!
өх, тажап бүттүм! ~, her tarafım
sızlıyor! ох, ар тарабым сыздап ооруп жатат! ~ çekmek ахалап- охоломок, кокуйламак.
ofis офис, иш жери.
okka
oflamak ахалап-охолоо, онтолоо, ко- куйлоо. ahlaya oflaya ахалап- охолоп.
ofsayt футб. (off-side) офсайт, оюн ты- шы.
ofset, -ti полигр. офсет. ~ baskı офсет
басма.
oftalmi мед. офтальгия, көздүн сезге- ниши.
oftalmolog мед. офтальмолог. oftalmoloji мед. офтальмология. Oğan эск. Теңир, Кудай.
oğlak, -ğı 1. улак. 2. (O~) Улак ( Зодиак жылдызынын биринин аты). ~ dönencesi астр. Улак жолу.
oğlan 1. эркек бала. çocuklarının ikisi ~ biri kız балдарынын экөө эркек, бири кыз. 2. улан, жигит. 3. (кар-
тада) валет. 4. эркектердин жы- ныстык каалоосун канааттан- дырган бачабаз бала.
oğlancı бачабаз (эркектер менен жы- ныстык байланышка кирген эркек).
oğul, -ğlu 1. уул. bir ~u, bir kızı var бир уулу, бир кызы бар. büyük ~ улуу бала/уул. ortanca ~ ортончо бала/
уул. küçük ~ кичүү уул. 2. баласы, тукуму. insan ~u адам баласы. 3. (картада) валет. 4. жумушчу
аары. ~ balı 1) жумушчу аарылар топтогон бал. 2) уул небере. ~ çıkarmak аарылардын жаңы
челекке кирмеси. ~ ~ топ-топ. ~u olmak 1) (бирөөнүн) уулу болуу.
2) уулдуу болуу. ~ otu бот.
мелисса, лимон жалбызы (Melissa offisinalis). ~ uşak укум-тукум.
oğulcuk,-ğu 1. уултай (уулга эркелетип
кайрылуу). 2. бот. , зоол.
эмбрион, түйүлдүк.
oğulluk,-ğu 1. уулдук (милдет). 2. асы-
ранды уул.
Oğuz 1. Огуз (түрк дастан каарманы).
2. огуз (бир түрк уруусунун аты).
oh сырд. с. оо! ох! ах! ~ ne güzel! ох,
кандай сонун! ~ çekmek табасы ка- нуу. ~ demek “өх” демек, жаны жай алмак, санаасы тынмак. ~ olsun! сооп болот! чала болот!
өгүз) токтотуу үчүн колдонулат.
2.жоосунсуз жорук жасаганга каршы эскертүү иретинде колдо- нулат. ~ çocuğu öldüreceksin! оп-
по, баланы өлтүрөсүңбү!
oje тырмак лагы.
ojeli лакталган (тырмактар).
ok, -ku 1. ок, жебе (жаанын). 2. мех. жебе. saatin ~u сааттын жебеси. ~ işareti ок/жебе ышаараты (жолдо).
3.(айрым жабдууларда) ок.
arabanın ~u арабанын огу. saban
~u соконун огу. 4. дең. якордун
огу. 5. мат. радиус. ~ atmak ок/жаа атуу. ~ gibi ciğerine işlemek жүрөгүнө октой сайылуу. ~ gibi
(yerinden) fırlamak октой учуп туруу. ~ meydanı жаа майданы. ~ meydanında buhurdan yakmak
маанилүү ишти маанисиз кара- жаттар менен жасоого киришүү. ~ yaydan çıktı болор иш болду. ~
yılanı зоол. ок жылан (Cerastes hasselguistii).
okaliptüs бот. эвкалипт (Eucalyptus
globulus).
okçu 1. жаа жасаган/саткан киши. 2.
спорт жаа тарткан, мерген.
okçuluk,-ğu 1. жаачылык (иши). 2.
жаачылык (спорту).
okey 1. окей (англ. ), жарайт, мейли,
макул. 2. окей (карта оюну). ~ini almak макулдугун алыш.
okeylemek тууралоо, ырастоо, жолго
коюу, күнүн коюу (мис. билет- тин).
okka окка (1283 граммдык оордук бир-
диги). ~nın altına girmek бекерден бекер азап чегүү, күнөөсүз жерден айып тартуу. ~ çekmek 1)көлөмү-
нөн оор чыгып калуу. 2)кадыр-
okumak
баркы, салмагы болуу. ~ dört yüz dirhem эки жерде эки төрт (сөзм. с. окка - төрт жүз дирхем).
okkalamak 1. салмакты болжоо, сал- мактап көрүү. 2. өтм. кошомат кылуу, жагалдануу.
okkalı 1. салмактуу, толук, болук (ки- ши). 2. чоң, көлөмдүү. ~ kahve 1)чоң чөйчөк түрк кофеси. 2) өтө
күчтүү кофе. 3. салмактуу, маани- лүү (сөз, пикир). ~ küfür ата- жотосун койбой сөгүш.
oklamak 1. октой атып кетиш/туруш.
2. ок менен атып салыш.
oklava үбөлүк. ~ yutmuş gibi үбөлүк
жутуп алгансып (какайып туруш).
oklu 1. жебелүү, октуу. 2. жебе
ышаараты менен көргөзүлгөн. 3. октуу (араба). 4. өтм. тикендүү, ачуу (сөз). ~ kirpi зоол. чүткөр,
жайра (Hystrix cristatus).
okluk, -ğu саадак.
okramak окурануу (ат).
oksalat хим. оксалат, козукарын кислотасынын тузу.
oksijen кычкылтек. ~ tüpü кычкылтек
баллону. ~ hortumu кычкылтек тү- түгү. ~ kaynak кычкылтектүү ши- реткич. ~ vermek кычкылтек
берүү.
oksijenlemek 1. хим. (бир затка) кыч- кылтек кошуу. 2. (чачты) кыч-
кылтек аркылуу саргартуу.
oksijenli 1. кычкылтектүү. 2. кычкыл- тектүү суу менен саргартылган
(чач). ~ su гидроген перокситтин чөкмөсү.
oksijensiz кычкылтексиз.
oksijensizlik,-ği кычкылтек жетишсиз- диги.
oksit, -di хим. кычкыл.
oksitlemek хим. кычкылдаштыруу. oksitlenme хим. кычкылданма. oksitlenmek хим. кычкылданыш.
oksu ок сымал, жебе сымал.
okşak ооз. окшош, түспөлдөш.
okşamak 1. сылоо, таптоо, эркелетүү.
yüzünü ~ жүзүн/бетин сылоо. 2.өтм. жылытуу, козгоо, жиби- түү. gururunu ~ жүрөгүн жибитүү,
сыймыгын козгоо/арттыруу. 3.ка-
кыс-кукус кылуу (мис. баланы).
4.окшошуу, түспөлдөшүү. 5. арго
төпөштөө, сабоо.
okşayıcı эркелеткен, мээримдүү, жы- луу, көңүл жибиткен (сөз, мами-
ле).
okşayış сылаш, тапташ, эркелетиш.
oktan хим. октан.
oktav муз. октава.
okul 1. мектеп, окуу жай. сал. mektep.
аna ~ бала бакча. akşam ~u кечки
мектеп. harp ~u аскердик мектеп. havacılık ~u авиация окуу жайы. ilk ~ башталгыч мектеп. imamhatip
~u диний негиздеги мектеп (мусулмандар үчүн). meslek ~u кесиптик окуу жайы. orta ~ орто
мектеп. özel ~ менчик мектеп. sanat ~u көркөм санат мектеби. yatılı ~ мектеп-интернат. 2. мектеп
жамааты. 3. багыт, агым, мектеп. ~ öncesi мектептен мурунку. ~ öncesi eğitim мектептен мурунку билим
берүү. ~ sonrası мектептен кийинки.
okuldaş мектептеш, бир мектепти бү-
түргөн.
okullu 1. окуучу. 2. мектепте иштеген.
okuma окума. ~ kitabı окума китеби. ~
metni окума тексти. ~ odası окума бөлмөсү. ~ yazması yok сабатсыз.
okumak 1. окуу. gazete ~ газета окуу.
kitap ~ китеп окуу. 2. билим/таа- лим алуу, окуу. üniversitede oku- yor университетте окуйт. 3. үндү
бийик чыгарып окуу/ айтуу/ ырдоо. şiir ~ ыр окуу. 4. (купуя бир нерсени) чечүү, чечмелөө.
şifreyi ~ шифрди чечүү. 5. өтм.
olacak
туюу, сезүү, түшүнүү. yüzünden okunuyordu жүзүнөн окулуп турду. 6. дем салуу, түкүрүү (бүбү, бакшы, табыптар). 7. ооз. (бир жерге) чакыруу. 8. арго сөгүп-сагуу, жемелөө. 9. арго аза- бын берүү, акесин таанытуу. şimdi ben onun canını okurum азыр мен анын жанын көзүнө көргөзөм/ акесин таанытам.
okumamış сабатсыз, билимсиз, түркөй, наадан.
okumuş 1. окуган, сабаттуу. 2. билим- дүү, акылдуу, интеллектуалдуу.
okumuşluk, -ğu 1. сабаттуулук. 2. би-
лимдүүлүк, маалыматтуулук. ~u yok билими жок.
okunaklı даана/ачык/так/сулуу жа-
зылган, оңой окулган (жазуу).
okunaksız даана/ачык/так эмес, оку- лушу кыйын (жазуу).
okunmak 1. окулуу. kitap okundu китеп окулду. Kuran ~ Куран окулуу. 2.чечмеленүү, чечилүү. çivi yazısı
okundu шынаа жазуусу чечмелен- ди. 3. ырдалуу, айтылуу. ezan ~ азан окулуу. şarkı ~ ыр ырдалуу.
okunuş 1. окуу ыкмасы. 2. ырдоо ыкмасы.
okur окуурман.
okuryazar сабаттуу.
okuryazarlık, -ğı сабаттуулук.
оkus:~pokus арго көз боочулук,
сыйкыр, айла, амал.
okutmak 1. окутуш (китепти, газета- ны ж. б. ). 2. билим алуусун кам-
сыз кылыш, окутуш. çocuğunu Ankara’da okutuyor баласын Анкарада окутуп жатат. 3. окутуу,
билим берүү (окуучуларга). 3. sı- nıfı okutuyor 3-классты окутат. 4. сатып жибериш, колдон чыгарыш.
bu çayları ~ için verdi бул чайларды сат деп берди. 5. дем салдырыш, дубалатыш, окутуш
(молдого, бакшыга).
okutman 1. мугалим (практикалык са- бактарга кирген). 2. лектор.
ман. 3. ырчы. 4. ооз. жарчы
(тойго/ тамашага чакырган).
okuyuş к. okunuş.
oküler физ. окуляр.
okyanus океан. Hint O~su Инди океа- ны. Büyük/Pasifik O~u Тынч оке-
ан. Atlas O~u Атлантика океаны.
Okyanusya Океания.
ol эск. ал, ошол. ~ vakit ошол кезде. ~
veçhile ошол себептүү, ошондук- тан.
ola 1. (~ ki) балким, кокус, мүмкүн.
telefonla öğrenelim, ~ ki ders iptal edilmiştir телефон чалып билели, балким сабак болбой тургандыр.
2.болсо, чыкса. gün ~ күн чыкса. gün ~ harman ~ бир күн анын да кезеги келет.
olabilir 1. мүмкүн болгон, колдо бар, ыктымал. ~ seçeneklerimizi bir bir gözden geçirelim мүмкүн болгон
жолдордун баарын карап көрөлү.
~ ki балким, кокус.
olabilirlik,-ği мүмкүнчүлүк, жол,
ыктымал. сал. imkan. ben bu işte ~ görmüyorum мен бул иштин ыктымалын көрө албадым.
olacak,-ğı 1. боло/ишке аша турган, болушу мүмкүн, ыктымалдуу. ~ bir iş ise yapalım боло турган иш
болсо, жасайлы. ~ iş değil мындай болушу мүмкүн эмес! кантип ушундай болсун! (бушаймандык
менен айтылат). bu ~ iş mi? ушундай да болобу? 2. сөрөй, де- ген. akrabam ~ insan тууган сөрөй.
ortağım ~ serseri ortadan kayboldu ортогум деген селсаяк көздөн кайым болду. 3. болочок, болор,
болбой койбой турган, сөзсүз боло турган (иш). iş ~ına varır болор нерсе болот. ~la öleceğe çare
bulunmaz мак. боло турган менен
oldubitti
өлө турганга чара жок. 4. нак(та) баа, бере турган/ акыркы баа. sen
~ını söyle, pazarlık yapmayalım сен
боло турган баасын айт, соодалашпайлы. 5. болгондур, ... – дыр, болсо керек. bu işi o yapmış ~
бул ишти ошо кылгандыр. о kardeşim ~ ал иним болсо керек. ~ gibi боло тургандай. ~ gibi değil 1)
болбой тургандай көрүнөт. 2) ушу кантип болсун!
olagelmek болуп келүү, боло берүү.
olağan 1. көнүмүш, кадыресе, болуп жүргөн/келген, кадимки. ~ bir gün кадыресе бир күн. ~ şeydir көнүмүш
нерсе. 2. кезектеги. ~ toplantı кезек- теги чогулуш. ~ dışı укмуштуу, өзгөчө, адаттан тышкары, таң
каларлык. ~ dışı bir durum адаттан тышкары бир жагдай.
olağanlaşmak көнүмүшкө/адатка айла-
ныш.
olağanüstü, -nü 1. көрүлбөгөн, өтө кы- зык, таң калычтуу, адаттан тыш-
кары, өзгөчө. ~ bir hâl өзгөчө/ шашылыш абал. ~ hâl ilân etmek өзгөчө/шашылыш абал жарыя-
лоо. 2. кезексиз, шашылыш. ~ toplantı шашылыш/кезексиз чогу- луш. 4. өтө эле, аябай эле, укмуш.
~ büyük өтө эле чоң.
olamaz мүмкүн эмес.
olan 1. болгон/башка келген (нерсе/
окуя). ~ olmuş болору болуптур. 2. кыйынчылык, оорчулук, жүк. ~ sana olmuş кыйынчылык сага
түшүптүр. 3. жоготкон, айрылган. işinden ~ adam ишинен айрылган киши. 4. (бир нерсеси) бар болгон,
ээ болгон. ~ bulgur kaynatır, olmıyan elini oynatır мак. колунда бар талкан кайнатат, болбогон
колун ойнотот.
olanak,-ğı мүмкүнчүлүк, шарт. сал.
imkan. ~ sağlamak мүмкүнчүлүк
бериш.
olanaklı мүмкүн, ыктымал, боло турган.
турган.
olanaksızlaşmak мүмкүн болбой калуу, ишке ашышы кыйындоо.
olanaksızlaştırmak мүмкүн кылбоо, бө- гөт болуу.
olanaksızlık,-ğı ыктымалсыздык, мүм-
күн эместик.
olanca болгон, колундагы. ~ kuvvetiyle
болгон күчү менен. ~ varlığını
savurdu болгон байлыгын са- пырып жок кылды.
olası 1. мүмкүн болгон, болжолдуу, ык-
тымал, күтүлгөн. ~ yağmura tedbir olarak жамгыр ыктымалына каршы. 2. болгур! (каргыш). kör ~!
көр болгур! кашайгыр! oldum ~ өмүр бою, мен көргөндөн. oldum ~ bu işle uğraşır мен көргөндөн бул
иш менен алек.
olasılı ыктымалдуу, болжолдуу, күмөн- дүү. ~ hesaplar болжолдуу эсептер.
olasılık,-ğı 1. ыктымалдык, божомол, мүмкүндүк. 2. мат. , лог. ыкты- малдык.
olay 1. окуя, болмуш. büyük bir ~ чоң окуя. önemli ~lar маанилүү окуя- лар. ~lar zinciri окуялар чынжы-
ры, кошоктошкон окуялар. 2.фи- лос. кубулуш, феномен. 3.адаттан тышкаркы окуя (кырсык, кокус-
тук, капсалаң ж. б. ). ~ anında кырсык маалында. ~ çıkarmak дүрбөлөң чыгаруу. ~ yeri кырсык
болгон жер.
olaycılık, -ğı филос. феноменализм.
olaylı каргашалуу, балакеттүү, чатак-
туу. ~ düğün чатактуу той. ~ gün
каргашалуу күн.
olaysız тынч, кадыресе. ~ gün кадыресе
бир күн.
olcay ооз. олжо, шанс.
оldu болду, макул, жарайт.
oldubitti болду-бүттү, шашылыш, буй-
olmak
дам. ~ye getirmek болду-бүттү кы- луу, шашылыш жасап салуу, буйдамга келтирбөө.
oldukça абдан, аябай, бир кыйла/топ.
dışarısı ~ soğuk тыш аябай суук.
ole! олей! (шыктандырган/ кайрат-
тандырган ураан).
olgu 1. филос. болмуш. 2. окуя, факт.
3.мед. оорунун өөрчүшү, про-
цесс.
olgucu филос. позитивист.
olguculuk, -ğu позитивизм.
olgun 1. бышкан (жер-жемиш). ~ şeftali бышкан шабдалы. ~ erik бышкан өрүк. 2. өтм. баралына толгон,
бойго жеткен, жетилген. 3. өтм. салабаттуу, сабаттуу, жетик, сынаакы, адис. ~ sanatçı жетик
санатчы.
olgunlaşmak 1. бышуу (жер-жемиш). 2.
жетилүү, бойго жетүү. 3. токто-
луу. 4. өтм. бышып жетүү. olgun- laşmış mesele бышып жетилген маселе.
olgunluk,-ğu 1. бышкан, жетилген (же- миш). 2. жетилген, токтолгон (ки- ши). ~ çağı/yaşı жетилген курак. ~
imtihanı/sınavı жетиктик сынагы (орто мектептен кийин универ- ситетке кириш сынагы).
oligarşi олигархия.
olimpiat,-dı олимпиада. O~ oyunları
Олимпиада оюндары. ~ şampiyonu
Олимпиада чемпиону.
olmadık 1. болуп көрбөгөн, теңдешсиз, адаттан тышкары. başıma ~ şeyler
geldi башыма болуп көрбөгөн нерселер келди. 2. керексиз, бол- богон. başıma ~ şeyler çıkardı ба-
шыма болбогон нерселер чыгар- ды. ~ sözler болбогон/жарабаган сөздөр.
olmak 1. болуу. bir şey ~ бирдеме бо- луу. bir şey mi oldu? бирдеме болдубу? 2. ишке ашуу, аткары-
луу. hayallerim gerçek oldu кы-
ялдарым ишке ашты. doktor ~
3. (бир жерде) болуш, катышыш.
ben de orada olacağım мен да ошол жерде болом. 4. айлануу, болуп калуу. şarap sirke olmuş шарап ук-
сус болуп калыптыр. 5. бир абал- да болуш. bekar ~ бойдок болуу. mal sahibi ~ мал-мүлк ээси болуш.
6. жакындыгы болуш. kendisi eniş- tem oluyor жездем болот. 7. жароо, туура болуу. gitmezsek olmaz бар-
басак болбойт. 8. бышуу, жетилүү. ekinler olmuş эгин бышыптыр. 9. даяр болуу, кыябына келүү. çay
oldu чай даяр болду. 10. чак болуу, туура келүү. bu gömlek çocuğa olmadı бул көйнөк балага
чак келбеди. 11. өтүү, толуу, болуу. ben geleli iki yıl oldu мен келгенден бери эки жыл өттү.
sabah oldu таң атты. gece oluyor түн кирди. 12. ооруп калуу, ка- былуу. anjin ~ ангина болуу. ishal
~ ичи өтүү. hasta ~ ооруп калуу.
13. жоготуу, ажыроо. canından ~
өмүрү кыйылыш, жанынан айры-
лыш. işinden ~ ишин жоготуш. 14. бир жерге/бир нерсеге тиешелүү болуш. köylü olmayanlar айылдык
эместер. partili oldum партияга өттүм. 15. тийиш. yararı ~ пайда- сы тийүү. zararı ~ зыяны тийүү.
16. арго мас болуу. sen bayağı oldun сен аябай мас болдуң. ola балким, мүмкүн. ola ki болушу
мүмкүн, балким. olan болгон. olan biten болуп өткөн, өткөн-кеткен. olan bitenden haberdar olmak
өткөн-кеткенден кабары болуу. olarak 1) катары. ağabey ~ ага катары. hediye ~ белек катары. 2)
түрдө. gizli ~ жашыруун түрдө. basit ~ жөнөкөй түрдө. oldu! 1) болду! жетишет! 2) болот, макул.
olan oldu болору болду. oldu
olta
olacak болор иш, болгону турат. oldu olanlar башка келбеген калбады. oldum bittim/olası мен билгенден/көргөндөн. oldum olası bu evde oturuyorlar мен көргөндөн ушул үйдө жашашат. olmalı болуш керек. acıkmış olmalısın курсагың ачты болуш керек. annem olmalı апам болуш керек. olmasın болбо- сун, болуп жүрбөсүн. gelmiş olmasın келген болбосун. olması- na: iyi olmasına iyi ama … жак- шысы го жакшы, бирок ... olmazsa болбосо, андай болсо, анда. olsun мейли, болсо болсун. olsun, biz o zaman evde otururuz мейли, андай болсо биз үйдө отурабыз. … olsun,
… olsun ... да, ... да. annesi olsun, kızı olsun энеси да, кызы да. olup
olacağı болор жери, бар болгону.
olur olmaz 1) болор-болбос, жара-
баган, керексиз. olur olmaz şeylerle uğraşma болор-болбос нерселер менен убараланба. ne olur, ne
olmaz кандай болорун ким бил- син. ne olursa olsun эмне болсо ошо болсун. olsa olsa көп болсо.
olsa olsa bir çuval pirinсi vardır көп болсо бир кап күрүчү бардыр. ne oldu da кандайча (болуп)? ne oldu
da sen onun yanına gittin? кандай- ча болуп сен анын жанына барып калдың? oluruna bırakmak жайы-
на коюш. olduğu gibi 1) болгонун болгондой. her şey olduğu gibi duruyor баары болгону болгондой
турат. 2) болгон сыяктуу эле, аз келгенсип. fakir olduğu gibi hasta da жардылыгы аз келгенсип,
оорулуу да. olduğu kadar 1) бол- гондой эле, болгону аз келгенсип.
2) болушунча. hepsini bitirmek
zorunda değilsin olduğu kadar yap баарын бүтүрүшүң керек эмес, болушунча жаса. oldu olmadı
болсо болду, болбосо жок. bu işe
başlayalı beş yıl oldu olmadı бул ишти баштагандан бери беш жыл болсо болду, болбосо жок. olmak üzere 1) ... болуп. ikisi kadın olmak üzere beş kişi экөө аял, беш киши.
ганы калды. 3) даяр болгону калды. çayın olmak üzere чайың
демделип бүтөйүн деп калды.
olmamış чийки, көк, быша элек. ~ üzüm
көк жүзүм. ~ karpuz чийки
дарбыз.
olmayacak 1. болбой турган, ишке аш- пас, суу кечпес. ~ duaya âmin
demek болбогон нерседен үмүт кылуу. 2. орунсуз, жараксыз, бол- богон (нерсе). ~ davranışlar yap-
mak болбогон жоруктарды жасоо.
olmaz 1. болбос, болбой турган. ~sa ~
болбосо болбой турган, болушу
керек болгон. 2. болбойт! ~ , sen gidemezsin! болбойт, сен барбай- сың! ~ mı? болбойбу? (өтүнүч).
sorsak ~ mı? сурасак болбойбу? ~ olsunlar каргыш балакет бассын! жерге киришсин!
olmuş 1. болгон, ишке ашкан. ~ bitmiş болуп бүткөн, болору болгон. ~ bitmiş hikâye болуп бүткөн окуя.
2. бышкан, жетилген (жемиш). ~ armut gibi eline düşmek көктөн түшкөндөй болуу (сөзм. с.
бышкан алмурут сыяктуу колуна түшүп калуу).
olsa болсо. ~ gerek болсо керек. ölen
yakını ~ gerek өлгөн жакыны болсо керек. ~ ~ болгону, ашып кетсе. ~ ~ iki yıl kalır ашып кетсе
эки жыл калат.
olta кайырмак. ~ balığı кайырмак менен кармалган балык. ~ iğnesi кайыр-
мактын ийнеси. ~ya vurmak ка- йырмакка түшүү (балык). ~yı yutmak арго кайырмакты жутуу,
тузакка түшүү, алдануу.
omuz
oluk,-ğu 1. кобул, ноо. değirmen ~u тегирмендин ноосу. yalak ~u суу сугарма ноосу. 2. кобул (ча- тырдын суусун агызган). 3. узун оюк/коңул. ~ açmak оюк/коңул жасоо. ~ gibi akmak күргүштөп келүү (суу). ~ ~ тынбай, үзүлбөй.
oluklu 1. кобулдуу. 2. оюктуу. 3.
коңулдуу, бүктөмөлүү. ~ mukavva
бүктөмөлүү мукаба. ~ saç толкун сымал болот.
olumlu оң, жакшы, туура. ~ cevap оң
жооп. ~ cümle жай сүйлөм. ~ karşılamak туура кабыл алыш. ~ rol оң роль.
olumsuz терс, тескери, тангыч, туура эмес. ~ cümle тангыч сүйлөм. ~ eylem тангыч этиш.
olumsuzlaşmak терс кетүү, кыйчалыш- тоо, оң келбөө.
olumsuzluk, -ğu терстик, тескерилик. ~
eki грам. тангыч мүчө. ~ kelimesi
тангыч сөз (değil эмес).
olunmak болуу, болунуу. bu ilâçla iyi
olunmaz бул дары менен жакшы болбойт.
olur 1. боло турган, ишке аша турган.
bu ~ iş mi? бул боло турган ишпи?
2. болот, жарайт, мейли. ~, ben gideyim жарайт, мен барайын. 3.
болот. akşamları orası soğuk ~ кеч- кисин ал жак суук болот. ~unu almak макулдугун алыш. ~una bı-
rakmak жайына коюу. ~ olmaz 1) болор замат. 2) болор болбос. ~ şey/iş değil! болушу мүмкүн эмес,
кантип эле ошондой болсун!
oluş 1. болуш. kardeş ~ бир тууган болуш. 2. филос. тек, чыгыш, ге-
незис, төркүн. 3. геол. формация. oluşma түзүлмө, куралма, пайда болмо. oluşmak 1. болуу, пайда болуу, түзү-
лүү, жаралуу. 2. куралуу, ...-дан туруу. üç parçadan oluşuyor үч бөлүктөн турат.
oluşturmak түзүү, жаратуу, пайда кы-
луу.
генетика.
oluşum 1. пайда болуш, жаралыш. 2.
геол. формация.
om физ. ом.
omça 1. жамбаш сөөгүнүн башы. 2.
дүмүр, дөңгөч.
omlet, -ti омлет.
omnibus омнибус.
omur анат. омуртка, арка. ~ kemiği
омуртка сөөгү. boyun ~ları моюн
омурткалары. bel ~ları бел омурткалары. kuyruk ~ları куйрук омурткалары.
omurga 1. анат. кыр арка, омуртка. 2. дең. киль (кеменин). 3. өтм. тирек, бел сөөк, арка.
omurgalılar зоол. омурткалуулар (Ver- tebrata).
omurgasızlar зоол. омурткасыздар (In-
vertebrata).
omurilik, -ği анат. жүлүн.
omuz, -mzu ийин. ~una almak 1) ийни-
не арта салуу (мис. мылтыкты, чапанды). 2) өтм. жоопкерчи- лигин алуу. ~ askısı кийим илгич.
~ arkasına bırakmak көңүл бурбоо, кайдигер болуу. ~undan atmak милдетин албоо, качуу. ~ başı жа-
нында, жакынында. ~ çevirmek (бирөөгө) суук мамиле жасоо. ~ları çökük өтм. ийни түшүп калуу,
маанайы пас болуу. ~ kaldırmak ийнин куушуруу (билбейм маанисинде). ~ ~a 1) тыгылышып,
түртүшүп. 2) колмо колдошуп, биргелешип. ~ öpüşmek тең, бир- дей болуш. ~ silkmek 1) ийин куу-
шуруу. 2) маани бербөө, таназар албоо. ~unda taşımak 1) ийнине көтөрүп/мингизип алыш. 2) ар-
дактоо, алпечтөө. ~ vermek 1)жар- дам берүү, көмөктөшүү. 2) ийин- дешип көтөрүү. ~una vurmak
мойнуна жүктөө.
оnikiparmak
omuzdaş шериктеш, танапташ, олжо- лош (жаман иштерде).
omuzlamak 1. ийнине арта салуу, жел-
бегей жамынуу. 2. ийни менен түртүү. 3. өтм. колдоо, таёо, жө- лөө. 4. милдетин/жоопкерчили-
гин алуу. 5. арго ала/жула качуу, уурдап кетүү.
omuzluk, -ğu 1. аск. пагон, эполет.
2.дең. кеменин алдыңкы, арткы учтарынын жаак бөлүктөрү. 3.апкөч, илгич.
on он. ~ altılık муз. он алтылык. ~da bir ондон бир. ~ defa/kere он/көп жо- лу. ~ para etmez беш (он) тыйынга
турбайт. ~ paralık etmek (бирөөнү) кордоо, төмөнсүтүү. ~ paraya ~ taklak atar акча десе атасын сатат.
~ parmağında ~ marifet он барма- гында он башка өнөр, жөндөмдүү, билбегени жок. ~ parmağım iki elim
yakasındadır жакасына жабыш- каным жабышкан. ~ parmağında ~ kara кишини жаманатты кылганга
уста.
ona ага. ~ buna dil uzatmak ар кимге тил тийгизүү. ~ gelince аны айта
турган болсок. ~ göre анын ою боюнча. ~ göre hava hoş ага баары бир. ~ sebep ошондуктан, ошол се-
бептүү.
onalamak ооз. оңолуу, айыгуу, сакаюу.
onamak 1. макул болуу, туура көрүү. 2.
ырастоо, тастыктоо, бекитүү.
onanizm онанизм, мастурбация.
onar ондон. ~ ~ ондон ондон. herkese ~
~ dağıttılar ар кимге ондон ондон таратышты.
onarım оңдомо, калыбына келтирме,
ремонт, реставрация.
onarımcı оңдоочу уста, реставратор.
onarmak 1. оңдоо, калыбына келтирүү,
реставрация жасоо. evi ~ үйдү оңдоо. 2. түздөө, түзөлтүү, жоюу (кемчиликти, катаны ж. б. ).
onat, -tı 1. иреттүү, жыйнактуу, тыкан.
2. жарактуу, ылайыктуу. 3. адеп- түү, ахлактуу.
~ını almak макулдугун/ урук- сатын алыш.
onaylamak макул болуу, туура көрүү.
2. бекитүү, тастыктоо, ратифика- циялоо. anlaşmayı ~ келишимди бекитүү.
onaylı 1. макулдашылган, келишилген, уруксаттуу. 2. бекитилген, тас- тыкталган, ратификацияланган.
onaysız 1. макулдашылбаган, келишил- беген, уруксатсыз. 2. бекитилбе- ген, тастыкталбаган.
onbaşı, -yı аск. онбашы, ефрейтор.
onca 1. анын ою боюнча. 2. ошончолук, анчалык, канчалык. ~ emek boşa
gitti ошончолук эмгек бошко кетти.
onda 1. ондон. 2. ондук. ~ birler ондук
бөлчөктөр.
ondalık,-ğı 1. (бир нерсенин) ондон бири. 2. тар. салык түрү. 3. мат.
ондук. ~ kesir ондук бөлчөк.
ondalıkçı 1. тар. ондалык салыгын жыйнаган киши. 2. он процент
пайыз алып иштеген киши.
ondan 1. андан. herkes ~ söz ediyor
элдин баары андан сөз кылып
атат. 2. ошол себептен, ошон- дуктан. ~ sonra андан кийин.
ondurmak оңдуруу, оңоо.
ondülasyon 1. толкундуу кыймыл, тол- кундоо. 2. тармалдатуу (чачты).
ondüle 1. толкундуу, тармалданган. 2.
тармал. 3. бүктөм-бүктөм. ~ yap- mak (чачты) тармалдатуу.
ongun I 1. берекелүү, түшүмдүү, мол.
2. жайлуу, орунтуктуу. 3. бакты- луу, таалайлуу.
ongun II 1. тотем. 2. герб.
ongunculuk, -ğu тотемизм.
ongunluk, -ğu 1. молдук, берекет. 2.
жыргалчылык. 3. бакыт.
оnikiparmak: ~ bağırsağı анат. он эки
oralı
эли ичеги.
oniks оникс.
onkoloji мед. онкология.
onlar мат. ондук, ондон.
onlu 1. ондук, он бөлүктөн турган. 2.
(картада) ондук.
onluk, -ğu 1. ондук, он бөлүмдөн тур- ган. 2. он упайлык баалоодо эң жогорку упай алган (окуучу). 3.
ондук (акча бирдиги). 4. мат.
ондук.
onmadık 1. оңбогон, оңолбогон. 2. тү-
зөлбөгөн, айыкпаган (оору). 3. бе- чара, карып, байкуш, багы жок. ~ hacıyı deve üstünden yılan sokar
мак. багы жокту төө үстүнөн ит кабат.
onmak 1. оңуу, оңолуу, жакшыруу. 2.
айыгуу, сакаюу. 3. жаны жай алуу, жыргоо.
onmaz оңбос.
onomatope грам. тууранды сөз.
ons онс (оордук өлчөмү, Францияда
30, 59гр. , Англияда 28, 349гр. ).
onsuz ансыз.
onulmaz 1. оңолбос, түзөлбөс. 2. айык- пас.
onuncu онунчу.
onur 1. сыймык, намыс. 2. урмат, ар- дак, шарапат. ~una dokunmak на-
мысына тийүү. ~ duymak сыймык- тануу. ~ kurulu тартип/адеп ко- миссиясы. ~ üyesi (бир нерсенин/
уюмдун) ардактуу мүчөсү. ~ vermek 1) сыймык туудуруу. 2) (бирөө) өз катышуусу менен
сыймык берүү. ~una yedirememek ызалануу, ардануу, арына чыдай албоо.
onurlandırmak 1. шарапат берүү, дыма- гын/аброюн көтөрүү. 2. сыймык- тандыруу.
onurlanmak 1. урмат-сыйга бөлөнүү. 2.
сыймыктануу.
onurlu 1. сыймыктуу, намыстуу, дымагы
күч. 2. кадыр-барктуу, ардактуу.
onursal ардактуу. ~ üye ардактуу мүчө.
кадыр-барксыз, урмат-сыйсыз,
сыйга татыксыз.
onursuzluk,-ğu сыймыгы/намысы жок- тук.
opal, -li 1. мин. опал. 2. жука пахта кез- деме.
opera 1. муз. опера. 2. опера театры.
operakomik, -ği комедиялык опера.
operasyon 1. мед. операция. 2. опера- ция (кайсы бир планды ишке ашы-
руу үчүн).
operatif оператив.
operatör 1. оператор. 2. мед. хирург.
operet, -ti муз. оперетта. oportünist, -ti оппортунист. oportünizm оппортунизм.
opsiyon соода карыз мөөнөтүнөн кийин таанылган эки күндүк кошумча мөөнөт.
optik, -ği 1. оптика. 2. оптик. ~ аletler оптик куралдар. ~ cam оптик айнек.
optimist, -ti 1. оптимист. 2. оптимист- тик.
optimizm оптимизм.
optimum оптимал(дуу), эң ылайыктуу.
opus муз. опус.
or аск. ор, окоп. ~ kazmak ор/окоп
казыш.
ora ал жак, ошояк. ~da ал жакта. ~larda
ал жактарда. ~da burada анда-
мында. ~ya buraya ал жакка бул жакка. ~larda olmamak 1) көңүл бурбоо. 2) көрбөмүш/ билбемиш
болуу.
oracıkta так жакынында/түбүндө.
orak, -ğı 1. орок. ~ ve çekiç орок жана
балка. 2. орок маалы. ~ta köylünün işi zor орокто дыйкандын иши кыйын. ~ ayı ооз.июль. ~ böceği к.
ağustos böceği. orakçı орокчу. oraklamak орок оруу.
oralı ал/ошол жактык, ошояктык. ~
organize
olmamak көңүл бурбоо, кайдигер- лик көрсөтүү. o adam hiç ~ olmadı ал киши таптакыр көңүл бурбады.
oramiral,-li аск. армия адмиралы
(түрк флотундагы наам).
oran 1. катыш, пропорция, теңдештик.
2. өлчөм, ченем. 3. болжол, түк- шөмөл, гипотеза. ~la салыштыр- ганда, салыштырмалуу. ~ dışı
мат. өлчөм тышы, иррационал-
(дуу).
orangutan зоол. орангутан (Pongo
pygmaeus).
oranlamak 1. саноо, эсептөө. 2. бол- жолдоо, чамалоо. 3. теңдөө, тең
келтирүү. 4. салыштыруу.
oranlı 1. тең катышта, бирдей өлчөмдө, жарыш, пропорциялуу, симмет-
риялуу. 2. тең салмактуу.
oransız ар түрдүү өлчөмдө/чоңдукта, катышы бирдей эмес, ассиммет-
риялуу. 2. салмагы ар түрдүү, өөдүк-сөөдүк.
oransızlık, -ğı 1. тең өлчөмсүздүк, ка-
тыштардын түрдүүлүгү, ассим- метрия, диспропорция. 2. тең салмаксыздык.
orantı тең катыш, өлчөм бирдиги, сим- метрия, пропорция.
orantılı пропорциялуу, бирдей, окшош,
симметриялуу, туура катышта болгон.
orası,-nı 1. ал жак. 2. ал маселе. ~ benim
burası senin gezmek үймө-үй кыдыруу, айылдан айыл койбоо (айылчы бирөө жөнүндө). ~nı Allah
bilir аны бир Кудай билбесе. ~nı bilmem анысын билбейм. ~ neresi? ал жер кайсы жер? ~ öyle ал
иш/маселе ошондой.
oratoryo муз. оратория.
ordinaryüs ординариус (түрк универ-
ситеттеринде беш жылдан көп профессорлук кызмат аткарып, илим жаатында көрүнүктүү иш-
тер жасаган окутуучуларга бе-
рилген наам). O~ Prof. (Ordinaryüs Profesör’дун кыск. ) ординариус профессор.
ordövr шам-шум, закуска.
ordu 1. ордо, кол, армия, аскер. ~ya
çağırmak аскерге чакыруу. ~ya katılmak ордунун катарына кошу- луу. Kızıl O~ тар. Кызыл Армия.
2.бирдей көз карашта, бирдей максатта болгон кишилердин то- бу. öğretmenler ~su мугалимдер
ордосу. 3. көп, жайнаган, ордо. bir
~ çocuk kirazı hemen bitirdi бир ордо бала алчаны заматта бүтүр-
дү. ~ evi ордо үйү, офицерлер үйү.
ordubozan бузуку, тыңчы, бөлүп-жар- ган, чагымчы, жүүт.
ordubozanlık,-ğı бузукулук, тыңчылык, чагымчылык, жүүттүк.
ordugâh өргүү, колдун убактылуу тү-
нөк кылган жери/лагерь.
orfoz зоол. орфос балыгы (Epinepheles gigas).
org, -gu муз. орган.
organ 1. анат. орган, мүчө. sindirim
~ları тамак сиңирме органдары.
solunum ~ları дем алуу органдары. üreme ~ları төрөт органдары. 2. өтм. орган (мамлекеттик, жа-
рандык ж. б. ). 3. орган (журнал, газета ж. б. ). ~ nakli мед. орган алмаштырма.
organik органикалык. ~ âlem органика- лык дүйнө. ~ kimya органикалык химия.
organizasyon 1. уюштуруу, өткөрүү (мис. бир чогулушту). 2. түзүлүш, курулуш (мис. бир мамлекет-
тин).
organizatör 1. уюштуруучу, өткөрүүчү, организатор. 2. ооз. арачы, жуучу.
organizma биол. организм.
organize: ~ etmek 1) уюштуруу, өткө- рүү. 2) куруу, негиздөө. ~ şekilde
уюшкандык менен.
orta
orgazm оргазм.
orgcu муз. органчы, органист.
orgeneral, -li ордо/армия генералы.
orijinal, -li 1. оригинал, тубаса. ~ edebi- yat оригинал адабият. 2. өзгө- чөлүк, бөтөнчөлүк, айырмачылык.
memleketimin ~ tarafı el değmemiş tabiatında туулган жеримин өзгө- чө жагы кол тийбеген табиятында.
3.оригинал, түп нуска, өзү.
orijinalite өзгөчөлүк, бөтөнчөлүк, ори- гиналдык.
orijinallik, -ği оригиналдык, өзгөчөлүк, бөтөнчөлүк.
orkestra оркестр. ~ şefi дирижёр.
orkide бот. орхидея.
orkinos зоол. оркинос балыгы (Orkynus vulgaris).
orkit, -ti мед. уруктук безинин сезге- нүүсү.
orkomutan аск. армия командачысы.
orlon 1. орлон (жиптин аты). 2. бул жип менен токулган кездеме.
orman ормон, токой. ~ gibi токойдой,
жыш, калың, чатышкан (бак, чач, сакал, каш). ~ kebabı токой кебеби (майда кесилген эттен,
сарымсак-тан жасалган куурдак).
~ kibarı арго аюу. ~ taşlamak
(бирөөнүн) сырын/тамырын
тартуу. ~ tavuğu чил.
ormancı токойчу.
ormanlaşmak токойго айлануу.
ormanlaştırmak токойлоштуруу. ormanlık, -ğı токойлук, токою көп жер. ormansız токойсуз.
ornatma 1. хим. алмашма, орун котор- мо. 2. биол. түр алмашма. 3. орно- шуу/жер котормо.
ornatmak орун которуш, алмаштырыш, орнотуш.
ornitoloji орнитология.
orospu орой сойку, аягы суюк, жалап, денесин саткан аял. ~ çocuğu арам сийдик (бала). ~ bohçası gibi
колдон колго өткөн, самсаалаган,
тамтыгы чыккан.
арамзаалык, эки жүздүүлүк. ~ yapmak 1) сойкулук кылуу, сой- кулук менен күн көрүү. 2) арам-
дык/куулук кылуу.
orsa 1. дең. кеменин желкенине бай- ланган жип. 2. кеменин шамал
тоскон капталы. 3. кеменин ша- мал багытына жараша бурулушу.
~ etmek (кеме) шамал багытына
жараша бурулуу. ~ boca эптеп- септеп, жыгылып-туруп.
orsalamak (кеме) шамалга жараша бу-
рулуу.
orta 1. орто, борбор. yolun ~sı жолдун ортосу. meydanın ~sı майдандын
ортосу. 2. орто, жарым (убакыт-
та). yılın ~sı жылдын ортосу. kışın
~sı кыштын ортосу. 3. теңи,
жарымы. elmanı ~sından bölmek алманы ортосунан бөлүү. 4. орто, ачык. her şey ~ya konuldu бардык
нерсе ачыкка чыкты. 5. орто (баа). 6. орто (чоңдук). ~ boy орто бой. ~ uzunluk орто узундук. 7.
чөйрө. 8. футб. орто уруш. 9.тар. жаңы черүүлөрдүн батальону. 10. (бир нерсенин) ичи, жумшак
бөлүгү. ekmek ~sı нандын ортосу. kavun ~sı коондун ичи. ~da 1) ортодо, ар кимдин көз алдында. 2)
так ортодо. ~ Afrika Cumhuriyeti Орто Африка Республикасы. ~ Asya Орто Азия. ~ ağırlık орто
салмак (бокста 71-75 кг арасы, күрөштө 72-79 кг арасындагы салмактар). ~ akıncı футб. орто
чабуулчу. ~dan жалпынын/көпчү- лүктүн акчасы менен. ~ya almak ортого/курчоого алыш. ~ya atıl-
mak 1) ортого коюлуу, сунуш кы- лынуу. 2) суурулуп чыгуу, белсе- нип киришүү (бир ишке). ~ya
atmak айтып чыгуу, сунуш кылуу,
ortalık
ортого коюу. ~ya bir balgam atmak түз бараткан ишти бүлдүрүү. ~da bırakmak ортодо/талаада калты- руу. ~ boylu орто бойлуу. ~sını bulmak ортосун табуу. O~ Çağ орто кылым. ~ya çıkarmak 1) ортого чыгаруу, ашкерелөө. 2) ачуу, таап чыгуу. ~ya çıkmak 1) пайда болуу, жаралуу. 2) ачыкка чыгуу, ашкереленүү, белгилүү болуу. ~ derece орто даража. O~ Doğu Жакынкы Чыгыш. ~ya dökmek 1) ортого төгүү. 2) бетин/жүзүн ачуу, ашкерелөө. ~ya düşmek арго жаман жолго түшүү, бузулуп кетүү. ~da fol yok, yumurta yokken эчтекеден эчтеке жок туруп. ~ hâlli ортосаар турмушта жашаган. ~ hizmetçisi үй кызматчысы. ~ işi үй иштери. ~dan kaldırmak жок кылуу, көзүн тазалоо. ~dan kalkmak 1) жок болуп кетүү, табылбас болуу. 2) алып ташталуу, жоюлуу. ~da kalmak 1) ортодо/талаада калуу.
2) эки анжы болуу, бир чечимге келе албоо. ~ karar жалпы чечим.
~dan kaybolmak жок болуу, жоголуп кетүү. ~ya koymak ортого коюу, сунуш кылуу. ~ kulak анат.
орто кулак. ~ malı 1) ортонун/ жалпынын мүлкү. 2) жалпы колдонулган жер. 3) өтм. жалап,
сойку. ~ oyunu орта оюну (түрк элдик театр оюну). ~ öğretim орто билим берүү. ~ parmak ортон.
~nın sağı саяс. борбордун оңчулу (партия). ~nın solu саяс. борбор- дун солчулу (партия). ~dan
söylemek туюк (бирөөнүн атын атабай) сүйлөө. ~ şekerli орто шекерлүү (түрк кофеси). ~ya
vurmak элдин алдына чыгаруу, ар кимге айтуу/билгизүү (мис. кайгысын). ~ yaşlı орто жаштагы.
ortaç, -cı грам. атоочтук.
ortak, -ğı 1. орток, шерик, партнер. 2. жалпы, орток. 3. күндөш (көп аял- дуулукта). 4. биргелешип, бир- дикте. ~ etmek орток/шериктеш кылуу. ~ kat мат. орток бөлүнүү- чү. ~ olmak 1) орток/шерик болуу.
ortakçı 1. жалчы. 2. биол. мите.
ortaklaşa ортоктошо, биргелеше, жал-
пылаша.
ortaklaşmak ортоктошуу, биргелешүү, жалпылашуу, колдошуу, ашар кы-
луу.
ortaklık,-ğı 1. ортоктук, жалпылык, ше- риктик. 2. фирма, уюм, бирикме,
шериктештик. ~ etmek 1) орток болуу. 2) (бир) фирмага/ бирик- меге кирүү.
ortalama 1. орточо. ~ değer/fiyat орточо баа. ~ yıllık gelir жылдык орточо киреше. 2. болжолдуу, чамалуу. 3.
так ортосунан. ağacı ~ kesti бакты так ортосунан кести. 4. калыс, ортосаар (мамиле).
ortalamak 1. ортолоо, орто жерине ке- лүү. yolu ~ жолду ортолоо. işi ~ иштин ортосуна келүү. 2.
ортосунан бөлүү, эки тең бөлүккө ажыратуу. 3. футб. топту ортого жолдоо.
ortalık,-ğı 1. айлана, тегерек. 2. борбор, орто жер. ~ta орто жерде, айла- нада. ~ ağarmak айлана агара баш-
тоо, таң агаруу. ~ı birbirine katmak
чакчелекей салуу, чатак чыгаруу.
~ bozulmak заман бузулуу. ~a
düşmek колдон колго өтүү (аял жөнүндө). ~ düzelmek заман оңолуу. ~ı götürmek каптап/алып
кетүү. sel ~ı götürmüştü жердин
otistik
баарын сел алып кеткен. ~ta kal- mak жалгыз калуу. ~ kararmak кеч кирүү. ~ karışmak иштер татаалдашуу, түшүнбөстүктөр/ке- лишпестиктер келип чыгуу. ~ı kasıp kavurmak 1) айлана- тегеректи кырып-талкалап кетүү.
2) элди коркутуп-үркүтүү. ~ı toplamak үйдү жыйноо. ~ı toz
pembe görmek өтм. булуттардын үстүндө учуу. ~ı tutmak айлананы каптап кетүү (жыт, түтүн
ж. б. ). ~ yatışmak айлана тынчуу, уруш/чатак бүтүү.
ortam ортом, чөйрө, атмосфера,
жагдай. ~ içine girmek чөйрөгө аралашуу. ~ yaratmak ортом/ чөйрө жаратуу.
ortanca ортончу. ~ oğul ортончу уул. ~ parmak ортон.
ortaokul орто мектеп.
Ortodoks дин православие. ~ kilisesi
православие чиркөөсү.
Ortodoksluk, -ğu православие (Чыгыш
христиан чиркөөлөрү тутунган диний окуу).
ortopedi мед. ортопедия.
ortopedik ортопедик.
ortopedist, -ti ортопед.
oruç, -cu 1. мус. орозо. ~ açmak ооз
ачмак (орозо маалында). ~ bozmak
1)орозосун бузуу. 2) ооз ачуу. ~u kazaya bırakmak орозону кийин-
киге калтыруу. ~ tutmak орозо кармоо. 2. өзүн өзү кармоо, бир нерседен оолак туруу.
oruçlu мус. орозо кармаган (киши). oruçsuz мус. орозо кармабаган (киши). orun 1. орун, кароол, пункт. 2. кызмат.
oryantal,-li чыгыш, чыгышка байла- ныштуу. ~ dans чыгыш бийи. oryantalist,-ti ориенталист, чыгыш
таануучу.
oryantalizm чыгыш илими.
Osmanlı 1. тар. Осман(лы) Импера-
торлугу журтташы, түрк. 2. Ос-
манлы (Осман) Императорлугу.
Osmanlıca 1. тар. осман тили, осман- лыча. 2. османдыктарча.
osmiyum хим. осмий.
osmoz к. ozmoz.
osteoloji мед. остеология.
osurgan оосурак(киши).
osurmak оосуруш.
osuruk оосурак. ~u cinli чын тийбес, кызуу кандуу, чалпоо. ~unu dü-
ğümlemek 1) коркутуу, жүрөгүн түшүрүү. 2) кекетип-мокотуу, опузалоо.
oşinografi океанография.
ot, -tu 1. от, чөп. ~ biçimi чөп чабыш. ~ yiyenler чөп жегендер. 2. отоо чөп.
~ basmak отоо чөп басыш. ~ ayık- lamak отоо чөптөн арылтуу. 3. да- ры/шыбаалуу чөп. 4. ооз. уу чөп.
5. чөптөн жасалган, ичине чөп/ саман толтурулган. ~ minder саман төшөк. 6. арго нашаа. (birine) ~
yoldurmak (бирөөнө) кыйынчы- лык чыгаруу, убара кылуу. ~ tutunmak денедеги кылдарды жок
кылуу үчүн дары сүрүү.
otacı 1. отчу, дарыгер, чөптөн дары жа- саган адис. 2. арго нашаачы.
otağ, -ğı тар. отоо, резиденция (сул-
тандын/баш вазирдин).
otlamak 1. ууландыруу. 2. от менен да-
рылоо.
otamak от менен дарылоо.
otantik 1. чыныгы, чындыкка таян-
ган.2. оригинал. ~ belge чыныгы документ.
otarmak ооз. откоруу (малды).
otçu отчу, дарымчы. otçul чөп жеген (айбан). otel отель, мейманкана.
otelci 1. отель ээси. 2. отель иштеткен
(киши).
otelcilik, -ği отель иштетмечилик.
otistik психол. өзү менен өзү болгон,
oturmak
элден обочолонгон, түнт тарткан
(абал).
otizm психол. түнттүк.
otlak, -ğı жайыт.
otlakçı арго жатып ичер, жанбакты.
otlakçılık, -ğı арго жатып ичердик, жан
бактылык.
otlamak 1. оттоо (мал үчүн). 2. арго
жанбактылык кылуу, жатып ичүү.
otlatmak оттотуу, откозуу (малды).
otlu 1. оттуу, чөптүү. 2. чөп кошулган.
~ peynir чөп кошулган быштак.
otluk, -ğu 1. оттуу жер. 2. чөп үймөгү, саман. 3. чөп үйүлгөн/сакталган жер.
oto- авто- .
oto автомобиль.
otoban автобан.
otobiyografi автобиография. otobiyografik автобиографиялык. otobur чөп жеген (айбандар).
otobüs автобус.
otobüsçü 1. автобус иштеткен. 2. авто- бус шофёру.
otogar автовокзал.
otoklav тех. автоклав.
otokrasi саяс. автократия.
otokrat, -tı саяс. автократ.
otomasyon автоматташтырма.
otomat, -tı 1. автомат, автоматтык
түрдө иштеген (ар кандай жарак).
2. газ менен суу ысыткыч. 3.
автомат жарык (подъезддерде).
otomatik 1. автоматтык. ~ olarak авто- маттык түрдө. 2. көнүмүш боюн- ча, өзүнөн өзү (жасалып кеткен
аракет).
otomatikleşme автоматташма.
otomatikleşmek автоматташуу.
otomatikman автоматтык түрдө, көнү- мүш боюнча, өзүнөн өзү, ыктыяр- сыз.
otomobil автомобиль. ~ kullanmak авто- мобиль айдоо. ~ sürücüsü айдоочу, шофёр.
otomotiv автомотив.
otonom автоном, өз алдынча.
otopark, -kı автопарк. çok katlı ~ көп кабаттуу автопарк.
otopsi мед. аутопсия, өлүктү союу. ~
yapmak (өлүктү) союу, аутопсия жасоо.
otorite авторитет, таасир, аброй, кадыр-
барк. ~ler авторитеттер, аттуу- баштуулар. ~sini bozmak аброюна шек келтирүү, кадырын түшүрүү.
otoriter үстөм, өзүмбилем, зордукчу, мажбурлоочу. ~ bir adam өзүмби- лем бир киши.
otostop, -pu автостоп, кол көтөрүп ма- шине тосмо, жол тосмо.
otostopçu жол тоскон киши.
otoyol автобан.
otsu, otsul бот. чөп сымал/сыяктуу.
oturak, -ğı 1. отургуч, скамейка. 2. не-
гиз, жер, таман. 3. даарат ушаткан таштек. 4. ичкилик/ музыка/ аялдар болгон көңүл ачуу жери. 5.
буту баспаган (киши/оорулуу). 6.
(кемеде) калакчылар отурган жер.
7. жашаган/катталган жер.
oturaklı 1. негизи күчтүү, түбү түптүү.
2.бышык, бекем (курулуш). 3.
өтм. токтоо, салмактуу, наабат-
туу (киши). 4. орундуу, жөндүү
(пикир, сөз).
oturma 1. отурма. 2. айыл, конок. ~ya
gitmek отуруп келгени баруу (аз убакытка). 3. катталган/ жашал- ган (жер). ~ belgesi/izni (бир
жерде) жашаганга уруксат берген документ/уруксат. ~ grevi иш таштоо. ~ odası отурма/ отурган
үй.
oturmak 1. отуруу. oturun отуруңуз.
çok oturduk, kalkalım artık көпкө
отурдук, туралы эми. 2. жашап туруу. biz bu semtte üç yıldır oturu- yoruz биз бул кичирайондо үч
жылдан бери жашап турабыз.
oyma
nerede oturuyorsunuz? кайда тура- сыз? 3. чак болуу, туура келүү (кийим). ceket üzerine çok güzel oturdu жекет чапчак келди. 4. бош отуруу, иш кылбоо. 5. чөгүү, отуруп калуу. evin temeli on santim oturmuş үйдүн пайдубалы он сантиметр чөгүп кетиптир. 6. чо- гуу жашоо. annem bizimle oturuyor апам биз менен жашайт. 7. баага туруу, чыгым алып келүү. araba- min tamiri bana pahalıya oturdu машинемин ремонту мага кымбат- ка турду. 8. отуруп калуу, кургак- ка чыгып калуу (кеме). karaya ~ кургакка чыгып калуу. oturduğu yerde ot bitmez мак. жүргөн же- ринде чөп чыкпайт, куу, арамзаа.
oturmuş жакшылап отурган, жайгаш- кан, түптөлгөн, калыптанган. ~ bir semt калыптанган/өнүккөн кичи район.
oturtma 1. отуртуу. karaya ~ (кемени)
кургакка отуртуу. 2. отуртма
(баклажан жана фарштан куурулуп жасалган тамак).
oturum 1. отурум, чогулуш. açık ~ ачык
отурум. kapalı ~ жабык отурум. 2.
туруктуу жашаган жер.
oturuş отуруш (бычымы). bir ~ta бир
отурушта. ~una bak! отурушун кара!
otuz отуз. ~ bir отуз бир (карта оюну).
~ bir çekmek ооз. мастурбация жа- соо. ~ iki dişten çıkan ~ iki mahal- leye yayılır мак. отуз эки тиштен
чыккан сөз отуз эки айылга тарайт.
otuzar отуздан, отуздап.
otuzluk, -ğu 1. отуздук, отуз бөлүктөн турган. 2. отуздук (акча бирдиги).
3.отуз жаштагы (киши).
otuzuncu отузунчу.
ova түздүк, өрөөн. alçak ~ ойдуң.
oval, -li 1. оваль, сүйрү (шекилде). 2.
оваль.
ovalamak 1. ушалоо, сүрүү. 2. массаж жасоо, ыйкалоо, өйкөө.
ovmak 1. ушалоо, сүрүү, укалоо, мас- саж жасоо. 2. кыруу, жышуу, сү- рүү. tencereyi ~ мискейди жышып
жуумак.
ovuşturmak 1. ушалоо, сүрүү, массаж жасоо. 2. сүргүлөө, ушалоо
(колдорду бири-бирине).
oy 1. добуш (шайлоодо). ~ almak добуш алуу. ~ birliğiyle бир добуштан. ~
vermek добуш берүү. çekimser ~ kullanmak добуш берүүдө калыс калуу. 2. ой, пикир, көз караш.
halk /kamu oyu коомдук пикир.
oya тордомо (жоолук, кол жоолуктар- дын чекесин). ~ yapmak тордоо.
oyalamak I 1. (бирөөнү) алаксытуу, кө- ңүлүн башкага буруу, алагды кы- луу. sen git, çocuğu ben oyalarım
баланы мен алаксытып турам, сен бара бер. 2. шылтоо айтуу, кеп ээрчитүү, жооткотуу. alacaklıyı iki
aydır oyalıyor аласа кишиге эки айдан бери кеп ээрчитип жүрөт. 3. аск. алаксытуу (душманды), уба-
кыттан утуу.
oyalamak II (бир нерсенин четин) тор- доо.
oyalanmak 1. алаксуу, алагды болуу, эрмектөө, көңүл жубатуу. 2. алда- нуу, жаңылыштыкка түшүрүлүү.
oyalı тордолгон, саймаланган. oydaş ойлош, пикирлеш, санаалаш. oylama добушка салма, шайлоо.
oylamak шайлоо, добушка коюу.
oyluk к. uyluk.
oylum 1. оюм-чийим. 2. жыгачка оймо
салма өнөрү. 3. тех. сай. ~ ~ сай- сай. 4. көлөм, ченем. 5. боштук, мейкиндик.
oylumlu 1. оюлган, кесилген, из/сай тү- шүрүлгөн. 2. көлөмдүү, ичтүү (идиш).
oyma 1. оймо, гравюра. 2. оюлуп/
oyun
чукулуп жасалган, тешме, көзөмө.
~ baskı полигр. оюп-басма
(басмада цинк/жез/тактайдагы
оюктар аркылуу кагазга сүрөт түшүрүү иши). ~ ~ yazı оюлуп жазылган жазуу.
oymacı оймочу, гравёр.
oymak I 1. оюу, оюп-чийүү. 2. оюк жа- соо, чуңкурайтуу. 3. көзөө, тешүү.
4.оюу, кесүү (мис. кездемени).
oymak II, -ğı 1. аймак, уруу. 2. аймак, айыл.
oymalı оймолуу, накыштуу, оюп жасалган.
oynak, -ğı 1. ойноок, тентек, бейбаш
(бала). 2. азоо, чалпоо, тебээнек (мал). 3. ойноок, жүрөөнөк, аягы суюк, ойсоңдогон (аял). 4.
туруксуз, өзгөргүч. 5. аск. көчмө, кыймылдуу, аракеттүү. 6. анат. ойноок, кыймылдуу (муундар). 7.
ритмдүү, темптүү (музыка).
oynamak 1. ойноо. çocuklar bahçede oynuyor балдар бакчада ойноп жү-
рүшөт. 2. бир оюн түрүн ойноо. kumar ~ кумар ойноо. satranç ~ шахмат ойноо. 3. (сахнада, фильм-
де) ойноо. Othello’yu oynuyor Oтеллону ойнойт. 4. бийлөө. 5. бошоп кетүү, шалкылдап калуу.
masanın ayağı oyunyor үстөлдүн буту бошоп кетиптир. 6. карма- лоо. sakın saatle oynama, bozulur
саат менен ойночу болбо, бузулат.
7. чыгып-түшүп туруу, туруксуз- дук көрсөтүү. fiyatı on-yirmi lira
arasında oynuyor баасы он- жыйырма лира арасында өзгөрүп турат. 8. кыймылдоо, козголуу,
жылуу. bu taş yerinden oynamaz бул таш ордунан жылбайт. 9. та- машалоо, оңой көрүү, аздектөө.
benimle oynama мени менен ой- нобо. sağlığınla oynama ден-соолу- гуң менен ойнобо. 10. каалаганын
жасай алуу, чеберчилик көргөзүү.
sözlerle oynuyor сөздөр менен ойнойт. 11. тобокелге салуу. biri- nin ekmeği ile ~ биринин токочу менен ойноо. 12. дүпүлдөө, дүкүлдөө, козголуу, катуу согуу. yüreği oynadı жүрөгү дүкүлдөп кетти. güle oynaya/oynaya oynaya ойноп-күлүп, жадырап-жайнап.
тын эрсиз калат.
oynaşmak 1. бири-бири менен ойноо.
kedi yavruları oynaşıyor мышык- тын балдары бири-бири менен ойноп атат. 2. ойноштук кылуу.
oynatmak 1. ойнотуу. çocuğu ~ баланы ойнотуу. 2. бийлетүү. 3. театр көрсөтүүсүн сахналоо. Karagöz ~
Карагөз (к. ) ойнотуу. 4. кыймыл- датуу, термелтүү. parmaklarını oy- nattı манжаларын кыймылдатты.
5.козгоо, жылдыруу. dolabı yerin- den oynatmayınız шкафты ордунан козгобогула. 6. алдоо, ойнотуу.
kocasını bildiği gibi oynatır күйөөсүн каалагандай ойнотот. 7. акыл-эсин жоготуу, башынан ай-
нуу. zavallı az kalsın oynatıyordu бечара аз жерден жинди болуп кете жаздады.
oysa, oysaki болсо да/деле, а бирок, ... карабастан, көрсө, чынында. yağ- mur yağıyor, oysa hava tahminine
göre açık olacaktı жамгыр жаап атат, а бирок аба болжолу боюнча ачык болушу керек эле.
oyuk, -ğu 1. оюк. 2. көңдөй. 3. боштук.
4. үңкүр, коңул, уюк. 5. сай.
oyum 1. оюм, казым. 2. ой, чуңкур,
ойдуң.
oyun 1. оюн. 2. спорт мелдеш, матч. ~ kızıştı оюн кызып чыкты. 3. бий. 4.
театр оюну. 5. пьеса, драма. 6. ай- ла, амал, куулук-шумдук. ~a gelmek алдатылуу. ~ almak оюнда
жеңип чыгуу. ~ çıkarmak 1) оюн
ozonlamak
ойноо. Galatasaray güzel ~ çıkardı Галатасарай сонун ойноду. 2)өтм. чатак, чыр чыгаруу. ~ etmek/oynamak/yapmak (бирөөнү) шылдың кылуу, келекелөө. ~ ebesi оюн башы. ~a getirmek алдап кетүү. ~ havası бийге ылайык му- зыка. ~ kâğıdı карта кагазы. ~ vermek оюнда жеңилип калыш. ~ yazarı драматург.
oyunbaz 1. чебер/мыкты оюнчу. 2.
оюнкараaк. 3. арамзаа, шумпай,
айлакер.
oyunbozan оюнбузар, ыркбузар.
oyunbozanlık оюнбузарлык, ыркбузар-
лык.
oyuncak,-ğı 1. оюнчук. 2. өтм. оюнчук, оңой нерсе. benim için bu bir çocuk
~ıdır мен үчүн бул бир оюнчук
(оңой) . 3. өтм. жасалма, оюнчук.
~ araba оюнчук машине. 4. өтм.
оюнчук. güçlü devletlerin ~ı oldu
күчтүү мамлекеттердин оюнчугу болду.
киши. 2. оюнчук дүкөн.
oyuncu 1. оюнчу, спортсмен. 2. актёр,
оюнчу. 3. бийчи. 4. тамашакөй,
куудул. 5. шумпай, айлакер, ми- таам.
oyunculuk,-ğu 1. оюнчулук. 2. актёр-
лук. 3. бийчилик. 4. айлакерлик, митаамдык.
oyunlaştırmak оюнга/драмага айлан-
дыруу, театрлаштыруу.
oyuntu 1. оюлган/кесилген жер. 2.
чуңкур, оюк. 3. үңкүр, окоп, ороо.
ozalit, -ti озалит, сүрөт копиясы. ozan 1. эл акыны, ашык. 2. акын. ozanlık, -ğı акындык.
ozmos хим. осмос.
ozon хим. озон. ~ tabakası озон катма- ры.
ozonlamak озонго айландыруу.
ödül
Ö
Ö,ö түрк алфавитинин он тогузунчу тамгасы.
ө сырд. с. “түү” маанисине келген
жипкирүүнү туюндурат.
öbek, -ği 1. үймөк, тизмек, жыйын (бир тектүү нерселердин). 2. топ. ~ ~
топ-топ.
öbür 1. берки, башка, тиги. ~ arkada-
şıma sordum берки теңтушумдан
сурадым. dünyanın ~ ucunda дүйнөнүн тиги учунда. ~ dünya тиги дүйнө. ~ dünyaya göç etmek/
~dünyayı boylamak тиги дүйнөгө жол тартуу. 2. кийинки, эртеси, соңку. ~ gün бүрсүгүнү. ~ hafta
кийинки жума.
öbürkü, -nü к. öbürü.
öbürü,-nü тигиниси, беркиси, башкасы.
öcü (балдар тилинде) бөө, бокой, мокочо.
öç, -cü өч, кек. сал. intikam. ~ almak/
~ünu almak өч/кек алыш. ~ünü çıkarmak өчүн (бир нерседен) чыгарыш. ~ gütmek өчөгүшүү, кек
сактоо.
öd анат. өт. ~ ağacı бот. алоэ дарагы
(Aquilaria agallocha). ~ kanalı өт
каналы. ~ü bokuna karışmak орой катуу коркуу, жүрөгү түшүү. ~ kesesi анат. өт. ~ü kopmak/
patlamak жаны чыгуу, жүрөгү түшүү. ~ünü koparmak жүрөгүн түшүрүү, коркутуу. ~ taşı өт ташы.
ödem мед. шишик.
ödeme төлөмө. ~ anlaşması ук. төлөмө келишими. ~ kabiliyeti ук. төлөмө
жөндөмү. ~ süresi төлөмө мөөнөтү.
~ yapmak төлөө, төлөп берүү.
ödemek 1. төлөө. borcunu ~ карызды
төлөө. 2. чыгымды көтөрүү/жа- буу. 3. чыгымын актоо. sermaye- sini ~ жаткырылган чыгымды
акташ. 4. өтм. өтөө, актоо, төлөө, карызынан кутулуу. onca iyiliğini nasıl öderim? ошончо жакшылы- гыңды кантип төлөйм? bu zaferi kanları ile ödediler бул жеңишке канын төгүп жетишти.
~ yollamak төлөмөлүү жибериш.
2. төлөмөлүү (каршы тарапка жазылган телефон/ телеграмма).
ödenek, -ği 1. каржама/каржылама, до- тация. ek ~ кошумча каржылама. örtülü ~ жабык каржылама. 2. ук.
бюджет үлүшү (ар бир мекеменин).
ödenekli дотациялуу, субсидиялуу.
ödenmek 1. төлөнүу. ödenmiş çek тө- лөнгөн чек. 2. өтм. карызынан/ парзынан кутулуу, ыраазы
кылынуу.
ödenti 1. мүчөлүк акы. 2. компенсация, чыгымды жабыш.
ödeşme 1. эсептешме. 2. өтм. эсептеш- ме, өч/кек алма.
ödeşmek 1. өз ара эсептешүү, аласа-
берешени такташуу. 2. өтм. эсеп- тешүү, кегин/кунун алышуу.
ödev 1. милдет, жоопкерчилик, парз,
карыз. mukaddes ~ ыйык милдет/ парз. ~ bilmek/saymak милдет/ парз деп билүү. ~ini yerine getir-
mek милдетин аткарыш. 2. тап- шырма (окуучуларга/ студент- терге берилген). ~ini yapmak
тапшырмасын аткаруу.
ödevcil жоопкерчиликтүү, милдетине так.
ödevlendirmek милдеттендирүү.
ödlek, -ği коркок, жүрөгү жок.
ödül сыйлык, мөрөй. ~ almak сыйлык
öğretmek
алмак. ~ kazanmak сыйлыкка татыктуу болмок. ~ vermek сыйлык бермек.
ödüllendirmek 1. сыйлоо, сыйлык бе- рүү. 2. ыраазы кылуу.
ödün ыбаа, ырайым. ~ vermek ыбаа
кароо, ырайым кылуу.
ödünç, -cü карыз. ~ almak карыз алмак.
~ vermek карыз бермек.
ödünçleme 1. карыздама. 2. линг. баш- ка тилден алынган сөз.
ödünlü 1. ырайымдуу. 2. орду толту-
рулган.
ödünsüz 1. ырайымсыз. 2. орду толту- рулбас.
öf сырд. с. 1. “өх” (тажаганда айты- лат). ~, bu çocukla nasıl başa çıkılır? өх, бул баланы кантип
тыям? 2. “өф” (жийиркенүү билдирет). ~, ne pis koku! өф, эмне болгон сасык жыт?
öfke ачуу, жин, каар. ~yle ачуу(су) менен. ~si burnunda ачуусу мурду- нун учунда. ~sini çıkarmak ачуу-
сун чыгаруу. ~si kabarmak каары/ жини кайнамак. ~si topuklarına çıkmak жини/ачуусу башына чы-
гуу. ~sini yenmek өзүн өзү кармоо, ачууга алдырбоо.
öfkelendirmek ачууландыруу, жинден-
дирүү, ачуусуна/жинине тийүү, каарына калуу.
öfkelenmek ачуулануу, жинденүү, каар-
дануу, ачуусу/жини келүү, жаал- дануу.
öfkeli 1. ачууланган, жинденген, каар-
данган, жаалданган. 2. жини/ ачуусу жаман. ~ ~ ачууланып, жинденип.
öflemek өхөлөп-ахалoo, үшкүрүнүү.
öğe 1. мүчө, сыңар, түзүүчү. 2. элемент, материя, компонент. 3. грам. мү-
чө. cümle ~leri сүйлөм мүчөлөрү.
öğle түш. ~den evvel/önce түштөн мурун. ~ namazı бешим намазы.
~den sonra түштөн кийин. ~
yemeği түшкү тамак.
меридиан.
öğlenci түштөн кийин окуган окуучу.
öğleyin түштө.
öğrenci 1. окуучу (мектепте). 2. сту-
дент (жогорку окуу жайында). ~ karnesi окуучунун чейрек баала- ры. ~ yurdu студенттик жатакана.
öğrenim билим берүү, окуу, мектеп. ~ belgesi билими тууралуу күбөлүк.
~ görmek/yapmak окуу. ~ yaşındaki
çocuk мектеп жашындагы бала.
öğrenme 1. үйрөнмө, билме. 2. билим алма. ~ isteği үйрөнмө каалоосу. ~
usulü үйрөнмө ыкмасы.
öğrenmek 1. үйрөнүү. yüzmeyi daha yeni öğrendi сууда сүзгөндү жаңы
үйрөндү. 2. окуу, окуп билүү. arkeoloji öğreniyor археология окуп жатат. 3. билүү, билип/угуп
алуу, сурап билүү. fiyatını öğren- din mi? баасын билдиңби? babası- nın ölümünü öğrenmiş атасынын
өлгөнүн угуп алыптыр. trenin kalkış saatini öğrenebilir miyim? поезддин жөнөш саатын сурасам
болобу? Hanya’yı Konya’yı ~ алчы- таасын жеш, башынан көп нерсе өткөрүү.
öğreti филос. окуу, доктрина, принцип.
öğretici 1. түшүндүрүүчү, ачыктоочу.
2. окутуучу, үйрөтүүчү. 3. кеңеш/
насаат берүүчү.
öğretim билим берүү, окутуу, окуу. ~ görevlisi окутуучу (илимий дара-
жасы болбогон). ilk ~ башталгыч билим берүү. orta ~ орта билим берүү. ~ programı окуу
программасы. yüksek ~ жогорку билим берүү. ~ üyesi илимий даражалуу окутуучу (универси-
тетте). ~ yılı окуу жылы.
öğretmek 1. окутуу (бир нерсени). 2.
үйрөтүү (бир нерсеге). 3.
түшүндүрүү, акыл-насаат айтуу.
öküzburnu
öğretmen мугалим, окутуучу. сал. mu- allim. ~ler kurulu мугалимдер кеңеши. ~ler okulu педагогикалык институт/окуу жайы.
öğretmenlik, -ği мугалимдик (кесип,
милдет).
öğün маал. üç ~ yemek үч маал тамак.
öğür 1. курдаш, теңтуш. сал. akran. 2.
үйүр топ, жоон топ (киши). 3. көн-
гөн, үйүр алган, үйрөтүлгөн, чоо- чуркабаган. 4. кадимки, кадыресе, күндөлүк. ~ olmak үйүр болуу,
көнүп калуу, жытыгуу, үйүр алы- шуу (бири-бирине).
öğürleşmek үйүр алышуу, көнүп кетүү.
öğürmek 1. окшумак, кускусу келмек. öğüreceği gelmek 1) окшуу, кускусу келүү. 2) жипкирүү,
жийиркенүү. 2. ооз. мөөрөө.
öğürtlemek 1. тазалоо, ылгоо, терүү. 2.
тандоо, чечүү.
öğürtü 1. окшума, куску. ~ gelmek кус- кусу келүү. 2. мөөрөмө, өкүрмө (жаныбарларда).
öğüt, -tü үгүт, насаат, кеңеш. ~te bulun- mak/~ vermek үгүт-насаат айтуу, кеңеш берүү. ~ünü özünden almak
өз билгенин кылыш.
öğütçü үгүтчү, кеңешчи.
öğütlemek үгүттөө, кеңеш берүү, насаат
айтуу.
öğütmek 1. угутка айландыруу, тартуу
(буудайды, арпаны ж. б. ). 2. эзүү,
жанчуу, майдалоо.
öğütücü 1. тартуучу, майдалоочу (жа-
рак, машине).
öğütülmek майдалануу, тартылуу, жанчылуу.
öhö туур. с. өхө, өхү (жөтөлүү, калп
жөтөлүү).
ökçe 1. өкчө, така. 2. согончок (тушу).
~sine basmak изине түшүү,
кубалап алуу.
ökçeli өкчөлүү, такалуу. alçak ~ жапыз такалуу. yüksek ~ бийик такалуу.
ökçesiz 1. өкчөсүз, такасыз. 2. арго
коркок, жүрөгү жок.
ойсоке (аял). ~ye basmak 1) чайыр сүйкөлгөн бутакка конуш (куш).
2)өтм. колго/тузакка түшүш,
алданыш. ~ çubuğu чайыр сүйкөл- гөн чыбык (куш кармаш үчүн). ~ otu бот. чайыр оту, ак омела
(Viscum album).
öksürmek жөтөлүү.
öksürtücü жөтөлткөн, жөтөлтүүчү.
öksürük, -ğü 1. жөтөл. 2. мед. көк жө- төл. ~ olmak көк жөтөл болуу. ~ şurubu жөтөлдүн дарысы/сиробу
(көбүнчө балдарга берилет).
öksürüklü жөтөлдүү, жөтөлткөн. ~ tık- sırıklı оору-сыркоо, чабал, ноокас.
öksüz 1. жетим (энесиз же тоголок же- тим). 2. өтм. эч кимиси/багар- көрөрү жок (киши). ~ler anası/ba-
bası жетим-жесирге каралашкан киши. ~ kalmak жетим калмак. ~ sevindiren сапатсыз, арзан, майда-
барат (буюм).
öksüzlük, -ğü жетимдик, жетимчилик.
ökünç, -cü диал. өкүнүч.
ökünmek диал. өкүнүү.
öküz 1. өгүз. 2. өтм. аңкоо, дөдөй, ма- ңыроо. ~ün altında buzağı aramak
(бирөөгө) кастарын тигүү, кынтык издөө. ~ arabası өгүз кошулган араба. ~ arabası gibi жай, илкип-
калкып. ~ü bacaya/dama çıkarmak
1)ойго келбегенди жасоо. 2) калп айтуу, апыртуу. ~ balığı зоол. өгүз
балыгы (Trigia lyra). ~ boyundu- ruğa bakar gibi жек көрүү менен/ акшырайып кароо. ~ gibi 1) өгүз-
дөй, аңкоо, дөдөй. 2) өгүздөй, чымыр, күчтүү. ~ gibi bakmak аңырайып/аңкайып кароо. ~ soğu-
ğu апрель ызгаары. ~e boynuzu yük olmaz мак. керектүү таштын оордугу жок.
öküzburnu, -nu калао (Calao).
ölker
öküzlük,-ğü 1. аңкоолук, дөдөйлүк, түркөйлүк. 2. ойлонулбай жасал- ган иш, наадандык.
ölçek, -ği 1. өлчөм, ченем, критерий. 2. тар. өлчек (4 оккага (к. ) барабар оордук бирдиги). 3. геогр. масш-
таб. 4. дан өлчөөдө колдонулган идиш, киле. 5. физ. штрих, сызыкча.
ölçer I көзөө, көзөөч (от көзөш үчүн). ölçer II өлчөгүч, ченегич (курал). ölçme өлчөмө, ченеме.
ölçmek 1. өлчөө, ченөө, тартуу (сал- макты). ağırlığını ~ салмагын өлчөш. boyunu ~ боюн/узундугун
ченеш. kumaşı ~ кездемени ченөө.
2. өтм. өлчөөсүн/чегин билүү, этияттоо, баа берүү. attığı her
adımı ~ атталган кадамын өлчөө. ölçüp biçmek акылга салуу, таразалоо.
ölçü 1. өлчөм, ченем. 2. чен, чен бир- дик. uzunluk ~leri узундук өлчөм- дөрү. ~ birimleri чен бирдиктер. 3.
өлчөө. ~sünü almak өлчөөсүн алуу.
4. көлөм, чоңдук, габарит. büyük
~de 1) чоң көлөмдө/масштабда. 2)
көбүнчө. 5. ад. , муз. өлчөм, метр.
~sünü bildirmek жайын/жөнүн билдирүү, теске салуу. ~yü kaçır-
mak аша чабуу, алабармандап кетүү, чектен чыгуу. ~yü şaşıran өтө ашыкча, ыксыз, орунсуз.
ölçülü 1. өлчөөлүү, өлчөнгөн, ченелген.
2. ад. өлчөмгө ылайык, белгилүү өлчөмдө жазылган. 3. өтм. этият,
кылдат, токтоо, эби/ыгы менен жүргөн, өзүн кармай билген. ~ biçili өлчөп бычылган, жакшылап
ойлонулган. ~ davranmak этият мамиле жасоо.
ölçüm 1. өлчөм, ченем. 2. көлөм, чоң-
дук, чен. 3. жыйынтык, баа, бүтүм.
ölçümlemek 1. акылга салуу, таразалоо.
2.баалоо, баа берүү.
ölçünmek ар жак бер жагын ойлоо,
кылдат баа берүү, бардык жагын эске/эсепке алуу.
йырсыз. 2. өлчөлбөгөн, ченелбе- ген. 3. өтм. ашыры, ашкере, аша чапкан, ыксыз. ~ konuşmak 1) аша
чаап сүйлөө. 2) көп сүйлөө. 4. ад.
өлчөмсүз, эркин.
ölçüşmek 1. өлчөшүү, теңешүү. boy ~ 1)
бой теңешүү, салыштыруу. 2) бой тирешүү, атаандашуу. 2. күч сынашуу, жарышуу, мелдешүү.
ölçüt, -dü чен, чек, критерий.
öldüren 1. өлтүргөн. ~ soğuk тоңдурган суук. 2. киши өлтүргөн.
öldüresiye өлөөрчө. ~ dövmek өлөөрчө сабоо.
öldürme өлтүрмө. adam ~ киши өлтүр-
мө.
öldürmek 1. өлтүрүү, жан алуу. 2.
солутуу, курутуу (өсүмдүктү). 3.
жок кылуу, жоюу, бүтүрүү. açlığını
~ ачкалыгын жоюу, тоюнуу.
kokuyu ~ жытты жоготуу. 4. өтм.
эзүү, жумшатуу. soğanı ~ пиязды жумшатуу. 5. өтм. өлтүрүү, кыйноо, азапка салуу. bu yolculuk
bizi öldürdü бул жолчулук бизди өлтүрдү. 6. бош өткөрүү, өлтүрүү (убакытты). bütün bir günü
öldürdük бүтүндөй бир күндү өлтүрдүк. öldürseler kanı akmaz кесип алса, кан чыкпайт (сараң).
öldürücü 1. киши өлтүргүч. 2. өлтүрүүчү, жан алуучу, көкөйгө тийген. ~ darbe өлтүрүүчү сокку. ~
sıcaklar мээ кайнаткан ысыктар. ölesiye өлөрчө. ~ sevmek өлөрчө сүйүү. ölet, -ti өлөт, тумоо, эпидемия.
öleyazmak өлө жаздоо. az kalsın öleyaz- dım аз жерден өлө жаздадым.
ölgün 1. өлүмсөк, өлөсөлүү. 2. солгун,
алсыз. ~ bir sesle өлөсөлүү үн менен. ~ ~ алсыз-алсыз, араң жан.
3.тынч, мемиреген (мис. көл).
ölker 1. түк (тукабада, баркытта).
ömür
2. түк (жемиштерде).
ölmek, -ür 1. өлүм, каза болуш, дүйнө- дөн кайтыш. eceliyle ~ өз
ажалынан өлүш. 2. солуп калыш (өсүмдүктөр үчүн). bahçedeki tüm çiçekler ölmüş бакчадагы гүлдөр-
дүн баары өлүптүр. 3. өтм. кый- налуу, коркуу, ашкере өлчөмдө таасирленүү. öldüm öldüm dirildim
өлүп тирилдим. korkudan ~ өлгөн- дөй коркуу. gülmekten ölüyordu күлүп атып өлүп кала жаздады. 4.
колдонуудан чыгуу, өлүү, чөгүү. ekonomi ölüyor экономика чөгүп баратат. ölme eşeğim ölme өлбө
жаным өлбө (эптеп чыдоо). ölür müsün, öldürür müsün өлтүрсөң койсоң өзүң бил. ölenle birlikte
ölünmez мак. өлгөндүн артынан кошо өлбөйт.
ölmez 1. өлбөс, өлүмсүз, түбөлүк. ~ eser
өлбөс-өчпөс чыгарма. ~ otu бот. өлбөс гүл (Helichrysum). 2. бекем, бышык, чың, чымыр.
ölmezoğlu, -nu ооз. чыдамкай, бышык, бекем.
ölmüş 1. өлгөн, жаны жок. 2. өлгөн,
өлүү. ~ diller өлүү тилдер. ~ arslana tavşanlar bile saldırır мак. өлгөн арстандан тирүү чычкан
өйдө.
ölü 1. өлүү (жан, мал). ~sü dirisi bilinmiyor өлүүсү-тирүүсү би-
линбейт. 2. солгон, сoлгун, жан- сыз, араң жан. ~ bir sesle араң жан үн менен. 3. ээн калган, колдо-
нулбаган, өлүү. ~ dil өлүү тил. ~ deniz өлүү деңиз. 4. өлүк, өлгөн киши, маркум. ~ evi өлүк чыккан
үй. 5. тарп, өлүк. bir kedi ~sü gibi бир мышыктын өлүгүндөй. ~ benzi өлүктөй кубарган (жүз). ~ dalga
күчсүз толкун. ~ doğum өлүү туулган. ~ fiyatına арзан, болор- болбос баасына. ~ gibi өлүктөй,
жансыз, кыймылсыз. ~mü gör!
карганма өлүп кетейин! ~ gözü gibi жансыз, алсыз (жарык). ~yü güldürür өлгөндү күлдүргөн, куудул, тамашакөй. ~sü kandilli/ kınalı сөгүш өлүп кеткир. ~ kent өлүү/жансыз шаар. ~nün körü! сөгүш атасынын көрү! ~ mevsim өлүү мезгил/сезон (иштер ток- тогон мезгил). ~sü ortada kalmak өлүгү талаада калыш. ~sünü öp- mek карганма өлүгүн өбүү. ana- min ~sünü öpeyim энемин өлүгүн көрүп калайын.
ölüm 1. өлүм. ~ cezası өлүм жазасы. ~ haberi өлүм кабары. 2. өлүш, жан бериш. beyin ~ü мээси токтоо. ~
alâmetleri өлүм белгилери. ~le bu- run buruna gelmek ажалга бетме- бет келмек. ~ döşeğinde yatmak
өлүм алдында болуу. ~ü göze al- mak өлгөнгө кайыл болуш. ~ kalım/dirim meselesi өлүш-калыш
маселеси, жан айласы үчүн жасал- ган аракет. ~ makinesi өтм. өлүм машинеси. ~ sessizliği тымтырс-
тык, жымжырттык. ~ sıklığı өлүм жыштыгы. ~üne susamak жанынан тоюу. ~üne mi susadın? жаныңдан
тойдуңбу? ~e çare bulunmaz мак. өлүмгө айла жок. ~ var dirim var мак. өмүр бар жерде өлүм бар.
ölümcül 1. өлүмчүл, өлүм менен аякта- ган. ~ hastalık өлүмчүл оору. 2. өлүп бараткан, жан талашкан.
ölümlü өлүмдүү. ~ dünya өлүмдүү дүй- нө.
ölümlük, -ğü өлүмтүк (өлүм үчүн сак-
талган акча/буюм). ölümsek ооз. өлүмсөк. ölümsüz өлүмсүз.
ölümsüzlük, -ğü өлүмсүздүк, түбөлүк- түүлүк.
ömür,-mrü 1. өмүр. 2. керемет, ырахат.
bu adamın arkadaşlığı ~dür бул ки-
шинин жолдошчулугу өзүнчө эле ырахат. ~ünde өмүрүндө. ~e bedel өмүргө тете. ~ü billah ооз. же азыр, же эч качан. ~ boyu/boyunca өмүр бою. ~ boyu hapis cezası өмүр бою камак. ~ çürütmek (бир нерсе үчүн) өмүрүн бекерге коротуу. ~ geçirmek өмүр өткөрүш. ~ü kısa өмүрү кыска. ~ü oldukça көзүнүн тирүүсүндө. ~ler olsun! өмүрүң узун болсун! (кол өпкөндөргө ай- тылган алкоо). ~ sürmek өмүр сүрүү. ~ törpüsü 1) жан кыйнаган/ жашыңы сураган (иш). 2) тажатма киши. ~ünü tüketmek өмүрүн түгөтүү. ~ü uzamak өмүрү узаруу.
~ü uzun өмүрү узун. ~ü vefa etmemek өмүрү жетпей калуу (бир
нерсени көргөнгө). sizlerge ~ табу өлдү (сөзм. с. сиздерге өмүр тиледи).
ömürlü өмүрлүү. uzun ~ 1) узун өмүр- лүү. 2) көп жылдык, көп жашаган.
3) көпкө бузулбаган. uzun ~ süt
көпкө чыдаган сүт.
ömürsüz 1. өмүрү кыска. 2. кыска уба- кытка созулган.
ön 1. алды, алды жагы, өң тарабы. evin
~ü үйдүн алды. ~üne bak! көзүңө кара! 2. боор, көкүрөк. ceketinin
~ünü ilikledi жекетинин боорун топчулады. hırkasının ~ü açıktı жемперинин боору ачык болчу. 3.
жакын келер чак, эмдиги. ~ümüz kış алдыбызда кыш. ~ümüzdeki ay эмдиги ай. ~üzdeki yıl эмдиги
жылы. 4. алдыңкы, биринчи. ~ sırada yer almak алдыңкы катар- дан орун алуу. 5. алдын ала,
утурлай, өң. 6. (терминологияда) терминдерге “мурунтан”, “мурда- тан”, “алдын ала” маанилерин
каткан өң мүчө. ~ söz бет ачар (китепте). ~ sesi алдын ала сезүү, өңсезүү. ~ünde алдында. ~ünden
мурдараак, мурдатан. ~ ad 1)
кишинин биринчи аты. 2) грам. сын атооч. ~e almak 1) эртелетүү, алдыга жылдыруу. 2) биринчи коё берүү. ~ünü almak алдын алуу, чара көрүү. ~ünü ardını düşünmek алды -артын ойлоо. ~ünü arkasını düşünmeden алды-артын ойлобой.
чыйыр салуу. ~üne bak! алдыңа/ көзүңө кара! ~üne bakmak жер кароо (уялгандан). ~ belirti
алгачкы белги, жышаан. ~ bilgi
алгачкы билги/маалымат, башат.
~üne bir kemik atmak (бирөөнүн)
оозун майлап коюу. ~ cam авто алдыңкы айнек. ~ çalışma алдын- ала көрүлгөн иш-чаралар. ~üne
çıkmak (бирөөнүн) алдына чыгуу, көрүнүү. ~ damak алдыңкы таңдай. ~ damak ünsüzü алдыңкы
таңдай үнсүзү. ~ deyiş ад. пролог.
~üne dikilmek маңдайына туруп алуу. ~e düşmek 1) алдына түшүү.
2)жетектөө. ~ ek өң мүчө, пре- фикс (айрым тилдерде сөздүн өңүнө/алдына жалгашып, маани
өзгөрткөн мүчөлөр, мисалы на: натуура, бей/би: бейкүнөө, беча- ра ж. б. ). ~üne geçmek 1) жолун
тосуу. 2) басып өтүп кетүү. 3) алдын алуу, эскертүү. ~de gelen алдыңкы. ~üne gelen көрүнгөн,
жолуккан, элдин баары. ~üne gelene derdini söyler көрүнгөнгө арыз-арманын айта берет. ~üne
geleni kapar, ardına geleni teper алдына келгенди кабат, аркасына келгенди тебет (эч ким менен
ыркы келишпейт). ~ gün бир күн мурун, арапасы. ~ kapı дарбаза, тышкы эшик. ~üne katmak алдына
салып айдап алуу. ~ünü kesmek 1) жолун тосуу. 2) өтм. бөгөт/ тоскоол болуу, бут тосуу. ~ kol
анат. каруу (чыканак менен
önder
билек арасы). ~ koşul алдын ала коюлган шарт. ~ oda 1)киребериш, далис, веранда. 2) анат.(көздүн) алдыңкы камерасы. ~ünde perende atamamak сагызгандан сак, оңой менен алданбас. ~ planda gelmek алдыңкы планда болуу. ~ seçim биринчи шайлоо/тур (эки этап- туу шайлоодо). ~ ses грам. сөздүн биринчи тыбышы. ~ ses düşmesi биринчи тыбыштын түшүп калышы (мис. ısıcak › sıcak, ısıtma › sıtma). ~ sezi алдын ала туюм, шек, жышаана. ~ü sıra gitmek куйрук улаш жүрүш. ~ soruşturma алдын ала сурак/иликтеме. ~ söz бет ачар, баш сөз (китепте). ~ sözleşme алдын ала макулдашуу. ~ takı грам. өң мүчө, префикс. ~ tasar, ~tasarı проект, долбоор. ~ taslak алгачкы долбоор. ~ yargı курулай шек саноо, алдын ала алынган бүтүм. ~ yargılı курулай шек санаган, шекчил, күдүктөнгөн (киши). ~ yargısız объективдүү, түз, адил (киши). ~ yüz өң, алдыңкы бет, фасад (мис. бир имараттын). ~ tekerlek nereye giderse art tekerlek de oraya gider мак. алдыңкы көч кайда кетсе, арткы көч да ал жакка кетет.
önce 1. мурун. üç yıl önce үч жыл му- рун. benden ~ o gelmiş менден
мурун ал келиптир. daha ~ андан мурун. her şeyden ~ баарынан мурун. 2. адегенде, алгач. ~ can,
sonra canan мак. адегенде өзүм, анан башкалар. ~ bu işi yapalım адегенде бул ишти жасайлы. ~si
(бир нерсенин) мурункуcy, алды. savaş ~si согуштун алды. ~sinde болор алдында. bayram ~sinde
майрам болор алдында. ~ gelmek биринчи кезекте/маанилүү бо- луш. işim her şeyden ~ gelir ишим
баарынан маанилүү.
önceden мурунтан, мурдатан, алдын ала, башта.
баштапкы.
öncel 1. (бир кызматта) мурун иште- ген (киши). 2. мурунку муун, ата-
баба. 3. лог. натыйжадан чыккан бүтүм, сунуш. ~ düzen филос. Кудай жараткан түзүлүштүн та-
нылгыстыгы жөнүндө окуу.
öncelemek 1. алдын алуу, мурунтан жасап коюу. 2. алдыга жылдыруу.
önceleri мурун, мурунку бир заманда.
öncelik биринчилик, артыкчылык. ~ tanımak 1) артыкчылык бериш. 2)
биринчи кезекке коюш.
öncelikle баарыдан мурун, айрыкча, өз- гөчө биринчи кезекте. terör mese-
lesi ~ ele alındı террор маселеси биринчи кезекте колго алынды.
öncesi, -ni мурун(кусу), өткөнү. olay ~
окуядан мурун. tarih ~ билинген тарыхтан мурунку (заман). bu adamın ~ бул кишинин өткөнү.
öncesiz учсуз-түпсүз, түбөлүктүү, эзелки. сал. ezelî. evren ~dir аалам түбөлүктүү.
öncesizlik, -ği учсуздук, түпсүздүк, тү- бөлүктүүлүк, эзелкилик.
öncü 1. (бир нерсенин) кабарчысы,
жарчысы, жышааны. 2. жолбаш- чы, баштооч, демилгечи, пионер, авангард. 3. аск. алдыңкы, алдың-
кы катардагы, авангард. ~ kıtalar алдыңкы катардагы/авангард бөлүктөр. 4. жетекчи, лидер.
öncül лог. бүтүмгө алып келген ой жорумдар.
öncülük,-ğü 1. жолбашчылык, баштооч-
тук, лидерлик. 2. алдыңкылык, биринчилик. ~ etmek баштоочтук кылуу, демилге көтөрүү.
öndelik, -ği алдын ала төлөнгөн акча, аванс.
önder көсөм, жолбашчы, жетекчи, ли-
дер.
örgen
önderlik, -ği көсөмдүк, жолбашчылык, жетекчилик, лидерлик. ~ etmek жолбашчылык кылыш.
önel 1. кошумча мөөнөт, узартма. 2. ук. иштен чыгарылгандарга кели- шим боюнча таанылган кошумча
мөөнөт.
önem маани, олуттуулук. сал. ehem- miyet. ~ kazanmak мааниге ээ
болуу. ~ taşımak мааниси болуу. ~ vermek маани берүү.
önemli маанилүү, олуттуу.
önemsemek маани берүү, маанисин би- лүү, барктоо, баалоо.
önemsiz маанисиз, олутсуз, барксыз,
баасыз.
önemsizlik, -ği маанисиздик, олутсуз- дук, барксыздык, баасыздык.
önerge сунуш. ~ vermek (жогорку органдарга, Парламентке) сунуш киргизүү, маселе коюу.
öneri такилип, сунуш.
önerme 1. сунуш. 2. сунуш киргизме, такилип берме. 3. лог. ой жорум.
önermek сунуш кылуу, такилип жасоо. öneze (аңчылыкта) буктурма. öngörmek туура көрүү, тууралоо, бе-
лендөө, алдын ала көрө билүү.
öngörü 1. алдын алма, чара көрмө. 2.
көсөмдүк, көрөгөчтүк, көзү ачык-
тык.
öngörülü көрөгөч, көсөм, көзү ачык, байкамчыл, байкагыч.
önlem чара, арга, камылга. ~ almak чара/камылга көрүү, аргасын табуу.
önlemek 1. чара көрүү, алдын алуу. hastalığı ~ оорунун алдын алуу. 2. токтотуу, бөгөт/жолтоо болуу.
önleyici алдын алуучу, эскертүүчү, ча- ра/арга болуучу.
önlük, -ğü 1. алжапкыч, этек тарткыч.
2. фартук (мектеп формасы). 3. халат (мис. докторлордун, ашпоздордун ж. б. ). 4. боркок.
önsel далилсиз акыйкат, априори.
öpme өпмө.
урмат көргөзүү иретинде колун өөп, чекесине тийгизишет). göz- lerinden ~ көздөрүнөн өбүш.
yanaklarından ~ бетинен өбүш. öp babanın elini! мына сага! ушундай болмок! эми эмне кылдык! (кү-
түлбөгөн жагдай каршысында). öpüp başına koymak ыраазы бо- луу. öperken ısırmak өөп атып
тиштеп алган, ишеничсиз, турук- суз, мүнөзү оң- тетири.
öptürmek өптүрүү.
öpücük, -ğü өбүш, өпмө. ~lere boğmak өпкүлөө. ~ göndermek/yollamak узактан өбүмүш болуу.
öpüş өбүш.
öpüşmek 1. өбүшүү. 2. өтм. сүзүшүү
(мис. эки машине).
ördek, -ği 1. зоол. өрдөк (Anas). 2. мед. өрдөк (төшөктө даарат ушатыл- ган буюм). 3. арго узак жолго
билетсиз алынган жүргүнчү. ~ avlamak билетсиз жүргүнчү алма.
~ yürüyüş өрдөк жүрүш.
ördekbaşı коюу жашыл (түс).
ördekgagası,-nı ачык кызыл-сары
(түс).
ördürmek 1. өрдүрүү (чачты). 2. току- туу (торду).
öreke ийик, ийирме чарык.
ören 1. уранды, чалдыбар, шаар калдыгы. 2. эски имарат.
örf 1. үрп, адат, салт, каада. ~ ve âdet
үрп-адат. ~ ve âdet hukuku ук. жалпы укук. 2. ооз. соттун, шейхул-исламдын шапкасы.
örfelemek опузалоо, коркутуу.
örfen үрп-адат боюнча.
örfî үрп-адатка, мыйзамга жараша. ~
idare катуу режим, өзгөчө абал. ~ idare ilân etmek өзгөчө абал жарыялоо.
örgen биол. орган.
örtme
örgensel органга байланыштуу.
örgü 1. өрмөк, өрмө, токума, өргү. ~ makinesi токума машинеси. ~
örmek тор токуу. 2. өрүм (чач). saçlarını iki ~ yapmış чачтарын эки өрүм өрүп коюптур. 3. кынама
(кышты, кирпичти). 4. анат.
өрүм (органдардын, ткандардын).
örgüç, -cü ооз. өркөч. сал. hörgüç.
örgücü токумачы, өрмөкчү.
örgülü 1. өрүлгөн. ~ saç өрүлгөн чач. 2.
токулган.
örgün уюмдашкан, уюшулган. ~ eğitim
жалпы билим берүү.
örgüt, -tü уюм, уюмдашкан топ. ~ üyesi
уюмдун мүчөсү.
örgütçü уюштуруучу, жетекчи.
örgütlemek уюштуруу, уюмдаштыруу.
örgütlenmek, örgütleşmek уюмдашуу, уюштурулуу.
örgütlü уюмдашкан, уюмдуу.
örgütsel уюмга тиешелүү.
örgütsüz уюмдашпаган, уюмсуз.
örme 1. өрмө, токума, түймө. 2. өрмөк,
тор. 3. токулган, өрүлгөн, түйүл- гөн. ~ çorap токулган байпак. 4.сокмо (дубал).
örmek 1. өрүү, токуу, түйүү. ağ ~ тор токуу. çorap ~ байпак токуу. urgan
~ аркан өрүү. 2. тордоо, жыртык-
ты бүтөө. elbisenin yırtığını ~ кийимдин жыртыгын тордоо. 3. өрүү (чачты). 4. кынап тургузуу,
согуу (дубалды). bu duvarı iki günde ördüler бул дубалды эки күндө согушту. 5. өтм. жаратуу,
жасоо (мис. бир адабий, музыкалык ж. б. чыгарманы).
örneğin мисалы, өрнөк/үлгү катары.
örnek,-ği 1. үлгү, мисал, өрнөк, модель. сал. numune. mobiliya ~leri мебель үлгүлөрү. 2. сүрөт, гүл, үлгү (сай-
манын, оймонун ж. б. ). 3. окшош, теңдеш, копия. сал. misil. bu yapının ~i yoktur бул чыгарманын
теңдеши жок. 4. өрнөк, үлгү. ~
almak өрнөк алмак. küçük kardeşlerine ~ olmalısın кичинекей бөбөктөрүңө өрнөк болууң керек.
örneklemek (бир нерсеге, бирөөлөргө)
үлгү/өрнөк болуш.
örneklik, -ği өрнөктүк, үлгүлүк.
örnekseme салыштырма, өрнөк кылма.
örneksemek салыштыруу, окшоштуруу, өрнөк/үлгү кылуу.
örs 1. дөшү. 2. темир таман, дөшү (мык кагуу учурунда үстүнө бут кийим кийгизилген өтүкчү аспабы). ~
kemiği анат. дөшүчө (кулактагы сөөк). ~le çekiç arasında olmak ортодо калыш.
örseleme уйпалама, тамтыгын чыгарма, упуратма.
örselemek 1. уйпалоо, тамтыгын чыга-
руу упуратуу, жүдөтүү, чакчеле- кей кылуу. rüzgâr çiçekleri örsele- miş шамал гүлдөрдү уйпалап ке-
типтир. 2. өтм. алдан/күчтөн тайдыруу, алын кетирүү, шалды- ратуу, алсыратуу, шайын оода-
руу/кетирүү. oğlunun ölümü onu epey örseledi уулунун өлүмү анын шайын оодарып кетти.
örselenmek 1. уйпалануу, тамтыгы чы- гуу, жүдөө. 2. өтм. алы кетүү, ал- сыроо, шайманы кетүү, шайы оо.
örtbas: ~ etmek жаап-жашырып коюу, жигин/шегин билгизбей салуу. olayı basına yansıtmamak için
hemen ~ ettiler окуяны басма сөзгө жайылбашы үчүн дароо жашырып-жаба салышты.
örtenek, -ği 1. биол. тышкы катмар, те- ри, жүн, кыл (жандууларды каптап турган). 2. чел кабык
(айрым органдарда).
örtme 1. жапма, бүркөмө, чүмкөмө. 2.
ооз. жоолук. 3. аск. жашыруу, ка-
муфляж.
öte
örtmece ад. , линг. эвфемизм, каймана, тергеме, сыпаа сөз.
örtmek 1. (үстүн) жабуу, бүркөө, чүм-
көө. üzerine hiçbir şey örtmeden uyumuş үстүнө эч нерсе жамын- бай уктап калыптыр. yüzünü
yazması ile örttü бетин жоолугу менен жаап алды. 2. жабуу, кымтуу (мис. эшикти, терезени).
kapıyı ~ эшикти жабуу. 3. көмүү.
4.каптоо, чырмоо, чулгоо. sarma-
şıklar duvarları örtmüş чырмоок-
тор дубалдарды каптап калыптыр.
5.өтм. жашырып-жабуу, шегин билгизбөө (мис. бир кылмышты,
окуяны).
örtü 1. жабуу. masa ~sü үстөл жабуусу.
yatak ~sü төшөк жабуусу. yüz ~sü
1) вуаль. 2) паранжы. 2. кап, каптама. koltuk ~sü креслонун каптамасы. 3. өтм. бет, жүз. ~sü
açılmayan cinayet бети ачылбаган кылмыш. 4. чатыр, бастырма, чардак. 5. тех. үстүңкү катмар,
шыбак. 6. төшөлгөн нерсе (килем,
шалча ж. б. ).
örtük жабык, жабылуу. ~ kapı жабык
эшик.
örtülü 1. жабылуу, чүмкөнүү, бүркө- лүү. 2. жабуусу бар, чүмкөктүү.
üstü ~ araba чүмкөктүү араба. 3.өтм. каймана, туюк (сөз), жа- шыруун. ~ ödenek жашыруун
фонд.
örtünmek 1. жамынуу. 2. чүмкөнүү, жүзүн көргөзбөө (көбүнчө аялдар
салт, ынанч себептери менен).
örtüsüz 1. жабуусуз. 2. жабылбаган, чүмкөнбөгөн, ачык.
örü I 1. өрүү, өрүм, өрмөк, токуу. 2. ооз. тордомо (жыртык жерди). 3. таш тосмо, сокмо (селге каршы).
örü II ооз. өрүү, өрүш.
örücü 1. өрмөкчү, токуучу. 2. жамаган, тордогон (киши). 3. сокмочу,
дубалчы.
örülü 1. өрүлгөн, токулган, согулган. 2.
örüm ооз. өрүү, өрүш.
örümcek, -ği 1. зоол. жөргөмүш (Arа- nea). ~ ağı жөргөмүштүн желеси/ тору. 2. желе, жөргөмүш тору. ~
bağlamak/sarmak/tutmak желе байлоо, желелеп кетүү. ~ kafalı өтм. эски көз караштагы, консер-
ватор (киши). ~ kuşu зоол. жөргө- мүш кушу (Lanius).
örümceklenmek 1. желе басуу, желелеп
кетүү. 2. кароосуз калуу. 3. мед. эт ысыткан ооруларда көздүн чылпак, ооздун какырык менен
капталышы.
örümcekli желеленген, желе баскан. ~ kafa өтм. эски түшүнүктөгү,
консерватор.
örümceksi: ~ zar анат. мээнин/ жүлүндүн чели.
östaki: ~ borusu анат. евстахий түтүгү (кулак менен тамак түтүктөрүн кошкон).
öşür, -şrü 1. эск. , тар. ашар (салык тү-рү). 2. ондон бир.
öt анат. к. öd.
öte 1. ары/аркы жак. yolun ~sinde жол- дун аркы жагында. 2. калган, баш- ка, бөлөк. bundan ~si beni ilgilen-
dirmez мындан калганы мени кызыктырбайт. hele iş bir başlasın
~si kolay иш бир башталсын,
калганы оңой. 3. артык, ашык, өткөн. komşuluktan ~ bir bağlarla bağlanmıştık кошунадан артыкча
мамилелерибиз бар эле. 4. жогору.
~ye geç жогору өт. ~den bir ses geldi жогортон бир үн угулду. ~de
1) алды жакта, илгериде. 2) келечекте, келерки күндөрдө. ~de beride ары жак бер жакта, эки
жакта. ~den мурунтадан, илгерте- ден. ~den beri мурунтан/байыртан бери. ~den beriden андан-мындан,
ар жак бер жактан. ~den beriden
öyle
konuşmak андан-мындан сөз кы- луу. ~sinde berisinde анда-мында, ар жак, бери жагында. ~sini beri etmek (бир ишти) жайгаштыруу, жай-жайына келтирүү, оңдоо. ~si var mı? дагы эмне дейсиңер? (опуза иретинде). ~sine varmak чектен чыгуу. ~ yandan экинчи жактан. ~ye beriye ар жак бер жакка, туш-тушка.
öteberi аны-муну, ар нерсе. ~ almak
аны-муну алыш.
öteki тиги, ошо, берки. ~ adam тиги киши. ~ beriki тиги-бу, ар ким. ~ dünya тиги/аркы дүйнө. ~ gün
мурдагы күнү.
ötekisi тигиниси, ошонусу, беркиси, башкасы. ~ daha güzeldi беркиси
жакшыраак болчу. Caner’i tanı- rım, ~ kim? Жанерди го тааныйм, тигиниси ким?
ötelele(n)me 1. физ. өткөр(үл)үү, бер- (ил)үү. 2. айлануу, кубулуу (бир абалдан башка абалга).
ötleğen зоол. боз короолу (Sylvia com- munis).
ötleği зоол. сакалчан бүркүт (Gypatus
barbatus).
ötmek 1. сайроо (куштар, курт-ку- мурскалар үчүн), кыйкыруу (короз
үчүн). 2. чалынуу, кубулжуу (үй- лөмө аспаптар үчүн). 3. жаңыруу (үн, жаңырык). 4. өтм. сайроо,
жаагын жануу, тынбай маанисиз сүйлөө. 5. арго кусуу (мас киши).
ötre грам. дамма (арап жазуусунда үн-
дүүлөр үчүн коюлган бир белги).
öttürmek 1. сайратуу (куштарды).
2.өтм. сайратуу, безелентүү, ку-
булжутуу (музыкалык аспапты).
ötücü сайроочу. ~ kuşlar сайроочу куштар.
ötümlü фонет. жумшак (үнсүз). ötümsüz фонет. каткалаң (үнсүз). ötürmek ооз. (ич) өтүү (адамда, ай-
банда).
ötürü (бир нерседен) улам, (бир нерсе- нин) айынан, себебинен, үчүн. bize verdiği emeğinden ~ ona minnetta- rız бизге кылган эмгегинен улам ага милдеткербиз. sahtekârlığın- dan ~ herkes ondan yüz çevirmişti анткорлугунун айынан элдин баары ага аркасын салчу болду.
сайрашы.
ötüşmek өз ара сайрашуу (куштар),
кыйкырышуу (короздор).
öveç, -ci эки-үч жаштагы кочкор.
övgü 1. мактоо. ~ belgesi мактоо барак-
часы. ~ye değer мактоого татык- туу. 2. ад. мактоо ыры, ода.
övgücü 1. мактаган, даңазалаган. 2. жа-
сакер, кошоматчы.
övme мактама, даңазалама.
övmek, -er мактоо, даңазалоо. övdükçe
~ жерге-сууга тийгизбей мактоо.
övünce к. övünç.
övünç, -cü мактаныч, сыймык. ~ çizel-
gesi (мектепте) ардак такта.
övüngen мактанчаак.
övüngenlik, -ği мактанчаактык.
övünmek 1. мактануу. 2. сыймыктануу.
~ gibi olmasın мактангандай болбосун.
övüş макташ, даңазалаш.
övütmek к. öğütmek.
öykü 1. аңгеме, баян. 2. ад. аңгеме,
повесть. сал. hikaye.
öykücü 1. аңгеме/баян айтып берген. 2.
аңгеме/повесть жазган автор.
öykülemek баяндоо, сүрөттөө, айтып берүү.
öykünme туурама, окшоштурма.
öykünmek тууроо, окшоштуруу.
öykünce ад. тамсил.
öyküsel аңгеме/повесть түрүндө.
öyle 1. андай, ошондой, ушундай. ~ bir insan ошондой киши. ~ söylemek istememiştim андай дегим келген
эмес. ~ değil андай эмес. ~ bir
özdeşleşmek
gülüşü var ki … ушундай бир күлөт дейсиң... 2. ошончолук, ушунчалык. ~ numaralar yapar, kandırıldığını hissetmezsin bile ушунчалык көзүңдү боёйт дейсиң, кантип алданганыңды билбей каласың. 3. ne, nasıl ат атоочтор катышкан сүйлөмдөрдүн аягына келип, таң калуу, нааразычылык билдирет. o nasıl davranış ~! ал эмне деген жоругу экен! ~ gelmek ошондой көрүнүү. sana ~ gelmiştir сага ошондой көрүнсө керек. ~ ise андай/ошондой болсо. ~ mi? ошондойбу? ~ olsun! мейли! ошондой болсун! ~ ya албетте, ошондой.
öylece 1. ошондойчо, так ошондой. ~ duruyordu так ошондой турган. 2.
ошентип, ошол жол менен. ~ mese- lemiz hаl oldu ошентип маселебиз
чечилди.
öylelikle ошондойчо, ошентип. ~ kendi- mizi kanıtlayabiliriz ошентип өзү-
бүздү далилдей (көргөзө) алабыз.
öylesine ошончолук, анчалык. ~ kızdır- mış ki ошончолук жинине тийип-
тир дейсиң ...
öz I 1. өз, өзү. özünü dünyanın göbeği sanmak өзүн дүйнөнүн киндиги
деп эсептөө. 2. негиз, өзөк, маңыз.
meselenin ~ü маселенин маңызы.
3. маңыз, шире (мөмөлөрдө). 4.
бот. өзөк. 5. мед. өзөк (чыйкан- дын, сыздооктун ж. б. ). ~ konuş- mak маанилүү, маңыздуу сүйлөө,
ток этер жерин айтуу. ~ saygısı өзүн өзү сыйлоо. ~ü sözü bir ишеничтүү, ак ниет, чынчыл.
öz II 1. өз, өзүнө тиешелүү, каны бир. ~ beslenen биол. өзүнөн өзү азыктанган, автотроф. ~ beslenme
биол. өзүнөн өзү азыктанма, автотрофия. ~ çocuğu өз баласы. ~ devim автоматташма. ~ devinim
филос. автоматизм. ~ deyiş накыл
сөз, афоризм. сал. vecize. ~ dışı филос. тышкары, тыштан таасир- лүү. ~ direnç физ. ички каршы- лык. ~ eleştiri өзүн өзү сындоо. ~ güven өзүнө өзү ишенүү, өз ише- ним. ~ ısı физ. жекече ысыктык/ температура. ~ indükleme физ. өз индукция. ~ itme мех. ичтен түртмө (механизм). ~ kardeş өз бир тууган. 2. таза, аралашмасыз.
өзсый, сыймык, намыс, ар. ~
saygılı өзүн сыйлаган, сыймыктуу, намыстуу. ~ Türkçe таза/накта түркчө. ~ yapı мүнөз, табият,
жаратылыш. ~ yaşam жеке турмуш. ~ yaşam öyküsü өмүр баян, автобиография. ~ yönetim
өзүн өзү башкаруу.
Özbek,-ği 1. өзбек. 2. өзбектерге мүнөздүү/тиешелүү. ~ dansı өзбек
бийи. ~ pilavı өзбек палоосу. Özbekçe өзбекче, өзбек тили. Özbekistan Өзбекстан.
özbeöz чыныгы, накта, таза.
özdek,-ği филос. материя, зат, нерсе.
сал. madde.
özdekçi филос. материалист. сал. mad- deci.
özdekçilik,-ği филос. материализм. сал.
maddecilik, maddiyetçılık.
özdeksel филос. материалдык, заттык, нерселик.
özden I чыныгы, тубаса, накта, ориги- нал.
özden II анат. ашказан алдындагы без,
тимус.
özdenlik,-ği оригиналдуулук, тубаса- лык. ~le чын жүрөктөн/ниеттен.
özdeş 1. окшош, бирдей, дал өзүндөй.
2. филос. , мат. бирдей, бир мааниде.
özdeşleme окшоштурма, бирдей кылма.
özdeşlemek окшоштуруу, бирдей абалга алып келүү.
özdeşleşmek өздөштүрүү, (бир нерсеге)
özetlemek
айлануу, окшошуу.
özdeşlik, -ği окшоштук, бирдейлик, дал өзүндөйлүк.
öze тийиштүү, тиешелүү, мүнөздүү.
özek, -ği 1. өзөк, борбор. сал. merkez. 2.
диал. өзөк, данек, сөөк. 3. тех.
өзөк, ядро.
özel 1. өзгөчө, атайын. çileğin ~ bir kokusu ve tadı vardır кулпунай-
дын өзгөчө жыты жана даамы бар.
2. жеке, жекече, өздүк, менчик. ~ ad жекече ат/ысым. ~ af атайын
кечирим, амнистия. ~ araba мен- чик машине. ~ dil линг. жаргон. ~ düşünce жекече пикир. ~ erdem
каризма. ~ muhabir атайын кабар- чы. ~ okul менчик мектеп. ~ sayı атайын номер (журналдын). ~
sektör менчик сектор. ~ ulak
атайын курьер.
özelleşmek 1. өзгөчөлөнүү, айырмала-
нуу, бөтөнчөлөнүү. 2. менчикте- шүү.
özelleştirmek 1. өзгөчөлөнтүү, айырма-
лоо, бөтөнчөлөө. 2. менчиктешти- рүү.
özellik, -ği өзгөчөлүк, бөтөнчөлүк, ай-
ырмачылык.
özellikle 1. өзгөчө, айрыкча. ~ yağmur- dan sonraki yaz havasına bayılırım
өзгөчө жамгырдан кийинки жай- кы абаны аябай жакшы көрөм. 2.атайын, атайлап. ~ olarak söy-
lüyorum атайын айтып жатам.
özen аракет, абай, далалат, тырышкан- дык, кылдаттык, чебердик, аяр-
дык, этияттык. ~le bakmak өзгөчө кароо, этияттык менен багуу. ~ göstermek кылдаттык көргөзүү,
абайлоо.
özenci үйрөнчүк, шакирт, аматор.
özendirmek 1. шыктандыруу, дем бе-
рүү, кайраттандыруу. 2. ээликти- рүү, деликтирүү.
özengen тырышчаак, ыктыярдуу, ара-
кетчил.
özenilmek тырышылуу, далалаттануу, дит коюу. saçları özenilerek taran- mıştı чачтары кылдаттык менен таралган.
özenme этияттама, чебердеме, далалат- танма.
özenmek 1. тырышуу, далалаттануу,
аракеттенүү. сал. itina etmek. öze- ne besene катуу аракеттенип, бүт- күл дитин коюп. 2. эңсөө, ум-
тулуу. ressamlığa özeniyor сүрөт- чүлүккө ынтаа коёт. 3. тууроо, окшошконго аракет кылуу. genç
kızlara özenerek yüksek topuklu ayakkabı giyerdik бойго жеткен кыздарды туурап бийик така
туфли кийчүбүз.
özensiz 1. үстүртөн, арыдан-бери, чала- була, эптеп-септеп, жүр нарыга са-
лып. 2. абайсыз, этиятсыз, олдок- сон.
özensizlik, -ği 1. үстүртөндүк, чалалык.
2. абайсыздык, этиятсыздык, олдоксондук.
özenti 1. тууроо, окшоштуруу. 2. дала-
лат, аракет, умтулуш.
özentili тырышчаак, аракетчил, ынтаа- луу.
özentisiz эптеп-септеп, чала-була, одо- но.
özerk автономдуу, өзүн өзү башкарган,
өз алдынча.
özerklik, -ği автономия, өзүн өзү баш- каруу, өз алдынчалык (бир улут-
тун, элдин).
özet, -ti 1. кыскача мазмун, резюме, жыйынтык. 2. маңыз, шире, экс-
тракт. çiçek ~ini bala çevirmek гүл- дүн ширесин балга айлантуу. ~le кыскача/жыйынтыктап айтканда.
~ini çıkarmak кыскача жыйынтык- тоо.
özetlemek 1. кыскача мазмунун/резю-
месин чыгарыш. 2. жыйынтык-
özümseme
таш. kısaca ~ gerekirse кыскартып айта турган болсок.
özezer психол. өз жанын кыйнаган, ма-
сочист.
özezerlik, -ği өз жанын кыйнагандан рахат алма, масочизм.
özge 1. өзгө, башка, бөлөк. 2. өзгөчө, башкача. 3. чоочун, чет элдик.
özgeci альтруист.
özgecilik, -ği альтруизм.
özgeçmiş өмүр баян, автобиография.
özgü тийиштүү, тиешелүү, мүнөздүү.
сал. has. Karadeniz bölgesine ~ millî kıyafetler Карадеңиз айма- гына тиешелүү улуттук кийимдер.
özgüç,-cü мүмкүнчүлүк, жарамдуулук.
özgüdüm аск. өзүн өзү башкаруу, узак- тан башкаруу.
özgüdümlü аск. өзүн өзү башкарган, узактан башкарылган.
özgül мүнөздүү, өзгөчө, айырмалуу. ~
ağırlık физ. жекече салмак.
özgülemek арноо, бөлүп коюу, карама- гына берүү.
özgüllük,-ğü өзгөчөлүк, бөтөнчөлүк, айырмачылык.
özgülük, -ğü тийиштүүлүк, мүнөздүү-
лүк, касиет.
özgün 1. оригиналдуу, бөтөнчө, адаттан тышкаркы, башкача. 2. оригинал,
накта, чыныгы.
özgünlük, -ğü оригиналдуулук, окшо- бостук, бөтөнчөлүк.
özgür эркин, азат, башы бош, эгемен. сал. serbest, hür. ~ bırakmak эркин коё бериш. ~ girişim эркин
демилге/ киришим.
özgürce эркинче, каалашынча.
özgürleşmek эркиндикке чыгыш, азат-
тык алыш, эгемен болуш.
özgürleştirmek эркиндикке чыгарыш, азаттык бериш, эгемен кылыш.
özgürlük,-ğü эркиндик, азаттык, эге- мендик, көз каранды эместик. сал. hürriyet, serbestlik.
özgürlükçü эркиндикти/азаттыкты
сүйгөн/жактаган.
2.эңсөө, күсөө, көксөө.
özlemek 1. сагынуу, куса болуу. 2. эң- сөө, күсөө.
özlemli 1. сагынычтуу, кусалуу. 2. эң-
сеген, көксөгөн.
özlenti сагыныч, кусалык.
özleşmek 1. өзгө айлануу, аралашып ке-
түү. 2. өз кебетесине келүү, ары- луу. 3. ооз. бышуу, жетилүү (дан). özleştirmek тийиштүү түргө келтирүү,
тазалоо, арылтуу (тилди чет элдик сөздөрдөн).
özleştirmeci линг. тилдин тазалыгын
жактаган, пурист. özleştirmecilik, -ği линг. пуризм. özleyiş сагыныш, сагыныч, кусалык.
özlü 1. сапаттуу, маңыздуу, жеткилик- түү. 2. берекелүү, семиз/кара (то- пурак). ~ çamur жабышкак баткак.
3.өтм. маңыздуу, мазмундуу. ~ söz мазмундуу сөз.
özlük, -ğü 1. касиет, өзгөчөлүк, сапат,
мүнөз. 2. кызматкер, персонал. 3.
өздүк, жекече. сал. zat.
özne 1. грам. ээ. ~ öbeği грам. ээ ту-
туму. 2. филос. субъект, эго.
öznel филос. субъективдүү. ~ etki
субъективдүү таасир. ~ fiil грам.
жактама этиш.
öznelci 1. филос. субъективдүү. 2. фи- лос. субъективист.
öznelcilik, -ği филос. субъективизм. öznellik, -ği филос. субъективдүүлүк. öznitelik, -ği касиет, атрибут.
özsel 1. өзүнө байланыштуу. 2.
чыныгы, тубаса.
özseverlik, -ği өзүн өзү сүйүүчүлүк.
özsu(yu) бот. шире, маңыз. mide ~ аш- казандын маңызы.
özümleme биол. телинме, аралашма,
ассимиляция. ~ dokusu биол.
фотосинтез.
özümlemek биол. ассимиляциялоо.
özümseme к. özümleme.
özverili
özümsemek к. özümlemek.
özün: ~ erosluk психол. автоэротизм.
özünlü жекече, өзүнө байланыштуу.
özür, -zrü 1. кечирим. ~ borçluyum ке- чирим сурашым керек. ~ dilemek кечирим суроо. ~ dilerim кечирип
коюңуз. 2. актанма. ~ü kabahatin- den büyük актанышы кылмышы- нан ашат. 3. жүйөөлүү себеп. ~ü
var жүйөөлүү себеби бар. 4. кем- чилик, жетишпегендик, майып-
тык.
~ insan майып киши. 2. жүйөөлүү себеби бар. ~ gelemez жүйөөлүү себеби бар, келе албайт.
özürsüz 1. кемчиликсиз, өксүксүз, кын- тыксыз. 2. себепсиз, шылтоосуз.
özveren к. özverili.
özveri кыйбастык, жан аябастык.
özverili кыйбас, жан аябас.
padişahlık
P
P,p түрк алфавитинин жыйырманчы тамгасы.
pabuç, -cu 1. аркасы, такасы жок бут кийим, илип алма, тапичке. 2. тех. башмак (үстөл/отургучтардын бутуна тагылган). 3. архит. түп, пьедестал (колоннанын). ~umu alırsın менден эч нерсе ала албайсың. ~tan aşağı баасыз, барксыз, жек көрүмчү. (bir şeye) ~ bırakmamak (бир нерседен) баш тартпоо, айтканынан кайтпоо. ~u büyüğe oku! шылд. жинди болбо!
~larını çevirmek кууп жибериш. ~u dama atılmak муруңку кадыр-
баркынан ажыраш. ~unu eline vermek иштен бошотуп салыш, кош айтышыш. ~ eskitmek/parala-
mak таманы жыртылуу/тешилүү (бир жерге бара берип). ~una girip oturmak кошоматтануу, жасакер-
ленүү. ~ kadar dili var тили узун. ~ pahalı 1) (бирөө менен) күч тире- ше албастык. 2) абал кыйын, иш
чатак. ~ tartmak керсейиш, мур- дун көтөрүш. ~unu ters giydirmek шапкесин терс кийдирүү.
pabuççu 1. өтүкчү. 2. бут кийим саткан киши. 3. (мечитте) бут кийим- дерди көзөмөлдөгөн киши.
pabuççuluk, -ğu өтүкчүлүк.
pabuçlu 1. бут кийимчен. 2. арго би- лимдүү, илимдүү.
pabuçluk, -ğu (үйлөрдө) кире бериш, кепич чечкич.
pabuçsuz жылаңайлак. ~ kaçmak алды-
артын карабай качыш.
paça 1. шыйрак (кишинин, малдын).
2.багалек (шымдын). 3. пача
(шыйрактан жасалган килкилдек тамак). ~larından akmak кир, балит. ~sını çekecek hâli olmamak
шымын тартканга шайы калбоо.
жүзү ашкереленүү. 2) мурдунан жетелетүү. ~ kasnak (күрөштө) багалектен алып көтөрүп чабыш.
~yı kurtarmak (бир иштен) куту- луп кетүү. ~sını sıvamak (бир иш- ке) белсенүү, шымаланып кири-
шүү. ~sından tutup atmak көчүккө чаап айдап ийиш.
paçacı 1. шыйрак саткан киши. 2. куй-
кумдан, ичеги-карындан тамак жасаган ашкана. ~ günü тойдун эртеси күнү (элге куйкумдуу сорпо
таратылат).
paçalı 1. багалектүү. bol ~ багалеги кең.
2.аягы түктүү канаттуу. ~
güvercin аягы түктүү көгүчкөн.
paçalık,-ğı 1. багалек. 2. пача жасаганга ылайык, пача үчүн тандалган
(шыйрак). 3. жаш келиндин пача күнү (к. ) кийген кийими. 4. тех. дөңгөлөк боркогу (машинеде).
paçavra 1. чүпүрөк-чапырак. 2. эски, жыртык-тешик кийим. 3. арго жек көрүмчү, шүмшүк (киши). ~ya
çevirmek, ~sını çıkarmak бачагын чыгарыш, өлөрчө токмоктоп салыш. ~ hastalığı ооз. грипп.
paçavracı чүпүрөк-чапырак топтогон киши.
paçoz 1. зоол. кефаль түрүнөн бир ба-
лык (Mugil cephalus). 2. арго сойку, аягы суюк аял.
padavra жараңка. ~sı çıkmış/~ gibi
арыктап кабыргасы саналып калуу.
padişah тар. падыша, өкүмдар, султан.
Osmanlı ~ı Османлы падышасы.
padişahlık, -ğı 1. падышалык, өкүмдар- лык, султандык. 2. падышалык
palas
(милдет/бийлик). 3. падышачы- лык (доору). 4. падышачылык (өлкөсү).
pafta 1. майда металл жасалга тыйын- дар (жүгөнгө, көмөлдүрүккө тагы- лат). 2. чоң картанын бирикти-
рилчү майда бөлүктөрү. 3. ири мең. 4. тех. бир нерсеге сай ачуучу аспап.
pagan 1. көп кудайлуу дин өкүлү. 2.
өтм. кудайсыз.
paganizm көп кудайлуулук, паганизм.
pagoda архит. пагода, храм.
pah архит. кырдуу, кырдалган. ~ını almak кырларын жонуу.
paha 1. баа. 2. нарк. ~sına баасына. ~ biçilmez баасы бычылбас. ~ biçmek/kesmek баасын бычуу. ne
~sına olursa olsun 1) кандай баада болсо да. 2) эмне болсо да. ~ya çıkmak баасы көтөрүлүү, баала-
нуу. ~ya geçmek баалантуу, баа- луудан бетер көргөзүү.
pahacı кызыл кулак, баасын ашыры
саткан киши.
pahalanmak баасы көтөрүлүү, кымбат- тоо.
pahalı кымбат, баалуу, наркы жогору.
~ya mal olmak,/~ya oturmak кым- батка туруу. ~ya satmak кымбат
сатуу.
pahalılaşmak кымбаттоо, баасы көтөрүлүү.
pahalık, -ğı кымбатчылык. pahlamak жонуу, кырын кетирүү. pahlı кырдуу.
pak, -ki 1. таза, так. 2. өтм. кирдебеген, так түшпөгөн. 3. өтм. күнөөсүз, аруу, ак пейил, арамдыгы жок. ~
adam ак ниет, чынчыл киши. ~ etmek тазалоо, пактоо (мис. май- ды).
paket, -ti 1. пакет. 2. пакеттелген зат. bir ~ çıkolata бир пакет шоколад. ~ kâğıdı пакет кагазы. ~ postanesi
аманат жөнөтчү бөлүм (почтада).
~ program (радио, теледе) радиожазуу, видеожазуу. ~ etmek пакеттөө. ~ taşı төрт бурчтук түрүндө жонулган төшөмө таш.
paketlemek пакеттөө.
Pakistan Пакистан.
Pakistanlı пакистандык.
paklamak 1. тазалоо. 2. актоо. 3. арго
эч нерсе койбой жалмап салыш. 4.
жок кылуу, кырып-жоюу, кыруу.
paklanmak 1. тазалануу. 2. акталып
чыгуу. 3. айыгуу, сакаюу.
paklık, -ğı 1. тазалык. 2. өтм. аруулук, кол тийбестик, абийирдүүлүк.
pakt, -tı пакт, келишим. barış ~ı тынч-
тык пакты.
pala I 1. кыска, учу жазы кылыч. 2. ай-
рым аспаптардын калактай жал- пак бөлүгү. ~ çalmak/ sallamak/ sürtmek жан алакетке түшүү, (бир
нерсеге) кызуу киришүү. ~ çekmek
кылыч суурмак.
pala II 1. чүпүрөк-чапырактан токул-
ган килемче. 2. ооз. эски-уску ки- йим-кече.
palabıyık, -ğı 1. шаа мурут. 2. шаа му-
руттуу киши.
palabıyıklı шаа муруттуу (киши).
palamar дең. трос (кемени жанашмага
байлаган). ~ı çözmek/koparmak
арго качып жоголуу.
palamut I, -du зоол. паламут балыгы
(Pelamys sarda).
palamut II, -du бот. эмен жыгачынын уругу. ~ ağacı/meşesi эмен дарагы
(Valonea).
palan кашы жок ээр. ~ vurmak ээр токуу.
palandız булак суусун агызган чоргонун алдындагы таш.
palandöken таштуу кыя.
palanga жүк көтөргүч кран.
palanka аск. кичине чеп, форт.
palas I 1. люкс мейманкана, көркөмдүү
жай. 2. арго оюнчук, жеңил, оңой.
pancur
3.люкс, жайлуу, ыңгайлуу (орун,
жер, киши).
palas II палас, одоно токулган таар.
palas III: ~ pandıras капыл-тапыл, шаштырып-буштуруп. bizi ~ pandıras yola çıkardılar бизди
капыл-тапыл жолго чыгарышты.
palaska аск. кисе, кур.
palavra жалган, калп, ооз көптүрмө,
мактаныч. ~ atmak/savurmak/ sıkmak арго жалган/калп айтыш, ооз көптүрүш, мактанып коюш.
palavracı калпычы, жалганчы, мактан- чаак.
palavracılık,-ğı калпычылык, жалган-
чылык, мактанчаактык.
palaz 1. балапан (каз, өрдөк, көгүчкөн ж. б-нын). 2. семиз.
palazlamak 1. семирүү, эттенүү (бала- пан). 2. өсүү, чоңоюу (балдар). 3. өтм. баюу, оңолуу, турмушу жак-
шыруу.
paldım куюшкан. ~ı aşmak колунан келбеген ишке киришүү. ~ dudak
калбык эрин.
paldır: ~ küldür 1. калдыр-күлдүр. 2.
уруксатсыз, этиятсыз, абайсыз,
адыраңдап. odaya ~ küldür daldı
бөлмөгө адыраңдап кирип келди.
paleograf палеограф.
paleografi палеография. paleontolog палеонтолог. paleontoloji палеонтология.
paleozoik геол. 1. палеозой эрасы. 2.
палеозой эрасына тиешелүү.
palet,-ti 1. палитра (сүрөтчү аспабы).
2. тех. (танканын, трактордун) каз таманы. 3. жол белгиси такта- сы.
paletli каз тамандуу. ~ traktor каз та- мандуу трактор.
palikarya 1. көөдөк грек уланы. 2. (ке-
леке иретинде) грек. palladyum хим. палладий. palmiye пальма.
palto пальто.
paluze бланманже (желе түрү). ~ gibi
palyaço клоун. ~ gibi клоундан бетер,
клоундай болуп.
palyaçoluk, -ğu клоундук, куудулдук.
palyoş кыска, эки миздүү кылыч.
pampa геогр. пампа. ~ otu талаа чөбү.
pamuk, -ğu 1. пахта, кебез. 2. бот. пах- та (Gossypium). ~ atmak пахтаны
тароо. ~ balı ак бал. ~ balığı зоол. көк акула (Carcharius glaucus). ~ bez кебезден токулган кездеме. ~
elması пахта козосу. ~ gibi 1) кебездей жумшак. 2) өтм. мүнөзү жумшак. ~ ipliği кебез жип. ~
ipliğiyle bağlamak огожолоо, эптеп-септеп эле кутулуу. ~ ipliğiyle bağlanmak/bağlı olmak
кылдын учунда/опурталдуу абал- да туруу. ~ taş геол. акиташ чөкмөсү. ~ yağı пахта май.
pamukaki мулина жип.
pamukçu 1. пахтачы. 2. пахта алыпса- тар.
pamukçuk, -ğu мед. оозул (жаш бал- дардын ооз оорусу).
pamukçuluk, -ğu пахтачылык.
pamuklamak (бир нерсеге) кебез салуу, кебез менен ичтөө.
pamuklanmak 1. көгөрүп кетүү, көк
басуу (мис. нан). 2. түлөп кетүү
(кийим).
pamuklu 1. кебезден токулган (кезде-
ме). 2. кебез салынып шырылган
(шырымал).
Panama Панама.
panama панама (баш кийим). Panamalı панамалык. panayır жарманке.
pancar 1. бот. кызылча (Beta vulgaris).
2. кызылча (түбү). şeker ~ı кант кызылчасы. ~ gibi olmak /kesilmek
чыйкандай кызарып кетүү. pancarcı кызылчачы. pancarcılık, -ğı кызылчачылык.
pancur к. panjur.
papura
panda зоол. (Ailurus fulgens).
pandantif моюнга тагылган такы, ку- лон.
pandispanya испания наны (бисквит түрү). ~ gazetesi арго жалган, апыртма, өрдөк.
pandomima театр пантомима. ~ kop- mak элди жарданткан, кызыкка батырган чатак чыгуу.
pandül, -lü жебе (сааттын).
panel 1. ачык талкуу, дискуссия. 2.
тоскуч, калкан (жабдуулар үчүн),
пульт.
panik, -ği паника, дүрбөлөң, тополоң. ~ çıkarmak/yaratmak дүрбөлөң/то-
полоң чыгаруу. ~e kapılmak дүр- бөлөң/тополоң түшүү.
paniklemek карбаластоо, дүрбөлөң/то-
полоң түшүү. Panislamizm панисламизм. panjur калканч, жалюзи.
pankart, -tı жазылуу ураан.
pankreas I анат. ашказан алды бези.
pankreas II спорт мушташты да ичине
алган күрөш түрү.
pano 1. панно, сүрөт. 2. реклама/ жа- рыя тактасы.
panorama 1. панорама, көрүнүш. 2.
өтм. жагдай, абал.
pansiyon 1. пансион, мейман үй. 2. жа-
такана (акча төлөп жашаган). pansiyoncu пансиончу, пансион ээси. pansiyoner пансионер, пансиондо жа-
шаган окуучу.
Panslavizm панславизм.
pansuman мед. жараны таңуу/тазалоо.
~ yapmak жараны таңыш. panteist, -ti филос. пантеист. panteizm филос. пантеизм.
panteon 1. пантеон (грек-рим улуу храмдары). 2. Теңир. 3. ардак көрүстөнү.
panter зоол. кабылан (Felis pardus).
pantograf пантограф.
pantol ооз. шым.
pantolon шым.
pantomim пантомима.
амалкөй, арамзаа.
Pantürkist, -ti пантюркист.
Pantürkizm пантюркизм.
panzehir, -hri уу жандыруучу зат. ~ taşı
1)уу жандырыч таш (айрым айбандардын ашказанында пайда болот). 2. мин. опал.
panzer панзер (дөңгөлөктүү танк).
papa дин папа (католик чиркөөсүнүн руханий лидери).
papagan 1. зоол. тоту куш. 2. өтм. бе- лимчи, (бирөөнү) туурап сүйлө- гөн. ~ gibi ezberlemek курулай
жаттап алуу.
papak, -ğı папах (баш кийим).
papalık, -ğı 1. папанын кызматы/мил-
дети. 2. папага караган диний- саясий мекеме.
papara 1. папара (нан, быштак, сорпо,
сүттөн жасалган тамак). 2. ооз.
жеме. ~ yemek жеме/тил угуу.
papatya бот. ромашка (Matricaria). ~
falı ромашка төлгөсү.
papaz 1. поп. 2. (карта ойнунда) ко- роль. ~ balığı зоол. тоо балыгынын
кичинекей түрү (Chromis chro- mis).~ dönmek чачтарын узун коё бериш (эркектер). ~ her gün pilav
yemez ар күн майрам болбос. ~a kızıp oruç/perhiz bozmak битке өчөшүп көйнөгүн отко салыш
(сөзм. с. попко жини келип, оро- зосун бузуш). ~ uçurmak ичкилик ичип, көңүл ачыш.
papazkaçtı бир карта оюну.
papazlık, -ğı поптук кызмат/милдет.
papel 1. бир түрк лирасы (кагаз акча).
2.кагаз акча.
papelci карта төлгөчүсү.
papirüs 1. бот. папирус (Cyperus papi-
rus). 2. папирус кагазы. 3. папирус жазуусу.
Papua папуас.
papura кош өгүзгө чеккен соко.
paralanmak
papyon көпөлөк канат (галстук).
para 1. акча. 2. эск. куруштун (к. )
кырктан бири. ~ akıtmak/~ya kıy-
mak акча каржоо/чачуу. ~ aktarı- mı акча жөнөтүш. ~ aslanın ağzın- da акча табыш оңой эмес (сөзм. с.
акча арстандын оозунда). ~ aşır- mak оңой жолдон акча табыш. ~ babası акчалуу киши. ~ basmak 1)
акча басып чыгарыш. 2) (ку- марда) ортого акча коюш. ~yı ba- yılmak кошулуп төлөш. ~ birik-
tirmek акча топтоо/чогултуу. ~ bozmak акча майдалоо. ~ canlısı/ gözlü акчанын артынан түшкөн,
акча десе өлгөн. ~ cezası акчалай айып/жаза. ~ çekmek 1) (банк- тан) акчасын алыш. 2) (бирөө-
нөн) алдап акча алыш. ~ya çevirmek акчага айландырыш. ~ çıkarmak 1) акча чыгаруу. 2) акча
табыш, жан багыш. ~dan çıkmak акча жок болуш, түгөнүш. ~yı çürütmek акчаны күйгүзүп ийиш.
~ darlığı акча жетишсиздиги. ~yla değil абдан арзан. ~yı denize atmak/~ dökmek акчаны талаага
чачыш/суудай чачыш. ~ dönmek акча айлантыш, пара алыш. ~ etmek баасы болуш. ~ etmemek
баасы чыкпоо, түккө турбоо. ~ fonu акча фонду. ~ getirmek пайда алып келиш (бир иш). ~ kazanmak
акча табыш. ~ kesmek/kırmak 1) тыйын чыгаруу/басуу. 2) арго ак- чаны күрөп алуу. ~ koparmak/sız-
dırmak ортодон акча таап алыш. ~ küt cebe акчаны чөнтөгүнө уруп жибериш/жеп алыш. ~ mevzubahis
değil акчанын жарасы жеңил. ~ olarak акчалай. ~ ödeme акча төлөө. ~ya ~ dememek 1) акчасы
көп болуу, акчанын көзүнө кара- боо. 2) акча менен эсептешпөө. ~
~yı çeker акчаны акча табат. ~ pul
акча пул. ~ya pula ihtiyacı olma-
mak акчага муктаждыгы болбоо.
тып алуу. ~ sıkıntısı акчадан кый- налыш. ~sını sokağa atmak акча- сын талаага чачуу. ~ şişkinliği жел
акча, инфляция. ~ tutmak акча топтоо. ~yı tedavülden kaldırmak акча алмаштыруу. ~nın üstü
акчанын артканы. ~ vurmak арам жолдон акча табыш. ~ yapmak акча табыш. ~ yatırmak акчаны
(бир жерге/нерсеге) жаткырыш. ~ yedirmek акчаны жедирип жибе- риш. ~ yemek 1) пара алуу, акча
жеп алуу. 2) чыгымга/зыянга учу- ратуу. ~ yüzü görmek акчанын караанын көрүш.
parabol, -lü мат. парабола. parabolik мат. парабола түрүндөгү. paraboloit, -di мат. параболоид.
paradi театр эң үстүңкү балкон, гале- рея.
paradigma линг. парадигма.
paradoks парадокс.
paraf кол тамга (аты-жөнүнүн баш тамгалары). ~ atmak кол коюш.
parafe кыска кол коймо. ~ etmek
кыскача кол коюш.
parafin парафин.
paragöz акчанын артынан түшкөн, ач- көз.
paragraf 1. параграф. 2. абзац, берене.
Paraguay Парагвай.
Paraguaylı парагвайлык.
parakete 1. (кеменин) ылдамдыгын өл-
чөгүч аспап. 2. ийнелүү кайыр- мак.
paralaks астр. параллакс.
paralamak 1. барчалап/тыткылап са- луу (мис. бир жырткыч айбан). aslan geyiği paraladı арстан кийик-
ти жарып салды. 2. бузуп/ булду- руктап сүйлөө (мис. бир чет тилде).
paralanmak I 1. барчалануу, тамтыгы
parça
кетүү, жыртылуу. 2. жанталашуу, жан алакетке түшүү, бар күчүн жумшоо (бир ишти бүтүрүү үчүн).
paralanmak II акчага карк болуу.
paralel 1. жарыш, параллель. ~ çizgi па-
раллель сызык. 2. геогр. параллель.
~ bar спорт параллель устундар. ~ yüz мат. параллелопипед.
paralelkenar мат. параллелограмм.
paralellik, -ği параллелдик, паралле- лизм.
paralı 1. акчалуу, акчасы бар. 2. акча төлөп жасалган, бекер эмес. ~ okul менчик мектеп. 3. темгилдүү, бе-
тинде тегерек темгилдери бар. ~ askerlik акча төлөп мөөнөтү кыс- картылган аскерлик. ~ yol акча
төлөнчү жол.
paralık, -ğı акчалык. beş ~ etmek беш сомчолук абийирди төгүш, уят
кылыш.
paralojizm лог. паралогизм, жаңылыш бүтүм.
parametre мат. параметр.
paramparça барчаланган, талкаланган, жыртылган, тытылган. ~ etmek
барчалап/айырып/жыртып/тал- калап салуу, быт-чытын чыгаруу.
~ olmak барчалануу, айрылуу,
жыртылуу, талкалануу, быт-чыты чыгуу.
paranoit, -ti параноид.
paranoya мед. паранойя.
paranoyak мед. паранойяк.
parantez кашаа. ~ açmak 1) кашаа
ачыш. 2) өтм. темага байланыш- сыз кошумчa киргизүү. köşeli ~ чарчы кашаа.
parapet, -ti 1. архит. парапет. 2. дең.
фальшборт.
parasal акчага байланыштуу, финан-
сылык.
parasız 1. акчасыз, колунда жок. beş ~
колунда беш тыйыны жок. 2. акы-
сыз, бекер. ~ hizmet акысыз
(берилген) кызмат. ~ pulsuz 1) акчасыз, пулсуз, кедей. 2) акча төлөбөстөн, бекер.
paraşüt, -tü парашют. ~le atlama пара- шют менен секириш. ~ kulesi пара-
шют күлөсү/мунарасы.
paraşütçü парашютчу.
paraşütçülük,-ğü парашютчулук. ~
okulu парашютчулук мектеби. paratoner чагылган тоскуч (курал). paravan 1. тех. параван, бүктөмө/кат-
тама көшөгө. 2. өтм. жашыруун колдоочу. (birini) ~ yapmak бирөө- нүн таасирин/күчүн тымызын
колдонуу.
parazit, -ti 1. биол. мите, паразит. 2. ра- дио үн бөгөттөрү. 3. өтм. би-
рөөнүн аркасы менен күн көргөн
(киши).
parazitoloji биол. паразитология.
parça 1. барча, кесим, бөлүк, сынык. kı- rılan cam ~sı çocuğun ayağına sap- lanmış айнектин сыныгы баланын
бутуна кирип кетиптир. ~lara ayırmak бөлүктөргө бөлүү. 2. бир бүтүндү түзгөн нерселердин ар
бири, зат. otuz altı ~lık çay takımı отуз алты заттан турган чай сер- визи. 3. айрык, айрым (кездеме).
üç ~dan bir elbise çıkar үч айрым- дан бир костюм чыгат. 4. адабият/ музыка/санат чыгармасы. Sezen
Aksu’dan bir ~ çalıyoruz Сезен Аксунун бир чыгармасын угуза- быз. 5. сөрөй. bir hekim ~sı ile
evlendi бир доктор сөрөй менен турмуш курду. 6. ... –дан бүткөн- дөй, сымал (көбүнчө аялдар үчүн
салыштырууда колдонулат). ay
~sı айдан бүткөндөй. elmas ~sı
алмаз сымал. 7. аз, анча-мынча.
bir ~ nefes almak бир аз дем алуу.
~ almak мед. анализ үчүн бир органдан өрнөк алыш. ~ başına ар
бирине, ар бөлүк үчүн өзүнчө. ~
parlamento
bohçası чүпүрөк-чапырак түйүн- чөгү. ~ mal дааналап сатылган товар. ~ ~ 1) бөлүк-бөлүк. 2) аз- аздан. ~ ~ etmek 1) таш-талканын чыгаруу, бырчалап салуу. 2) бө- лүктөргө ажыратуу. ~ ~ olmak 1) таш-талканы чыгуу. 2) бөлүктөр- гө ажырап калуу. ~ ~ ödemek аз- аздан төлөө.
parçacı 1. чүпүрөк-чапырак саткан ки- ши. 2. машине тетиктерин саткан киши.
parçacık, -ğı физ. бөлүкчө. radyoaktif
~lar радиоактив бөлүкчөлөр.
parçalamak 1. бөлүктөргө ажыратуу,
майдалоо. 2. барчалоо, талкалоо, сындыруу, кыйратуу. 3. бөлүп- жаруу, биримдикти бузуу.
parçalanmak 1. бөлүктөргө ажыроо, майдалануу. 2. барчалануу, талка- лануу, сынуу, кыйроо. 3. өтм.
жанталашуу, жан алакетке түшүү, тытынуу (бирөөгө жагуу үчүн).
parçalı 1. кыйык, кыйыктардан тигил-
ген/куралган. ~ etek кыйык этек. ~ bohça курак баштык. ~ bohça gibi ылайыксыз, жарашыксыз түстөр-
дөн турган. ~ bulutlu hava булут баскан аба.
pardon сырд. с. пардон, кечиресиз.
pardösü плащ.
pare 1. бөлүк, кесим. 2. даана, жолу. üç
~ gemi үч кеме. yirmi ~ top жыйыр-
ма жолу замбирек атышы. ~ ~
бөлүк-бөлүк, майда-майда.
parfüm атыр, духи.
parfümeri 1. парфюмерия. 2. парфю- мерия дүкөнү.
parıl: ~ ~ жарк-журк. ~ ~ parlamak
жарк-журк этип жануу.
parıldamak жаркыроо, жануу, көз уял- туу.
parıltı жаркырак, жарык, нур.
parıltılı жаркыраган, жаркырап жанган, көз уялткан.
parıltısız күңүрт, нуру өчкөн. ~ gözler
нуру өчкөн көздөр.
parite фин. паритет, салыштырмалуу
нарк (эки өлкө акчасынын).
park 1. парк. Seymenler ~ı Сеймендер паркы. 2. автопарк. 3. токтотуу
(мис. машинени). ~ etmek токто- туу. 4. депо, склад. cepane ~ı окда- ры депосу. ~ yapılmaz! токтотууга
болбойт!
parke 1. паркет. ~ döşemek паркет тө- шөө. 2. таш плита (көчөлөргө тө-
шөлгөн). ~ taşı паркет таш.
parkeci паркет жасаган/саткан/төшө- гөн киши.
parkeli паркеттүү. yeri ~ полу паркет- түү.
parkur жарыш аралыгы, дистанция.
parlak, -ğı 1. жаркырак, жарыгы күч- түү. ~ yıldız жаркырак жылдыз. 2. ачык, тунук. ~ hava ачык аба. 3.
өтм. өзгөчө, ийгиликтүү, талант- туу. ~ bir yönetici таланттуу баш- каруучу. 4. орой сулуу (жигит).
parlaklık, -ğı 1. жаркырактык, жарык күчү. 2. таланттуулук, өзгөчөлүк, даңктуулук.
parlamak 1. жаркыроо, жануу, тийүү (күн). güneş parlıyordu күн тийип турган. 2. жайноо, жадыроо, жар-
кыроо (көз, жүз). 3. чагылтуу, жаркылдоо. ayna parladı күзгү жаркылдады. 4. от алып/күйүп
кетүү. benzin parladı бензин от алып кетти. 5. өтм. атак-даңкы чыгуу, таанымал болуу. 6. ачуусу
келүү, жинденүү. sinirlidir, çabu- cak parlar ачуусу чукул, бат жини келип кетет.
parlamentarizm парламентаризм.
parlamenter 1. парламентарий, парла- мент мүчөсү. 2. парламентардык
(түзүлүш).
parlamento парламент. ~nun dağıtılması
парламенттин таркатылышы. ~
dokunulmazlığı парламенттик кол
parselasyon
тийбестик.
parlatmak 1. жаркыратуу, таптаза кы- луу. çatal, bıçakları parlattı кашык,
вилкаларды жаркыратты. 2. ай- дыңдатуу, агартуу. 3. күйгүзүп жиберүү. 4. арго алып жиберүү
(мис. ичкиликти). bir iki kadeh parlatmadan edemez бир-эки чөйчөк ичпей тура албайт.
parlayış жаркыраш, жаныш, жадыраш.
parmak, -ğı 1. бармак, манжа. adsız ~
аты жок бармак. şahadet ~ı сөө-
мөй. ~larını çıtlatmak манжаларын кырсылдатуу. 2. дөңгөлөктүн ча- багы. 3. эли. daha iki ~ su eklemeli
дагы эки элидей суу кошуу керек.
4. дюйм (25, 4 мм). 5. эск. parmak
(түрк өлчөм бирдиги, 3 см). 6.
илим, бармак менен илип алганча- лык. bir ~ bal бир илим бал. 7. өтм. тиеше, кол. bu işte onun ~ı
var бул иште анын тиешеси/колу бар. 8. (demir ~) түрмө. demir ~lar arkasında түрмөдө. ~ı ağzında
kalmak оозун ачып/таң калып калыш. ~ atmak кыйынчылык жаратыш, бут тосуш. ~ basmak 1)
бармак басыш (кол коюш ордуна).
2)(бир нерсеге) көңүлдөрдү буруш. ~ını bile kıpırdatmamak/oy-
natmamak кол-кабыш кылбоо, кайдигер калуу. ~ bozmak (балдар арасында) таарынышып кетүү.
~ına dolamak/sarmak мурдунан жетелеп алыш, бармагы менен ой- нотуш. ~ emmek бармагын соруш.
~la gösterilmek 1) саналуу, аз. 2) аттын кашкасындай, таанымал. ~ hesabı 1) бармак менен эсептөө. 2)
ад. силлабикалык өлчөм. ~ ısırmak бармагын тиштөө (таң калуудан). ~ ısırtmak таң калты-
руу, ич күйгүзүү. ~ izi бармак изи.
~ kadar бармактай, кенедей. ~ kaldı … аз калды, аз жерден ...
калды. ~ kaldırmak 1) кол көтөрүү
(мис. класста). 2) добуш берүү. ~ı olmak (бир ишке) тиешеси болуш.
ойнотуш, каалагандай башкарыш.
~ ~ илим-илим. ~la sayılmak
саналуу/аз болу, бирден саналуу.
~ını sokmak кийлигишүү. sen bu işe ~ını sokma сен бул ишке кийлигишпе. ~nın ucuyla çevirmek
(бир ишти) колунун учу менен эле бүтүрүп салыш. ~ tatlısı таттуу печений түрү. ~larının üzerinde yü-
rümek бутунун учу менен басуу. ~ üzümü бармак жүзүм (жүзүм сорту). ~ını yalamak 1) бармагын
жалаш. 2) өтм. байыш, пайда кө- рүш. ~ını yaranın üzerine basmak көзгө сайып көргөзүш. ~larını
yemek бармагын кошо жеш
(даамдуу тамак үчүн).
parmaklamak 1. бармак/кол менен
жеш. 2. илип жеш. 3. бармагы ме- нен нукуш/түртүш. 4. өтм. (би- рөөнү) көкүтүү, жинине тийүү.
parmaklık, -ğı 1. тосмо, канатча, темир тор. ağıl ~ları короонун тосмосу. pencere ~ları терезенин темир
тору. kapı ~ları эшик алды канат- ча. 2. өтм. түрмө. demir ~lar arka- sında темир тор артында, түрмөдө.
3.жарага кийгизилген резина, бармактык.
parmaklıklı тосмолуу, тосулган, темир
торлуу.
parodi театр пародия.
parola 1. пароль. 2. ураан, чакырык. ~
atmak ураан чакыруу/таштоо.
pars зоол. кабылан (Felis pardus).
parsa акча топтоо (бир нерсе көргөзүп,
уктуруп). ~ toplamak акча топтоо, тиленеүү. ~sını başkası toplamak пайдасын башка бирөө көрүү.
parsel жер, аянт, парцелл (бир нерсе үчүн бөлүнгөн).
parselasyon, parselleme жерди парцел-
дерге бөлүштүрмө, парцелдеме.
paspas
parsellemek жерди бөлүктөргө бөлүш- түрүү.
parşömen пергамент. ~ kâğıdı перга-
мент кагаз.
partal 1. эскирген, жешилген, тешил- ген, жыртык. 2. ооз. апыртма,
калп.
parter театр партер.
parti 1. саяс. партия. ~ üyesi партия
мүчөсү. sosyal-demokrat ~si социал-демократиялык партия. 2. партия (товар). bir ~ ayakkabı
gönderdi бир партия бут кийим жиберди. 3. партия (оюн). 4. кө- ңүл ачуу кечеси. ~ vermek кече
уюштуруу. doğum günü ~si туул- ган күн кечеси. 5. муз. партия. 6. арзан буюм. ~yi kaybetmek жеңи-
лүү, утулуу. ~yi vurmak чоң пайда табуу.
partici 1. партия мүчөсү. 2. партия
апологети. к. partizan.
partili 1. партия мүчөсү. 2. партиялуу.
çok ~ sistem көп партиялуу
система.
partisip грам. атоочтук. сал. sıfat-fiil. partisyon муз. партитура.
partizan 1. өз партиясын ашыры жак- таган, бүтүн кызыкчылыктарын партия үстүндө курган. 2. парти-
зан.
partner партнёр, орток, шерик.
parttaym жарым күндүк (иш).
parya 1. пария, касттын ичинен бол- богон (Индияда). 2. кордолгон, кемсинтилген (кишилер).
pas I 1. дат. ~ bağlamak/tutmak дат ба- суу. 2. мед. өңөр. dil ~ı тил өңөрү.
3. так (өсүмдүктөрдө). ~ açmak
дат келтирүү. ~ tutmaz дат баспас.
pas II 1. спорт пас (оюнчунун топту бир башкасына берүүсү). ~ vermek
пас бериш. 2. (карта оюнунда) оюнчунун кезеги башкасына бе- риши. ~ını almak арго (бирөөнүн)
кылыктуу көз карашын сезип
калуу. ~ geçmek арго баш тартуу.
pasak 1. кир, ыпылас. 2. кир кийим.
pasaklı 1. жүдөмүш, чалметек, балит. 2.
кир кийимчен.
pasaparola аск. 1. оозеки буйрук (ооз-
дон оозго өткөрүп жайылтылган).
2.үн күчөткүч.
pasaport, -tu паспорт. ~unu almak өтм.
иштен чыгарылыш. ~unu eline vermek (бирөөнү)иштен чыгарып салыш.
pasavan чек арадан эркин өтүү күбөлүгү.
pasif 1. пассив, чабал. 2. соода пассив-
дүү. ~ bilanço экон. пассивдүү ба- ланс. 3. грам. туюк мамиле. ~ direniş аск. чабал тирениш. ~ kalış
чабалдык көргөзүш. ~ tedbirler
жараксыз чаралар.
Pasifik : ~ Okyanusu Тынч Океан.
pasiflik, -ği пассивдик, чабалдык, жи- герсиздик.
paskalya дин пасха. ~ bayramı пасха
майрамы. ~ çöreği пасха токочу. ~ yumurtası gibi пасха жумурткасы- нан бетер (өтө боёнгон аял ).
paslandırmak дат бастыруу.
paslanmak 1. дат басуу. 2. өтм. түр- көйлөшүү, аңкоо тартуу (ишси-
здиктен, аракетсиздиктен).
paslanmaz дат баспас. ~ çelik дат баспас болот.
paslaşmak 1. спорт бири-бирине пас берүү. 2. көз караштар менен түшүнүшүү.
paslı 1. дат баскан. 2. өңөрлүү. 3. артта калган, жакыр, өнүкпөгөн. memle- kettin en ~ bölgesi мамлекеттин эң
жакыр аймагы.
paso 1. акысыз жүрүш уруксаты
(транспортто). 2. сырд. с. жетет!
жетишет!
paspal 1. ири тартылган ун. 2. өтм. са- паты начар нашаа.
paspas 1. бут сүргүч талпак. 2. бөздүү
patırtı
швабра (пол сүрүүдө колдонулган).
~ olmak кор болуу. ~ yapmak пол сүрүү.
paspaslamak паспас (к. ) менен пол сүрүү.
pasrengi кызыл-күрөң (түс).
pasta камыр таттуулары. kuru ~ пече- ний түрлөрү. yaş ~ торт.
pastacı 1. камыр таттууларын жасаган/
саткан киши. 2. камыр таттуу- лары сатылган дүкөн.
pasta(h)ane кондитер дүкөнү/кафеси.
pastal тамеки жалбырагы тизими.
pastel 1. пастель (боёк). 2. пастель менен тартылган сүрөт. 3. солгун
түс.
pastırma пастырма (бодо малдын сулп этинен түрдүү татымдар сүрү-
лүп сүрсүтүлгөн же ышталган эт). ~sını çıkarmak көк тулуп кылуу, өлөрчө сабоо. ~ yazı кеч
күздүн ысык күндөрү.
pastırmacı 1. пастырма жасаган/саткан киши. 2. пастырма сатылган жер.
pastil мед. сормо таблетка.
pastoral, -li 1. ад. , муз. пасторал (мал-
чылардын турмушун чагылдыр-
ган) чыгарма. 2. идиллия.
pastörizasyon пастеризация.
pastörize пастерленген, арытылган. ~
süt арытылган сүт. ~ etmek
арытуу, пастерлөө.
paşa 1. тар. паша (Османлы Импера-
торлугунда жогору мартабалуу кызматкерлерге жана албайдан (к. ) үстүнкү аскер адамдарына
берилген титул). 2. генерал, адми- рал (Республика доорунан кийин).
3.өтм. жоош, токтоо (бала). ~m!
кардарга сыпайы кайрылыш тү- рү. ~ bardağı кымбат буюм. ~ gibi yaşamak сөөлөттүү жашоо. ~ ka-
pısı арго өкмөт конок үйү. ~ olmak ичкиликтен ашкере ичип алуу. ~ ~ момурайып, момпоюп, тынч. oğlan
~ ~ oturdu бала тынч отурду.
paşalık, -ğı 1. пашалык (кызмат/мил- дет). 2. тар. пашалык (пашага баш ийген аймак).
pat I жалпак. ~ burun жалпак мурун.
pat II 1. туур. с. шак (жалпак нерсе
менен урулганда чыккан үн). ~ diye шак деп. 2. шап/шып. ~ diye gelmek шып этип кирип келди. ~
küt шак-шак, тарс-турс.
pat III 1. бот. астра (Aster). 2. астра тү- рүндөгү алмаздуу төйнөч.
pata (оюнда) тең чыгыш. ~ çakmak арго аскерче салам бериш. ~ gelmek 1) (картада) тең чыгуу. 2) арго
эсептешүү, ыраазы болушуу. ~ olmak жеңиштүү чыгуу, артык- чылыкка ээ болуу.
patak, -ğı таяк, сабаш, мушташ.
pataklamak сабоо, уруу,таяктоо.
patates 1. бот. картошка (Solanum tube-
rosum). 2. картошка (түбү). ~ ez- mesi картошка эзмеси/пюреси. haşlanmış ~ сууга бышкан
картошка.
patavatsız абайсыз, паразатсыз, этият- сыз, аңды-дөңдү карабаган,
ойлобой сүйлөгөн.
patavatsızlık, -ğı абайсыздык, паразат- сыздык, этиятсыздык.
paten 1. коньки. buz ~i муз конькиси. 2.
дөңгөлөктүү коньки, ролик.
patent, -ti 1. патент, өндүрүш же соода
уруксаты. 2. дең. карантин күбө- лүгү (кеменин чыккан портунан берилген). 3. жарандык күбөлүгү.
~i altına almak жарандыкка алуу.
patentli патенттүү.
patır: ~ kütür тарсылдап-түрсүлдөп. ~
~ батыр-батыр, карса-түрс. evin sıvaları ~ ~ yere düştü үйдүн шыбагы карса-түрс жерге түштү.
patırdamak батыроо, тарсылдоо, түр- сүлдөө.
patırtı 1. тарсылдак, түрсүлдөк, дүбүрт,
ызы-чуу, дүпүлдөк, күрүлдөк.
pay
odadan bir ~ sesi geldi бөлмөдөн бир түрсүлдөгөн үн чыкты. 2. күрүлдөтүп-дарылдатып иштөө. ~ çıkarmak чатак чыгаруу. ~ kopmak чуу чыгуу. ~ya pabuç bırakmamak опузаларга моюн бербөө. ~ya vermek тополоң чыгаруу.
patırtılı ызы-чуулуу, дүпүлдөгөн, тар- сылдаган, түрсүлдөгөн.
patırtısız ызы-чуусуз, тынч.
pati 1. (мышык, иттин) алдыңкы бут- тары. 2. ооз. кичине баланын
буту.
patik, -ği жаш баланын башмагы.
patika жалгыз аяк жол.
patinaj 1. коньки тепме. 2. дөңгөлөк- түн сыйгаланышы/ ордунда ай- ланмасы. ~ yapmak 1) коньки
тебүү. 2) ордунда айлануу/жыл- боо (дөңгөлөк).
patiska батис (кездеме түрү).
patlak, -ğı 1. жарык, жарылган, жыр- тык. ~ vermek 1) жарылып кетүү.
2) жайылып/чыгып кетүү. harp ~
verdi согуш чыгып кетти. 2.
тосток. ~ göz тосток көз.
patlama 1. жарылма. termonükleer ~
термоядролук жарылма. şehrin iki yerinde ~ sesleri duyuldu шаардын эки жеринде жарылган добуш
угулду. 2. атылма (жанар тоо). 3.
линг. жарылма (үнсүз).
patlamak 1. жарылуу. balon patladı шар
жарылды. lâstik patladı дөңгөлөк жарылды. bomba patladı бомба жарылды. 2. башталып кетүү. kriz
patladı кризис башталып кетти. fırtına ~ бороон башталуу. 3. өтм. жаны кашаюу, жини келүү.
öfkesinden patlayacaktı ачуусунан жарылып кете жаздады. 4. жыртылуу. 5. бүр ачуу. 6. туруу,
баа болуу. bu tatil bana beş yüz milyona patladı бул эс алуу мага беш жүз миллионго турду.
patlangaç, patlangıç, -cı барсылдак
(жарып ойнолгон оюн).
рөөнүн) жинине тийүү. 5. муш- тап/чаап жиберүү. bir yumruk patlattı бир муштап жиберди.
patlayıcı жарылгыч, жарылма. ~ madde жарылгыч зат. ~ ünsüz линг. жа- рылма үнсүз.
patlıcan 1. бот. баклажан (Solanum me- longena). 2. баклажан (мөмөсү). ~ dolması фаршталган баклажан
(түрк тамагы). ~ inciri сыя көк анжыр. ~ moru коюу сыя көк (түс).
patojen илдеттүү. ~ mikrop илдеттүү микроп.
patoloji мед. патология.
patolojik, -ği патологиялык.
patriarkal социал. патриархалдык. сал.
ata erkil.
patrik, -ği дин патриарх. Rum ~i грек патриархы. Ermeni ~i армян патриархы.
patrik(h)ane дин патриархия, патриархтын резиденциясы.
patriklik, -ği патриархтык (кызмат/
милдет).
patron I 1. патрон, өндүрүштүн/фир- манын ээси. 2. башчы, башкарма.
3. өтм. колунда бар/сөзү өтүмдүү (киши).
patron II үлгү, модель (кийим бычууда
колдонулган).
patronaj ук. патронаж, камкордук.
patladak, patladan капыстан, күтүлбө-
гөн жерден.
pavurya чаян түрү.
pavyon 1. павильон. 2. ичкилик ичил-
ген түнкү клуб.
pay 1. үлүш, пай, бөлүк. hakikat ~ı
чындыктын үлүшү. emek ~ı эмгек
үзүрү. 2. пай (тигиште). 3. өтм. жеме, тил, сөгүш, сабак. ağzının ~ı сөзүнүн жообу. 4. аск. согуштук
комплект. 5. ресурс. 6. мат.
peçete
тийинди. ~ını almak 1) өз үлүшүн алуу. 2) өтм. жазасын алуу, сабак алуу. ~ bırakmak пай калтыруу (тигиште). ~ biçmek 1) баа бычуу, баалоо. 2) салыштырып кароо. ~ çıkarmak пайда табуу, үлүшүн алуу. ~ etmek бөлүшүү, пайлашуу.
~ vermek (кичүү киши улууга)
каяша айтуу.
payanda тирөөч, тирек, жөлөөч. ~ları çözmek арго качып кетүү, көздөн кайым болуу. ~ vermek/vurmak
тирөөч менен тиреп коюу.
payda мат. бөлүүчү.
paydaş шериктеш, пайдаш, акционер.
paydaşlık,-ğı шериктештик, пайдаш- тык.
paydos 1. тароо, бүтүү, аяктоо. okullar
haziranda ~ olacak мектептер июнда тарайт. 2. тыныгуу, эс алуу. öğlen ~u түшкү тыныгуу. 3. сырд.
с. ~! бүттү! болду! жетишет! ~ borusu çalmak ишти чала бүтүрүү.
~ demek ишин таштап салуу. ~
etmek таратуу, дем алыш берүү.
paye наам, чин, ранга. ~sini almak наа- мын алыш. ~ vermek баалоо, ур-
маттоо.
payidar эск. туруктуу, бекем, чың, чы- мыр. ~ olmak тың/чың, чымыр бо-
луш.
payitaht, -tı эск. байтакты, башкалаа, борбор.
paylamak 1. тилдөө, жемелөө, кагуу. 2.
бөлүштүрүү, үлүш берүү.
paylaşmak 1. бөлүшүү. 2. өтм. тең бө-
лүшүү, каралашуу. paylaştırmak бөлүштүрүү. payplayn түтүк жолу.
payreks пайрекс (ысыкка чыдамдуу айнек).
paytak,-ğı 1. тайтак, ийри (бут). 2.
(шахматта) пияда таш. ~ ~
тайтак-тайтак (басыш).
payton фаэтон.
pazar 1. базар. 2. базар, жекшемби
(күн). 3. (бир нерсенин) сатылган жери. balık ~ı балык саткан жер. 4. өтм. соода, киреше. hayırlı ~lar! соодаң берекелүү болсун! ~a çıkarmak базарга алып чыгуу. ~ kurmak базар куруу/базарда сатуу. ~ ola! соодаң мол болсун! (тилек). ~ yeri 1) базар курулган жер, ачык базар. 2) базар өлкө (башка өлкөнүн товарын саткан).
pazarbaşı, -nı базар баш(ч)ы.
pazarcı базарчы.
pazarlama базарлама, соодалама.
pazarlamak 1. соодалоо, сатуу. 2. ба-
зарлаш, базарын табыш (бир товардын).
pazarlaşmak соодалашуу.
pazarlık,-ğı соодалашмай, баада ке- лишмей. ~ etmek соодалашуу. ~ yok! соодалашмай жок.
pazarlıkçı соодалашканды жакшы көр- гөн.
pazarlıklı соодалашуу менен сатылган.
pazartesi, -ni, -yi дүйшөмбү.
pazen фланель, момозуй.
pazı I бот. жапайы кызылча (Beta vul-
garis varcicla).
pazı II анат. бицепс (ийин менен чыканак ортосундагы булчуң).
~sına güvenen өз күчүнө ишенген.
pazı III бир көмөчтүк камыр.
pazıbent, -ti 1. кол таңуу. 2. колго та-
гылган тумар.
peçe 1. пече, парда (Османлы Импера- торлугунда аялдар жүзүн жап-
кан). ~ takmak (жүзүнө) бет парда тагуу. 2. өтм. жашырган жабуу.
3.астр. жылдыз сүрөттөрүнүн
тегерегиндеги каралжын алкак.
peçelemek 1. жашыруу, жабуу. 2. аск.
камуфляж, сактануу.
peçeli жүзүнө парда таккан. Peçenek, -ği печенек. Peçenekçe печенек тили.
peçete майлык (кагаз, чүпүрөк).
pelit
pedagog,-gu педагог, тарбиячы, муга- лим.
pedagoji педагогика.
pedal, -li педаль. fren ~i тормоз педалы.
peder ата. kayın ~ кайын ата.
pederşahî патриархалдык. сал. ata
erkil.
pederşahîlik,-ği патриархат. сал. ata erki.
pediatri педиатрия.
pedikür педикюр.
pegmatit, -ti геол. пегматит.
pehlivan 1. балбан. 2. алыбеттүү, кең далылуу, күчтүү (киши).
pehlivanlık,-ğı 1. балбандык. 2. күчтүү-
лүк, баатырдык.
pehpeh сырд. с. пай-пай, “ах (жакты-
руу/суктанууда айтылат). ~ ne
güzel yakışmış! пай-пай эң сонун жарашып калыптыр.
pehpehlemek жалпактоо, жараматта-
нуу, жасакерленүү.
pehriz к. perhiz.
pejmürde 1. жыртык, тешик, эски-уску.
2.чачылган, жүдөгөн, кебетеси келишкен.
pejoratif кордогон, кемсинткен, ыза
кылган.
pek 1. бекем, катуу, бышык, күчтүү. 2.
өтм. катуу, катаал. ~ yürekli таш
боор. 3. өтө, абдан, аябай, көп. ~ güzel абдан сулуу. ~ tatlı өтө таты- накай. ~ dayanamadı көпкө чыдай
алган жок. ~ ~ көп болсо, эң көп. ~ basmak бутунда туруу, өзүнө ишенүү. ~ başlı, başı ~ көк, өжөр. ~
canlı чыдамкай, бышык, тирика- рак. ~ gözlü тартынбас, тайманбас. pekâlâ 1. макул, жарайт. ~ kabul ediyo-
rum жарайт, макулмун. 2. сонун эле, жакшы эле. ~ bir semt, taşına- biliriz жакшы эле район, көчүп
барсак болот. beni ~ anladı мени сонун эле түшүндү. 3. андай болсо/экен. ~, madem biliyordun,
neden söylemedin? андай билет
экенсиң, эмнеге айткан жоксуң? pekent, -di геол. бөгөт, тоскоол, барьер. peki 1. жарайт, макул, болуптур. hemen
görmedim? андай болсо, эмнеге сени мектепте көргөн жокмун.
pekin филос. чыныгы, нукура.
pekinlik, -ği филос. чыныгылык, нуку- ралык.
pekişmek 1. катуу, катуулашуу, катып
калуу. 2. бүтөлүү, тыгылып калуу.
3.өтм. күчөө, артуу, күчтөнүү, кө-бөйүү.
pekiştirme күчөтмө. ~ sıfatlar к. pekiş- tirmeli sıfatlar.
pekiştirmek 1. катыруу, катуулашты-
руу. 2. бекемдөө, чыңдоо. 3. өтм.
күчтөндүрүү.
pekiştirmeli грам. күчөткүч. ~ sıfatlar
күчөткүч сын атооч. sapsarı сапса- ры. dümdüz түптүз. ~ özne грам. күчөткүч ээ. (ben kendim aldım
мен өзүм алдым). ~ zarf күчөткүч тактооч.
pekleşmek 1. катуулашуу, катуу. 2. өтм.
күчтөнүү, чыңдалуу, бекемделүү.
peklik, -ği мед. ич катуу. ~ çekmek ичи катуу.
pekmez 1. бекмез (кайнатылган мөмө ширеси). 2. арго кан.
pekmezli 1. бекмез кошуп жасалган. 2.
абдан ширелүү/таттуу. ~ üzüm аб- дан таттуу жана ширелүү жүзүм.
peksimet, -ti кургатылган нан, сухар.
pektin хим. пектин.
pelerin желбегей кийим, пелерин.
pelesenk, -ği 1. бальзам. 2. бот. баль-
зам дарагы (Balsamodendron).
pelikan зоол. биргазан (Pelecanus ono- crotaбus).
pelin бот. эрмен (Artemisia absinthium).
~ şarabı вермут.
pelit, -ti дуб жаңгагы. ~ ağacı бот. дуб
(Quercus aegilops).
perçinlemek
pelte 1. мармелад. 2. килкилдек зат, бөлтөк. 3. хим. желе. ~ gibi килкилдеген.
peltek,-ği чулдур, тилин чайнап сүйлө- гөн.
peltekleşmek чулдуроо, тили күрмөөгө
келбей калуу.
pelteklik, -ği чулдурлук.
peltekleşmek 1. килкилдеп кетиш. 2.
өтм. алдан таюу, дармансыз/күч- сүз болуу.
pelür: ~ kâğıdı жука кагаз.
pelüş плащ.
pembe гүлгүн (түс). her şeyi ~ görmek
өтм. дүйнөнү гүлгүн түстө
көрүш.
pembeleşmek гүлгүн тартуу.
pembelik, -ği гүлгүндүк.
pembemsi гүлгүн сымал.
pena муз. плектр.
penaltı, -yı спорт пеналты.
pencere терезе. ~ açmak 1) терезени ачуу. 2) терезе орнотуу. ~ kanadı терезенин канаты. ~ perdesi терезе
парда.
pençe 1. таман, чеңгел (куштардын,
жырткыч айбандардын). 2. өтм.
чеңгел, кол. devletin ~sinden kur- tulamaz мамлекеттин чеңгелинен кутула албайт. 3. бармак (кол
тамга ордуна басылган). 4. таман (бут кийимдин). 5. беттеги кал. ~ atmak 1) (жырткыч айбан/куш)
апчып/чапчып/мыкчып алуу. 2) өтм. кол салуу, тартып/ээлеп алуу. ~sine düşmek колуна түшүп
калыш. ~ ~ темгил-темгил. ~ ~ yanaklar темгил-темгил кызарган жүз. ~ vurmak (бут кийимди)
тамандоо.
pençelemek 1. (жырткыч айбандар) ап- чып/чапчып/мыкчып/тырмактап
алуу. 2. өтм. (бирөөнүн оокатын)
басып/ тартып/ээлеп алуу.
pençeleşmek 1. апчышуу, чапчышуу,
тытышуу (жырткыч айбандар). 2.
өтм. алышуу, күрөшүү. amansız hastalıkla pençeleşti айыкпас оору менен алышты.
чатак, урушчаак. 4. өтм. алдуу, күчтүү, аёосуз.
peneplen геол. пенеплен.
penes жасалга үчүн колдонулган жа- салма жез тыйындар.
penguen зоол. пингвин (Aptenodytes pa-
tagonica).
peni пенс, пенни (англис стерлингинин жүздөн бири баасындагы тыйын).
penis пенис (эркектин органы).
penisilin фарм. пенициллин.
pens, pense 1. кычкач, кыпчуур, аттиш.
2. искек, пинцет. 3. (кийимде)
кыпчып тигилген жер.
pentatlon спорт пентатлон (атлетизм-
дин: узундукка секирүү, найза са- юу, 200 м. жарыш, диск ыргы- туу, 1500м жарыш сыяктуу түр-
лөрүн ичине алган мелдеши).
penye камвол (атайын тарак менен таралган жүндөн токулган
кездеме).
pepe 1. кекеч. 2. кекечтенген.
pepelemek кекечтенүү.
pepelik, -ği кекечтик. pepeme к. pepe. pepsin биол. пепсин.
pepton пептон.
perakende 1. соода чекене, дааналай. ~ fiyat чекене баа. ~ satış чекене/даа-
налап сатыш. 2. чачылган, ирет- сиз, баш-аягы жок. ~ ordu чачыл- ган армия/ордо. ~ etmek аск.
душмандын иретин бузуш.
perakendeci товарын чекене саткан соодагер.
perçem 1. айдар, көкүл. 2. жал (ат-
тын).
perçin бөрк (мыктын), чеге.
perçinlemek бөрктөө, чегелөө.
perhiz
perçinleşmek 1. бөрктөлүү, чегеленүү.
2. өтм. бекемделүү, чыңдалуу. 3.
арго жыныстык катнашка кирүү.
perçinli 1. бөрктүү, чегелүү. 2. өтм.
байланыштары күчтүү/бекем.
perdah 1. жылтыратуу, жылаа сүрүү. 2.
такырайта/тасырайта алуу (сакал- мурутту). ~ etmek/vurmak 1) жы- лаа сүртүү, жылтыратуу (полду,
эмеректерди). 2) жылтырата/ та- сырайта кыруу (сакал-мурутту, чачты).
perdahlamak 1. жылаа сүртүш, жыл- малаш. 2. арго мактаныш, көөдөн көтөрүш. 3. арго сөгүш, кордош,
кемсинтиш.
perdahlı 1. жылтыратылган, жылаалан- ган. 2. тасырайта кырылган
(сакал-мурут, чач).
perdahsız жалтырабаган, жылаасыз.
perde 1. парда, штора, көшөгө. ~yi
açmak/çekmek парданы тартуу. 2. киноэкран. 3. театр көшөгө. 4. тосмо, бөлмө. tahta ~ жыгач тосмо.
5. өтм. бөгөт, тоскоол, көшөгө. sır
~si сыр көшөгөсү. 6. мед. чел, ак, катаракт. gözlerine ~ inmiş көздө-
рүн чел каптап калыптыр. 7. те- атр көшөгө. ~ler kalktığında кө- шөгөлөр түрүлгөндө. 8. театр
көшөгө, бөлүм. birinci ~nin sonun- da биринчи көшөгөнүн аягында.
9.муз. тон, нота. üst ~ жогорку
тон. yüksek ~den konuşmak өтм.
көтөрүлүп/ чыкчырылып сүйлөө.
10.муз. күүлөмө (кыл аспаптар-
да). 11. жаргак таман (куштарда).
~lerini açmak (театр үчүн) жаңы сезонго баштоо. ~ye aktarmak
фильмге айландыруу (окуяны/ба- янды/китепти). ~ arası театр ан- тракт. ~ arkası жашыруун жагы. ~
arkasından жашыруун, тымызын.
~ ayaklı жаргак тамандуу (өрдөк,
каз, ак чардак ж. б. сыяктуу
сууда сүзгөн куштар). ~ çekmek 1)
көшөгө тартуу. 2) өтм. жашыруу, жабуу. ~ ~ акырын-акырын, бара- бара. ~si yırtık/sıyrık уятсыз, абийирсиз (киши).
2. театр сахна пардаларын ачып/
жапкан киши. 3. тар. эшик ага (Османлы заманында жогорку мартабалуу кызматкерлерге ки-
рүүгө көз салган).
perdelemek 1. парда/көшөгө тартыш. 2.
өтм. жашырып-жабыш.
perdelenme 1. пардаланыш, көшөгөлө- нүш. 2. өтм. жашырылыш, жабы- лыш. 3. линг. интонация.
perdeli 1. пардалуу, көшөгөлүү. 2. зоол. жаргак тамандуу. 3. театр көшө- гөлүү. iki ~ piyes эки көшөгөлүү
пьеса. 4. ак/чел баскан (көз).
perdesiz 1. пардасыз, көшөгөсүз. 2.
өтм. уятсыз, намыссыз.
perende 1. аласалуу, башмалдак атуу (учкан куштар). 2. аң (айбаны). 3. паранда, учкан куш. ~ atamamak
арго алдай албай калуу. ~ atmak
аласалуу, башмалдак атуу.
perese 1. архит. кылка жиби, нивелир.
~ye almak 1) кылка жип менен түздөө (дубалды). 2) өтм. ойлоо, таразалоо. 2. абал, жагдай, шарт.
~sine getirmek ыңгайын табуу, шартын келтирүү.
perest (татаал сөздүн экинчи сыңары)
табынган, сыйынган, берилген, күйгөн, ашык, кумар. hayalperest кыялкеч, кыялга берилген.
ateşperest отко сыйынган.
performans жөндөм, чыдам, өндүрүм- дүүлүк.
pergel циркуль. ~leri açmak чоң арыш- тап басуу.
pergellemek 1. циркуль менен өлчөш.
2.өтм. акылга салыш, таразалаш, жакшылап ойлонуш.
perhiz 1. диета, айрым тамактардан баш
тартуу. ~e girmek диета кармоо. 2.
pervane
дин орозо (христиандардын/иудей- лердин айрым күндөрдө айрым тамактарды жебеши). ~ tutmak/ yapmak орозо кармоо. bu ne ~, bu ne lâhana turşusu айтканы менен жасаганы туура келбөө.
perhizli 1. диета кармаган (киши). 2.
орозо кармаган (киши).
peri 1. пери, сыйкырлуу (аял), жин.
2.өтм. сулуу, акылдуу, кыйын (аял). ~ bacası геол. жер пирами- дасы. ~leri bağdaşmak жылдыз-
дары келишүү. ~ gibi перидей, пери кызындай. ~si hoşlanmamak жылдызы келишпөө. ~ masalı
укмуштуу-сыйкырдуу жомок. ~ piramidi к. peri bacası.
pericik, -ği 1. кулпунун тили. 2. эшик-
тин чаптырмасы. 3. мед. талма
(оору).
perikard анат. перикардия.
perili ээси бар экенине же жин-шайтан уялаганына ишенилген жер.
periskop, -pu физ. перископ.
perişan 1. чачылган, жүдөгөн, айласыз, кебетеси кеткен, кыйналган, ирет- сиз, чачкын. ev ~ durumdaydı үй
айласыз болчу. saçları ~ idi чач- тары саксайып кеткен. 2. чочу- лаган, санааркаган, корккон. 3. ка-
палуу, бечара/ жаман абалда, боор ооругандай, шору каткан. ~ etmek
1)чачуу, тартибин/иретин бузуу.
2)шорун катыруу, айласын кети- рүү, азабын берүү. ~ olmak 1) ча- чылуу, кебетеси кетүү. 2)шору ка-
туу, айласы кетүү, азабын тартуу.
perişanlık, -ğı 1. чачкындык, айласыз- дык, жүдөмүштүк. 2. чочулоо, са-
нааркоо, жүрөкзаадалык, коркуу.
3.кайгы, капалык, бечаралык, шордуулук. 4. аргасыз/кыйын
абал.
peritonit, -ti мед. перитонит.
periyodik периодик, периодикалык. ~
sistem хим. периодик система. ~
olarak периоддор менен.
perki зоол. окунь балыгы (Perka fluvia-
tilis).
perkişmek бүтүү. kırılan ayağı üç ayda ancak perkişti сынган буту үч айда
араң бүттү.
perma, permanant, -tı (чачты) тармал- датма (химиялык жол менен).
permanganat,-tı хим. марганец кычкыл тузу, марганцовка.
permi 1. сезондук билет (поезд үчүн).
2. соода уруксат (импорт, экс- порт үчүн).
permiyen геол. перм периоду.
peroksit, -di хим. перекись.
peron перрон.
personel персонал, бир жерде иштеген-
дер, кадрлар.
perspektif перспектива (сүрөттө, чий- меде).
perşembe бейшемби. ~nin gelişi çarşam- badan bellidir иштин башталышы кандай болсо, аягы да ошондой
болот.
pertavsız лупа, чоңойтуп көргөзүүчү айнек.
Peru Перу.
peruk, peruka парик, такма чач. ~ tak- mak такма чач тагуу.
peruklu парикчен, такма чаччан.
Perulu перулук.
perva коркуу, тартынма, уяңдык. ~sı
olmamak коркуусу жок, тартын- боо, уялбоо.
pervane 1. жетим көпөлөк, парвана. 2.
бара, дилдирек. 3. пропеллер. 4. тар. жардык (Османлы Импера- торлугунда). ~ gibi 1) дайыма ай-
ланып-тегеренип туруу. 2) өтм. жетим көпөлөктөй айлануу. 3) өтм. жардамга даяр туруу. ~ ba-
lığı зоол. ай балык (Mola mola). (birine) ~ olmak/etrafında ~ kesil- mek парвана/көпөлөк болуш,
айланып-тегеренип жүрүш.
peşrev
pervaneli паралуу, пропеллерлүү.
pervasız 1. коркпогон, тартынбаган, уялбаган. 2. капарына албаган,
тооттпогон.
pervasızca коркпостон, тартынбастан.
pervasızlık, -ğı тартынбастык, жүрөк-
түүлүк, тайбастык.
pervaz 1. алкак, рама (терезенин,
эшиктин). 2. жээк, бүйүрмө (ки-
йимде, көйнөктө). 3. карниз.
- perver эки тутумдуу татаал сөздүн экинчи бөлүгү: баккан, кам көр-
гөн/жеген, сүйгөн. misafirperver/ konukperver меймандос, конокту сүйгөн. sulhperver тынчтыкты
сүйгөн.
pes I жеңилиш, утулуш. ~ demek же- ңилүү, моюн сунуу. ~ etmek 1) же-
ңилип калуу, жеңилишин моюнга алуу. 2) (бирөөнүн) амалынан, кылык-жоругунан тажап бүтүү. ~
doğrusu! Кудай тажаткыр!
pes II пас, акырын (үн жөнүндө). ~ per- deden konuşmak үнүн пасайтып/
акырын сүйлөө.
pesek, -ği тиштин кири/сарысы.
peseta песета (испан акчасы).
pesimist, -ti пессимист. pesimizm пессимизм. peso песо (акча бирдиги).
pespaye караңгы, тексиз, түркөй (ки-
ши).
pespayelik, -ği караңгылык, тексиздик,
түркөйлүк.
pespembe ток гүлгүн.
pestil 1. пастил (мөмө эзмесинин жука
жайылып курутулган катмары). erik ~i өрүк пастили. 2. чарчаган, чаалыккан, арыган. 3. арго оору,
ноокас. ~ini çıkarmak 1) катуу иштетүү/чарчатуу. 2) талпагын чыгаруу, төпөштөп салуу. ~i çık-
mak пачагы чыгуу, катуу чаалы- гуу. ~ gibi olmak шайы оо, дар- маны калбоо (чарчагандан).
peş I арка, арт. ~inde аркасында, артын-
да. ~inden аркасынан, артынан.
сынан калбай ээрчип алуу. ~ine düşmek 1) изине түшүү, аркасы- нан кубалоо. 2) аркасынан калбай
ээрчип жүрүү. 3) (бир ишке) бел байлоо. ~inden gitmek 1) аркасы- нан баруу, изине түшүү. 2) өтм.
өрнөк алуу, жолун жолдоо. ~inden koşmak 1) аркасынан жүгүрүп жү- рүү. 2) аркасынан түшүү, берилүү
(мис. бир ишке). ~ ~e дароо артынан, удаалаш, удаама удаа. ~ sıra удаалаш, артынан эле. ~ine
takılmak ээрчип алуу. ~ine takmak
ээрчитип алуу.
peş II кыйык (кийимди кеңейтиш үчүн
кошумчаланган).
peşin 1. мурун, мурунтадан, алдын ала, адегенде. ~ kira алдын-ала төлөн-
гөн кире/акы. ~ söylemek мурунтан айтуу. ~ ödevimi yapardım адеген- де тапшырмамды жазчумун.
2.аванс. ~ para аванс акча. 3. нак- талай акча. ~ almak накталай ак- чага сатып алыш. ~ pazarlık (бир
нерсеге) сыртынан тон бычуу. ~ ~
алдын ала.
peşinat, -tı 1. алдын ала төлөнгөн акча.
2.кредиттин 1-төлөмү. peşinatsız алдын-ала акча албастан. peşinen алын-ала, мурунтан, озунуп.
peşkeş белек, тартуу, олжо. ~ çekmek 1) белек/тартуу кылуу. 2) олжолоп/ базарлап жиберүү, бирөөнүн
оокатын өз билгениндей каржап салуу.
peşkir 1. сүлгү (кебезден токулган). 2.
майлык, суулук.
peşmelba пешмелба (балмуздак түрү).
peşrev 1. муз. увертюра, прелюдия
(түрк классик музыкасында). 2. спорт (майлуу күрөштө) арбашуу (балбандардын таймашуудан
мурун ыкма тандоо позициялары).
pılı
3.ад. түркүлөрдү байланыштыр- ган кыска кыстырмалар.
peştahta 1. иш тактасы. 2. акча алмаш-
тыргычтын үстөлү.
peştamal 1. (мончодо) алжапкыч. 2.
(ашканада) алжапкыч, этек тарт-
кыч. 3. башоромол, жоолук. ~ ku- şanmak арго (бир иштин) алчы- таасын билиш, адис болуш.
peştamalcı токумачы, токума саткан киши.
Peştuca пушту тили.
petek, -ği 1. бал көзөнөгү. 2. дан амба- ры. 3. бал челек. 4. архит. муна- раларда күлө алдындагы цилиндр
түрүндөгү бөлүм. 5. радиатор.~ göz зоол. көзөнөк көздүү (курт-ку- мурскалар).
petrografi петрография, таш илими.
petrokimya петрохимия.
petrol, -lü нефти. ~ borusu нефти түтү-
гү. ~ hattı нефти линиясы/жолу. ~ kuyusu нефти куюсу. ~ rafinerisi нефти арылтуучу комбинат. ~ şir-
keti нефти компаниясы/фирмасы.
petrolcü 1. нефти кубар. 2. нефти алып-сатар.
petunya бот. петуния (Petunia).
pey ишеним пулу, депозит. ~ akçesi
ишеним акчасы/пулу. ~ almak
ишеним пулу алыш. ~ sürmek/ vurmak баа бычыш (соодада).
peyda ачык, даана, көрүнөө. ~ etmek 1)
таап чыгуу/келүү, жаратуу, ээ бо- луу. 2) ачуу, пайда кылуу. ~ olmak пайда болуу, көрүнүү, ортого
чыгуу. dağ başında koyu bir duman
~ oldu тоо башында коюу бир туман пайда болду.
peydahlamak 1. көнүп алуу/кетүү, таап алуу, берилип кетүү (жаман адаттарга, өнөкөттөргө). 2. пай-
да болуу, көрүнүү. 3. никесиз тө- рөп/тууп алуу. çocuk peydahlamış (никесиз) бала төрөп алыптыр.
peydahlanmak 1. пайда болуу, ортого
чыгуу, жаралуу, көрүнүү. 2. туу- луу, төрөлүү, жаратылуу.
рын, аз-аздан, адым-адым, карыш- карыш. borcunu ~ ödedi карызын аз-аздан төлөдү. 2. биринин
артынан бири, удаама удаа.
peygamber 1. пайгамбар (жалпы ат).
2.Азирети Мухаммед Пайгамбар.
~ ağacı бот. пайгамбар дарагы (Guaiacum officinale). ~ devesi зоол. жаа(чы) (Mantis religiosa).
peygamberlik, -ği пайгамбарлык.
peyk, -ki 1. көз каранды, сателлит. 2.
астр. спутник.
peyke жыгач такта/керебет.
peylemek (бир нерсени) акча берип ээ- леп коюш. masa ~ үстөл ээлеп ко-
юш. yer ~ орун ээлеп коюш.
peynir быштак. kaşar ~i сары быштак, сыр. beyaz ~ ак быштак. taze ~
иримчик. ~ dişi карыган кишилер- ге чыккан тиш. ~ şekeri быштак шекери (таттуу түрү).
peynirci быштакчы.
peynirlemek быштак кошуп бышыруу.
peynirlenmek (сүт) быштакка айла-
нып/ирип кетүү.
peynirli быштактуу. ~ sandviç быштак- туу сандвич.
peyzaj пейзаж.
pezevenk,-ği орой 1. катынсатар, ка- тынбазарчы, арачы. 2. шүмшүк,
арсыз, жүзүкара.
pezevenklik, -ği орой катын базарчы- лык, арачылык, шүмшүктүк, ар-
сыздык, жүзүкаралык.
pıhtı бөлтөк, коюулашкан/уюган нер- се. kan ~sı уюган кан.
pıhtılanmak, pıhtılaşmak коюулашуу, бөлтөк-бөлтөк болуу, иримчик тартуу.
pılı: ~ pırtı эски-уску буюм, көр-жер.
~yı pırtıyı/~ pırtıyı toplamak көр- жерди топтоо. ~yı pırtıyı toplayıp
ortadan kayboldu көр-жерин
pigment
жыйнап алып жоголду.
pınar булак, суу башы.
pınarbaşı, -nı кайнар булак, булактын
көзү.
pır 1. туур. с. пырр, бырр (учкан куш чыгарган үн). ~ diye uçtu “пырр”
деп учуп кетти. 2. өтм. качып кетүү, көздөн кайым болуу.
pırasa бот. порей пиязы (Allium por-
rum). ~ bıyıklı коюу узун сары му- руттуу.
pırazvana сапка ашталган бөлүк
(бычак, кылыч ж. б. ) .
pırıl: ~ ~ туур. с. 1. жаркыраган. 2.
жарк-журк. 3. таптаза, мизилде-
ген. evi ~ ~ үйү мизилдейт. 4. жапжаңы. ~ ~ bir araba aldı жапжаңы машине алды. 5. өтм.
кынтыксыз, кемчиликсиз, төрт тарабы төп келген. ~ ~ bir gençti кынтыксыз жигит эле.
pırıldak, -ğı гелиограф (жарык менен сигнал берген жабдык).
pırıldamak жаркыроо, жануу, жанып-
өчүү.
pırıltı жарык, жаркырак, жылтылдак, жымыңдак.
pırıltılı 1. жаркыраган, жанган, жыл- тылдаган. 2. өтм. кооз, көркөм- дүү, элестүү, кызык.
pırlamak 1. пырр этип учуп кетүү (куш). 2. өтм. учуп/качып жөнөө, аткан октой кетүү.
pırlangıç, -cı чимирик (оюнчук).
pırlanta 1. бриллиант. 2. бриллиант тагылган. ~ küpe бриллиант
сөйкө. ~ yüzük бриллиант шакек. ~ gibi ак ниет, адептүү, баалуу, таза.
pırnal бот. дуб түрү (Quercus ilex).
pırpı к. уılan taşı.
pırpırı 1. тар. кызыл кемсел (Осман-
лы мамлекетинде жаңы черүү ас-
керлери кийген). 2. византия алты- ны. 3. арго мүнөзү жеңил, учуп- күйгөн (киши).
pırpıt, -tı 1. эски-уску, көр-жер, чүпү-
рөк-чапырак. 2. колдо токулган жүн кездеме. 3. балбандардын шымы.
pırtık: yırtık - ~ жыртык-пыртык.
pırtlak 1. жыртак. ~ gözlü жыртак көз- дү. 2. кабыгы оңой сыйрылган
(жемиш).
pırtlamak (бир нерсени) жыртып/те- шип тышка чыгып калуу. koltukla-
rın yayları pırtlamış креслонун пружиналары чыгып калыптыр.
pısırık, -ğı жоош, мажүрөө, мокок, чо-
гоол.
pısırıklık,-ğı жооштук, мажүрөөлүк, мококтук, чогоолдук.
pışpışlamak таптап уктатуу (баланы).
pıt, -tı туур. с. тып. ~ yok тып деген үн жок. ~ ~ “тып-тып”. ~ ~ yürümek
тып-тып басуу.
pıtır: ~ ~ тып-тып. gözlerinden ~ ~ damlalar döküldü көздөрүнөн тып-
тып жаштар төгүлдү.
pıtırdamak тыпыроо, тыпылдоо.
pıtırtı тыпылдак, түпүлдөк, тыпырдак.
pıtrak,-ğı бот. уйгак (Xantium spino- sum). ~ gibi жабалактаган, жайна- ган, шагы ийилген (бактагы мөмө-
жемиш тууралуу).
piç, -çi 1. арамсийдик, никесиз төрөл- гөн бала. 2. өтм. адепсиз, бейбаш
бала. 3. кыска, кодоо, бекене, өс- пөй калган. 4. бот. жаңы ачкан бүчүрлөр. ~ etmek (бир ишти)
бүлүндүрүү, кыйратуу, бузуу. ~ kurusu ээнбаш, тентек (бала). ~ olmak бүлүнүү, ойрон болуу,
талаага кетүү (бир иш).
piçleşmek кедери кетүү, бузулуу.
pide пиде (бетине тууралган эт, жу-
муртка, сары быштак коюлуп, тандырда бышырылган токоч).
pideci пиде жасаган/саткан киши.
pigment биол. пигмент.
pire
pijama пижама.
pik I, -ki калың темир түтүк.
pik II, -ki кеменин арт жагындагы үч
бурчтуу желкен.
pik III, -ki карга (карта оюнунда).
pikaj комп. пикаж.
pikajcı пикаж жасаган киши.
pikap,-bı 1. электр табакчалар, радио- ла. 2. авто пикап.
pike I пике (калың түктүү токума).
pike II авиа. тик сүңгүп учма (учак). ~ etmek типтик сүңгүп учуш (учак).
piket, -ti пикет (карта оюну).
piknik, -ği пикник. ~ yapmak пикникке чыгыш.
piko пико (шейшеп, үстөл жабуу ж. б. -нын четин оймолоп кооздоо иши).
pikocu 1. пико жасаган/саткан киши.
2.пико дүкөнү.
pikrikasit, -ti хим. пикрин кычкылы.
pil электр. батарея. atom ~i атом бата- реясы. kuru ~ кургак батарея. ~i bitmek алдан-күчтөн таюу.
pilaki 1. пилаки (ичине пияз, сабиз, са- рымсак коюп, зайтун майында бы- шырылган тамак). fasulye ~si төө
бурчак пилакиси. 2. арго аңкоо, дөдөй.
pilav палоо. pirinç ~ күрүч палоо. bul-
gur ~ жарма буудай палоосу.
piliç,-ci балапан тоок. ~ kızartması куу- рулган балапан. ~ gibi арго
сүйкүмдүү жаш кыз.
pilli батареялуу, батарея менен иште- ген.
pilot, -tu 1. учкуч. askeri ~ аскерий уч- куч. sivil ~ жарандык авиация учкучу. 2. сынама, тажырыйба. ~
bölge тажырыйба аймагы. ~ okul
тажырыйба мектеби.
pilotaj пилотаж, учак башкаруусу. ~
hatası учуу катасы.
pilotluk, -ğu учкучтук.
pim тех. 1. өзөк (үстү-үстүнө же
бири-бирине кийиштирилген те-
тиктерди кармап турган). 2. болт. 3. соккуч, ургуч (аткыч куралдарда).
pineklemek 1. үргүлөө, магдыроо. 2. эч
иш жасабай бош отуруу.
pinel дең. шамалдын багытын көрсөт- көн аспап.
pingpong, -gu спорт пинг-понг, үстөл тенниси.
pinpon арго өлөсөлүү, картайган (ки-
ши).
pinti сараң.
pintilenmek сараңданыш.
pintileşmek сараң тартуу.
pintilik, -ği сараңдык.
pipet, -ti мед. пипетка, тамчылаткыч.
pipi (балдардын тилинде) чочо.
pipo мүштөк. ~ içmek/çekmek (тамеки-
ни) мүштөк менен тартыш. ~ te-
mizlemek арго жыныстык байла- ныш жасоо.
pir 1. мус. пир (диний сектанын, дер-
виштердин башчысы). 2. пир, олуя, касиеттүү киши, колдоочу.
3.(бир иштин/кесиптин) устасы,
атасы. 4. толук, жеткире, келиш- тире. bir söyledi, ama ~ söyledi бир сүйлөгөндө эле жеткире сүйлөдү.
~ aşkına/yoluna Кудай жолуна, бекер эле. ~ aşkına çalışmak бекер иштөө.
piramidal, -li мат. пирамида түрүндө- гү.
piramit, -di 1. мат. пирамида. 2. тар.
пирамида (Египед фараондорунун күмбөзү). 3. спорт пирамида.
pire зоол. бүргө (Pulex). ~ gibi шамда-
гай, шылуун, чапчаң. ~yi gözünden vurmak көзгө атар мерген. ~yi nallamak биттин ичегисине кан
куюу ( сөзмө с. бүргөнү такалоо).
~yi deve yapmak кылдан кыйкым табуу (сөзм. с. бүргөдөн төө жара-
туу). ~ye kızıp yorgan yakmak
pistonlu
битке өчөшүп көйнөгүн отко салуу. ~ otu бот. бүргө оту (Tonacetum coccineum).
pirelenmek 1. бүргө басып кетүү. 2. өзүндөн бүргө кароо, бүргөсүн та- залоо. 3. өтм. чыдамсыздануу,
кыжаалаттануу, күмөн саноо, шектенүү.
pireli 1. бүргөлүү, бүргөсү бар. 2. өтм.
шекчил, кыжаалат, арамзаа.
pirina майы сыгылган зайтун.
pirinç I, -ci 1. бот. шалы (Oryza sativa).
2. күрүч. ~ kâğıdı жука кагаз. ~ rakısı күрүчтөн тартылган арак. ~i su kaldırmamak сиркеси суу
көтөрбөө. ~in taşını ayıklamak эң оор жумушту аткаруу. Dimyat’a ~e giderken evdeki bulgurdan olmak
мүйүздүү болом деп кулагынан айрылуу.
pirinç II, -ci 1. сары жез. 2. сары жезден
жасалган.
pirit, -ti геол. пирит, күкүрттүү колче- дан.
piroksen геол. пироксен.
pirüpak таптаза, таксыз, кынтыксыз.
pirzola 1. жанчылган котлет. 2. омурт-
канын эти.
pis 1. кир, ыпылас. ~ su ыпылас суу.
akar su ~ tutmaz мак. аккан сууда
арам жок. 2. жаман, начар, түнөр- гөн. ~ huy жаман мүнөз. ~ koku са- сык жыт. 3. арам (дин боюнча
таза эмес). 4. орой, одоно, адеп- сиз, жагымсыз. ~ ağızlı жаман ооз, сөгөөнөк. ~ bıyık текшиленбеген
мурут. ~ lâf уятсыз сөздөр. 5. арам, чатышкан, ыпылас. ~ işler арам иштер. ~ ~ жагымсыз, жаман.
~ ~ düşünmek капалануу, ой басуу.
~ ~ gülmek арамзаа күлүү. ~i ~ine
калп эле, жок жерден, бекерден
бекер. ~i ~ine bu kadar yol gelmişiz бекерден бекер мынча жол келиптирбиз. ~ su кир суу. ~
borusu кир суу түтүгү.
pisboğaz тандабай жеген, сук, сугалак.
(мышыкты чакырма). ~ balığı зоол. деңиз камбаласы (Limanda limanda). ~ ~ otu бот. жапайы
арпа (Hordeum murinum).
piskopos дин епископ. baş ~ архиепис- коп (христиан чиркөөсүндө).
piskoposluk,-ğu 1. епископтук (кызмат
/милдет). 2. епископ имараты. 3.
епископко караган аймак.
pislemek 1. булгап/ыпылас кылып са- луу (айбандар). 2. кирдетүү.
pislenmek кирдөө, булгануу, ыпылас
абалга келүү.
pisletmek 1. кирдетүү, булгоо, ыпылас кылуу. çocuk üstünü başını pislete-
cek бала үстү-башын булгайт. 2.өтм. бузуу, ойрондоо. işi pislete- ceğini bilseydim seni çağırmazdım
ишти ойрондоторуңду билсем, сени чакырмак эмесмин.
pislik, -ği 1. кир. ~ten geçilmiyor кирден
басар жер жок. 2. заң, артык (ай- бандардын). şu kedi ~ini temizlesin- ler ушу мышыктын артыгын таза-
лашсын. 3. ыпыластык, булганыч- тык. 4. өтм. арамзаалык, кара ни- еттик. onun elinden her türlü ~ gelir
анын колунан ар түрдүү арамза- алык келет. (bir yeri) ~ götürmek ыпыластыкка көмүлүү. parmağin-
dan/paçasından ~ akmak алаасы- нан/салаасынан кири куюлуу.
pist I, -ti сырд. с. “пыш”, “мыш” (мы-
шыкты айдаган сөз).
pist II, -ti 1. авиа учуп-конмо тилкеси.
2. спорт жарыш тилкеси. 3. бий
аянты. 4. манеж (циркте). 5. муз аянтчасы.
piston 1.тех. бишкек, поршень. 2.өтм.
колдоочу, коргоочу, көтөрмөлөө- чү. ~ kolu поршень колу. ~ segmanı поршень алкагы/шакекчеси.
pistonlu 1. поршендүү. 2. өтм. колдоо-
piyasa
чусу/коргоочусу бар.
pişdar эск. алгачкы, чыйыр/из салган
(киши).
pişi пиши (ачытылган камырдан ке- сип, майда бышырылган нан, боорсок).
pişik,-ği мед. бышарып/ кызарып кет- ме (көбүнчө жаш балдардын этинде).
pişim 1. бышым. 2. бышырым.
pişirici наабайчы.
pişirim к. pişim.
pişirimlik, -ği (бир) бышырымдык.
pişiris бышырыш.
pişirmek 1. бышыруу, жасоо (тамак-
ты), кайнатуу. kahve ~ кофе кай- натуу. 2. бышыруу, бекемдөө, чыңдоо. tuğla ~ кирпич бышыруу.
çömlek ~ карапа бышыруу. 3.өтм. жакшылап үйрөнүү, бышыктоо. dersimi iyice pişirdim сабагымды
жакшылап бышыктадым. 4. бы- шартып/кызартып жиберүү (дене- нин бир жерин). 5. өтм. бышы-
руу, өтө ысытуу. bu ceket beni pişirdi бул жакет мени бышырып жиберди. pişirip kotarmak (бир
ишти) бышыруу/бүткөрүү.
pişkin 1. бышык, бышкан. ~ ekmek
бышкан токоч. 2. бат бышып/эзи-
лип кеткен. ~ nohut бат бышкан нокот. 3. этиятсыз, абайсыз, жоо- сунсуз, орунсуз (киши). 4. бышык,
алчы-таасын жеген, шылуун.
pişkinlik,-ği 1. бышыктык, жетилген- дик. 2. кайдигерлик, абайсыздык,
этиятсыздык. 3. бышыктык, шы- луундук. ~e vurmak (бир нерсеге) моюн бербөө, элес албоо.
pişman өкүнүч, бушайман. ~ etmek өкүндүрүү, бушайман кылуу. ~ olmak өкүнүү, бушайман болуу.
pişmaniye пишмание (халва түрүндөгү таттуу).
pişmanlık, -ğı өкүнүч, бушаймандык. ~
duymak өкүнүү. son ~ fayda etmez
аркасынан өкүнгөндөн пайда жок. pişmek, -er 1. бышуу. ekmek pişti токоч бышты. yemek pişti тамак бышты.
/çömlek özel ocakta pişer карапа идиштер өзгөчө очокто бышат. 3.
бышуу, жетилүү (мөмөлөр). 4.бы- шаруу, кызаруу (дене). 5.өтм. бышуу, көнүү (бир ишке). 6. бы-
шыкталуу, такталуу, жакшылап даярдалуу. 7. өтм. ысыктан бы- шып кетүү. pişmiş armut gibi eline
düşmek даяр оокатка ээ болуу. ~ aşa soğuk su katmak бүткөн ишти бүлдүрүү. ~ kelle gibi sırıtmak
ыксыз, ылайыксыз күлүш. pişpirik, -ği бир карта оюну. pişti бир карта оюну.
piştov пистолет.
piti: ~ ~ акырын-акырын, араң-араң. ~ ~ yürümek араң басып жүрүш.
piton зоол. питон (Python).
pitoresk, -ki көрүнүшү кооз, сүрөткө тартып койгондой.
piyade 1. аск. жоо аскер, пияда. deniz
~si деңиз жоо аскери. 2. жеңил ка- йык түрү. 3. шахм. пияда, пешка.
4. эск. жөө.
piyale пияла, кадек, чөйчөк (шарап).
piyango 1. лотерея. millî ~ улуттук
лотерея. 2. өтм. күтүлбөгөн окуя.
~ çekmek лотерея билетин алуу. ~ çıkmak/vurmak 1) лотереядан
утуп алуу. 2) күтүлбөгөн жерден олжолуу болуу.
piyangocu лотерея билетин сатуучу.
piyanist, -ti муз. пианист.
piyano 1. муз. пианино, фортепьяно.
kuyruklu ~ рояль. ~ çalmak пиани-
но ойноо. 2. муз. пиано, жай, жеңил.
piyasa 1. базар. dış ~ тышкы базар. iç ~
ички базар. ~ya çıkarmak базарга чыгаруу. 2. базар баасы. ~ değeri базар баасы. ~ değerinin altında
базар баасынан төмөн. 3. сейил
Plâtonculuk
жери, эл көзүнө, көрүнөө жер, коомдук жай. kaç gündür ~da gözükmüyor канча күндөн бери көзгө көрүнбөйт. ~ya çıkmak 1) базарга чыгуу. 2) эл көзүнө көрүнүү. birkaç gün ~da görünme! бир канча күн эл көзүнө көрүнбө!
~ya düşmek 1) көп/мол болуу. 2)
арго (аялдар үчүн) аягы суюлуп
кетүү. ~ etmek сейилдөө. ~sı kırıl- mak кадыр-баркы түшүү.
piyaz 1. пияз (ичке тууралган пияз, ка-
лемпир, төө бурчактан май, уксус кошуп жасалган салат). 2. жука тууралып, туз кошуп мыкчылган,
петрушкалуу салат. 3. арго мактоо, кошомат сөз. ~lara karnım tok мактоодон тажадым. ~
vermek/yapmak мактоо, жагынып сүйлөө.
piyazlamak 1. (этти) чыктоо (пияз,
калемпир ж. б. татымдар менен).
2. арго мактоо, жагынуу, кошомат кылуу.
piyedestal пьедестал, түп.
piyes ад. пьеса.
piyon 1. шахм. пияда, пешка. 2. арго
оңой колдонулган киши.
pizza пизза.
plaçka 1. чабуул, чаап/талап/уурдап
кетиш. 2. олжо.
plâj пляж.
plak,-ğı 1. граммафон табагы. ~ çalmak
граммафон табагын коюу. 2. фото- плёнка. 3. металл, пластинка. 4. көрнөк, жазылуу такта. ~ı
bozulmak арго эригүү, зеригүү.
plâka 1. номер белгиси (машиналар-
дын). 2. көрнөк (көчөлөрдүн аты
көрсөтүлгөн).
plâkalı номерлүү. Ankara ~ Анкара но- мерлүү.
plâket, -ti плакет (ардак белгиси ката- ры тапшырылган металл кабарт- ма).
plân план (ар түрдүү мааниде). ~ı
hayata geçirmek планды аткаруу/ турмушка ашыруу. ~ kurmak/ yapmak план куруу. … ~da olmak
plânçete геогр. манзула (карта чыгар- ган аспап).
plânet, -ti астр. планета.
plânetaryum планетариум. plânkton бот. планктон. plânlama пландама.
plânlamak 1. пландоо. 2. планын сызуу.
plânlaştırmak пландаштыруу.
plânlı 1. пландуу, планга ылайык. 2. алдын ала ойлонуштурулган (кылмыш).
plânör авиа планёр. plânsız плансыз. plânşet, -ti планшет.
plântasyon плантация.
plânya сүргү (тактай сүргөн). ~ etmek
сүрүү, сүрүп жылмалоо.
plâsenta анат. плацента, баланын то- ну.
plâsman экон. жатырым, инвестиция
(капиталды).
plâster мед. пластырь.
plâstik, -ği 1. пластик, ийкемдүү, ийил-
чээк. 2. органикалык-синтетика- лык материал, пластмасса. 3. пластмассадан жасалган. ~
ameliyat пластикалык операция. ~ cam пластикалык айнек. ~ sanatlar үч ченемдүү санаттар. ~ tutkal
пластикалык клей.
plâstron 1. чарайна (фехтовальщик-
тин). 2. манишка.
plâtform 1. геогр. платформа, бийик жер. 2. саяс. платформа, негиз.
plâtin хим. , физ. платина.
plâto 1. геогр. жайлоо, плато. 2. кино
сет, декорация жасалган жер.
Plâtoncu филос. платонист.
Plâtonculuk, -ğu филос. платонизм.
politeizm
plâtonik, -ği кыялдан, узактан (сүйүү,
сезим).
plâza плаза
plâzma биол. , физ. плазма.
plebisit, -ti ук. референдум.
plevra анат. плевра, көкүрөк боштугу-
нун чели.
pli 1. бүктөм, плиссе. 2. бүктөм- бүктөм, плиссе. ~ etek плиссе этек.
plili плиссели, бүктөмдүү.
plise 1. плиссе, бүктөм. 2. плисселүү, бүктөмдүү.
plüralist, -ti филос. плюралист. plüralizm филос. плюрализм. plütokrasi социол. плутократия.
Plüton астр. Плутон.
plütonium хим. плутоний.
poca дең. кеменин шамал жак бети.
pocalamak к. bocalamak. podösüet, -ti жаргак тери.
podyum 1. кичине платформа, подиум.
2. архит. подиум.
pof туур. с. күп, тарс. yastık ~ diye yere düştü жаздык күп деп жерге
түштү. balon ~ diye patladı шар тарс деп жарылды.
pofur: ~ ~ 1. туур. с. дүп-дүп, күп-күп.
2. буркурап/буралып чыккан
(түтүн).
pofurdamak үшкүрүнүү, күрсүнүү.
poğaca погача (ичине быштак, тууралган эт ж. б. коюлуп жасалган токоч).
pohpoh жалган мактоо, жагынуу, кошо- мат. ~ ~a gelmek мактоого манчыр- коо.
pohpohçu мактоону/кошоматты сүй- гөн.
pohpohlamak мактоо, жагынуу, кошо-
мат кылуу.
poker покер (карта оюну). ~ oynamak
покер ойноо.
polargı физ. поляризатор.
polarimetre физ. поляриметр, уюл өл- чөгүч.
polarimetri физ. поляриметрия.
polariskop, -pu физ. полярископ. polarizasyon физ. поляризация. polarma к. polarizasyon.
polaroit, -di физ. полароид.
polemik 1. полемика, талаш. ~e girmek полемикага/талашка кирүү. ~ ko- nusu талаш маселе. 2. полемика-
лык, талаш туудурган.
poli поли- (“көп” маанисин берген өң мүчө). poligrafi полиграфия.
poliasit поликычкыл.
poliçe 1. вексель. 2. камсыздандыруу каты.
polietilen хим. полиэтилен. polifoni муз. полифония. polifonik, -ği полифониялык.
poligami полигамия, көп аялдуулук. poliglot, -tu полиглот, көп тил билген. poligon 1. полигон, бута атма жайы. 2.
мат. көп бурчтук.
poliklinik, -ği поликлиника.
polim арго калп. ~ atmak калп айтыш.
polimer хим. полимер.
polimeri хим. полимерия.
polimerleşme хим. полимерлешме.
Polinezya Полинезия.
Polinezyalı полинезиялык.
poliomyelit, -ti мед. полиомелит, сөөк
кулгунасы.
polip, -pi 1. зоол. маржан полиби (Ant- hozoa). 2. мед. полип, ыйлаакча.
polipropilen хим. полипропилен.
polis 1. полиция. ~ karakolu полиция пункту/штабы. ~ müdürü полиция
мүдүрү. ~ nezareti полиция көзөмө- лү. 2. полицай, полиция кызматке- ри. ~ hafiyesi изкубар, детектив. 3.
полис, шаар-мамлекет.
polisiye ад. детектив чыгарма. ~ filmi
детектив фильм.
polislik, -ği 1. полиция кызматы. 2. по- лицайлык.
politeizm дин политеизм, көп кудай-
луулук.
portreci
politeknik, -ği политехник.
politik, -ği саясий. ~a münasebetler сая- сий байланыштар. ~ oyunlar
саясий оюндар.
politika 1. саясат. barış ~sı тынчтык саясаты. dış ~ тышкы саясат. iç ~
ички саясат. sömürge ~sı колони- алдык саясат. 2. өтм. саясат, ык- ма, метод. fiyat ~sı баа саясаты.
3.өтм. куулук, арамзаалык. ~ güt- mek/yapmak 1) саясат жүргүзүү.
2) өтм. жагынуу, өз кызыкчы-
лыгын көздөө.
politkacı 1. саясатчы, саясий ишмер. 2.
арго саясатчы, шылуун, шумпай.
politikacılık,-ğı өтм. саясатчылык, куулук, шылуундук.
poliüretan хим. полиуретан.
polivinil, -li хим. поливинил.
poliyester полиестер.
polka муз. полька (бий).
polo спорт поло.
Polonez 1. поляк. 2. муз. полонез. 3.
муз. полька.
Polonya Польша.
Polonyalı поляк, польшалык.
polonyum хим. полоний.
Pomak,-ğı помак (мусулман болгарлар).
Pomakça помак тили.
pomat, -dı 1. помада. 2. чач майы.
pompa насос. hava ~sı аба насосу. su ~sı
суу насосу.
pompalamak насостоо, насос менен үй-
лөтүү/сордуруу.
ponje текст. понже (жука жибек). ~ patis понже батис.
ponksiyon мед. пункция, денеден суюктук сордурма.
ponpon 1. понпон, помпон (чачылуу
топ). 2. упа сүргүч.
ponza ( ~ taşı) пемза. ~ taşı sürmek
пемза ташы менен сүрүү.
ponzalamak пемза менен кырып/жы- шып жуу.
pop муз. поп, популяр. ~ müzik поп/
популяр музыка.
poplin 1. поплин (кездеме). 2. поплин- ден жасалган (кийим).
popülarite популярдуулук, атактуулук.
popüler 1. популяр, элге жаккан. 2.
атактуу, таанымал.
popülist, -ti популист. popülizm популизм. pornografi порнография.
porselen 1. фарфор. 2. фарфордон жа- салган. ~ kap фарфор идиш.
porselenci фарфор жасаган/саткан ки-
ши.
porsiyon порция (тамакта). tam ~ бир порция. yarım ~ жарым порция.
porsuk I, -ğu зоол. кашкулак (Melez me- lez). ~ ağacı бот. тис (Taxus bacca- ta).
porsuk II, -ğu борсуган, көпшөк, бош, шалбыраган (дене, тери ж. б. ).
porsumak к. pörsümek.
port, -tu комп. порт.
portakal 1. бот. апельсин (дарагы) (Citrus aurantium). 2. апельсин
(мөмөсү). ~ rengi сары-кызыл, апельсин түсү. ~ suyu апельсин маңызы/ширеси.
portakallık, -ğı апельсин бакчасы.
portatif портатив, ташыма, бүктөмө. ~ karyola бүктөмө керебет. ~ radyo
ташыма радио.
portbagaj багаж, жүк койгуч (машине ж. б. унааларда).
porte 1. (бир иштин) аракет майданы, мерчем, арена, тармак. 2. маани, нарк, баа. 3. муз. нота сызыктары.
Portekiz Португалия.
Portekizce португал тили, португалча.
Portekizli португалиялык.
portföy капчык.
portmanto вестьер, киребериш шкафы.
portmone портмоне, капчык.
porto портвейн (шарап).
portre 1. портрет. 2. ад. образ, сүрөт- төмө.
portreci портретист.
poyra
pos коюу, узун (мурут). ~ bıyıklı коюу, узун муруттуу.
posa чөкмө, тунма, чөбөгө, топ, күлжа-
ра. ~sını çıkarmak 1) кактабай канын соруу. 2) талпактай сабоо.
posalanmak чөгүү, тунуу, чөбөгөсү/
күлжарасы чыгуу.
post, -tu 1. тери, көрпө. ayı ~u аюунун териси. geyik ~u кийиктин териси.
2.диал. жан, өмүр. ~unu kurtar- mak жанын ала качуу. 3. кызмат, пост. ~ kavgası кызмат үчүн
кырылыш. 4. дин шейх ордосу. ~ çıkarmak 1) (малдын) терисин сыйруу. 2) арго талпагын ташка
жаюу, өлөрчө сабоо. ~u deldirmek ок тийип жан берүү. ~ elden gitmek 1) өлтүрүлүү. 2) кадыр-
баркы түшүү. ~ kapmak (бирөө- нүн) ордун тартып алуу. ~u sermek жайылып/жайкалып отуруп алуу
(барган жеринде).
posta 1. почта. ~ güvercini почта көгүч- көнү. ~ havalesi акча которуш. ~
kutusu почта кутусу. ~ pulu почта маркасы. 2. почта офиси. 3. аск. пост, нөөмөт, күзөт. gözetleme ~sı
күзөтчү посту. 4. чабарман, курь- ер. 5. жолу, сапар, ирет. bu araba bütün eşyayı dört ~da taşır бул
машине бардык буюмдарды төрт сапарда ташыйт. 6. байланыш, ка- бар, катнаш. ~yı kesmek байла-
нышты үзүү. 7. команда. ~ya at- mak/vermek почтого салуу. ~ etmek 1) полиция пунктуна алып
баруу. 2) (бирөөнү) зордоп бир жакка жиберип ийүү. ~ koymak (бирөөнүн) жүрөгүнүн үшүн алуу,
коркутуу. ~ yapmak сапар аткаруу, каттоо.
postacı почточу.
postacılık,-ğı 1. почточулук (кызматы/
милдети). 2. почта иштери.
posta(ha)ne почтамт, почта үйү.
postal 1. кончтуу, калың бот. 2. өтм.
аягы суюк аял.
өтм. (бирөөнү) зордоп (бир
жакка) жөнөтүп ийиш.
poster постер, дубал бою сүрөт
(салтанаттуу күндөрдө асылган).
postiş кошмо чач (аялдарда).
postlu терилүү, көрпөлүү.
postnişin дервиштер ложасынын баш-
чысы, шейх.
postrestant, -tı сурап алма почта.
post-scriptum кошумча, кыстырма
(катка).
postulat, -tı лог. , мат. постулат.
poşet, -ti 1. желим пакет. 2. пакет чай.
poşu жүн/жибек/пахтадан токулган жоолук чачылуу.
pot I, -tu 1. жаңылыш тигиш, бүктөлүш
(кийимдеги). 2. жаңылыш/ орун- суз сөз, ката. 3. арго покер (карта оюну). ~ gelmek (иш) тескери
кетүү. ~ kırmak орунсуз сөз сүйлөп алуу. ~ yapmak туура эмес тигип алыш. ~ yeri (бир нерсенин)
кемчил/талуу жери.
pot II, -tu сал. ~ başı сал токтогон жээк.
pota хим. 1. тигель идиш (металл эри-
тиш үчүн). 2. (баскетболдо)
баскет.
potansiyel потенциал, даремет. insan ~i
адам даремети. ~ enerji потен- циалдык энергия.
potas хим. поташ.
potasyum хим. калий.
potin бот, ботинка.
potkal, -li дең. поткал (кырсыктаган
кемеден ичине кат жазылып, деңизге ташталган шише).
potlanmak кыйшык/тырышып/бүктө-
лүп тигилип калуу (кийим).
potpuri муз. попурри.
potuk, -ğu ооз. бото (төөнүн баласы).
potur 1. бүйүрмөлүү. 2. бүйүрмөсү көп, кончу тар шалбар.
pound паунд (англис акча бирдиги).
poyra күпчөк (дөңгөлөктүн).
prevantoryum
poyraz 1. муздак шамал (түндүк-чы- гыштан соккон). 2. түндүк жак. poyrazlamak муздак шамал (пойраз)
согуу.
poz 1. поза, туруш. 2. фото обьектив ачык калган учур. 3. өтм. кыйын-
сыныш, манчыркаш. ~ almak фото сүрөткө тартуу. ~ vermek сүрөткө түшүү.
pozcu көйрөң, сылаңкороз.
pozisyon 1. позиция, өңүт. 2. өтм.
абал, жагдай, кырдаал.
pozitif мат. , филос. , физ. позитив, оң.
~ bilimler табигый илимдер. ~ kutup физ. оң уюл (+). ~ sayı
мат. оң сан.
pozitivist,-ti 1. филос. позитивист. 2.
позитивисттик. ~ felsefe позити-
висттик философия. pozitivizm филос. позитивизм. pozitron физ. позитрон.
pozometre фото экспонометр.
pöf сырд. с. бөф! өф! ~ ne pis koku!
бөф, кандай сасык жыт!
pörsük борсуган, бүксүгөн, бырышкан.
pörsümek 1. борсуп/бүксүп кетүү. 2.
былжыроо, бырышып-тырышып
калуу, салаңдоо, салбыроо (мис.
тери, эт).
pösteki бостек/постек, көрпө (койдун/
эчкинин). ~sini çıkarmak тарпын чыгаруу, терисин тескери союу. ~ gibi serilip yatmak талпактай жа-
йылып жатуу. ~ saydırmak (би- рөөнү) пайдасыз/тажатма ишке салып коюу. ~sini sermek талпа-
гын ташка жаюу, өлөрчө сабап салуу. ~yi sermek (конокто) кечке отуруп алуу.
pötifur петифур (печенье түрү).
pötikare 1. майда чарчылуу кездеме. 2.
бул кездемеден тигилген (кийим).
prafa карта оюну.
pragmacı филос. прагматик.
pragmacılık, -ğı к. pragmatizm.
pragmatizm филос. прагматизм.
pranga кишен. ~ kaçağı ашынган мы- каачы/кылмышкер. ~ya vurmak (бутка) кишен салуу.
нүү. 2. колдонуштуу, ыңгайлуу, ийкемдүү. 3. ыкма, усул, метод. 4. тажырыйбалуу, ыктуу, шыктуу.
~te иш жүзүндө. ~ten öğrenmek
тажырыйба жүзүндө үйрөнүү.
pratika дең. кириш-чыгыш уруксаты
(кемелерге берилген).
pratikleşmek колдонуштуу/ыңгайлуу боло баштоо.
pratisyen 1. практик, тажырыйбадан үйрөнгөн, практикант.
prefabrikasyon кураштырма (үй, кеме
ж. б. ).
prefabrike курама үй, фин үйү.
prehistorik, -ği тарыхтан мурунку.
prehistorya тарыхтан мурун. prelüd, -dü муз. прелюдия. prematüre ара төрөлгөн (бала).
prens принц, канзаада, такты мураско- ру.
prenses принцесса, өкүмдар кызы/ая-
лы.
prensip, -bi принцип. ~ edinmek прин- цип кылуу/тутуу. ~ itibariyle
принцип боюнча. ~ sahibi прин- цибинен тайбас.
preparat, -tı препарат.
pres I 1. пресс, баскы. idrolik ~ гидрав- ликалык пресс. 2. сыккыч (мөмө ширесин сыккан).
pres II басма сөз, пресса.
presbit, -ti мед. жакынды көрбөө (көз оорусу).
presbitlik, -ği мед. жакындан көрбөс- түк.
prestij престиж, аброй, артыкчылык,
кадыр. ~ini kaybetmek аброюн тү- шүрүү, кадырын жоготуу.
presto муз. престо (ылдам темп).
prevantoryum мед. профилакторий.
Protestan
prezentasyon 1. презентация, тушоо ке- сер (жаңы китептин/фильмдин ж. б. ). 2. тааныштыруу (кишилер- ди).
prezervatif презерватив.
prim 1. фин. кошумча эмгек акы. 2. ай-
лык камсыздандыруу акысы. 3. баалуу кагаздардын баа/ артышы- нан түшкөн пайда.
primadonna муз. примадонна.
primat, -tı зоол. примат.
primitif примитив, жөнөкөй, жупуну.
primitivizm примитивизм.
printer комп. принтер, жазуучу.
priz 1. элек. штепсель, сайгыч. 2. тех.
өткөргүч. ~den çekmek элек. штеп- селди токтон сууруу. ~e takmak штепселди токко саюу.
prizma мат. призма.
problem 1. мат. маселе. ~ çözmek ма- селе чыгаруу. 2. проблема, кы-
йынчылык. ülke büyük ~ler ile karşı-karşıya kaldı өлкө чоң кыйынчылыктарга туш болду. 3.
мүнөзү татаал, багылышы кыйын.
~ çocuk кыйынчылык жараткан бала.
problemli проблемалуу, кыйынчылык жараткан, кыйнаган.
prodüksiyon кино кино тартуу, режис-
сура.
prodüktör 1. кино, теле. режиссёр. 2.
соода өндүрүүчү.
Prof. (Professör’дун кыск. ) профессор.
profesör профессор.
profesörlük, -ğü профессорлук.
profesyonel профессионал, адис.
profesyonelleşmek профессионалдашуу, адистешүү.
profesyonellik,-ği профессионалдык, адистик.
profil 1. профиль, жара кесилиш. 2.
профиль, капталдан көрүнүш. ~ görüntüsü профилден көрүнүшү.
program 1. программа, план. ~a göre
программа боюнча. ~a uymak про-
граммага ылайыкташуу. 2. (ра- дио/телевидениеде) программа. 3. комп. программа. 4. (оюн, кон- церт ж. б-да) программа. ~ yap- mak 1) программа түзүү. 2) программа уюштуруу.
programlamak программалоо.
programlaştırmak рограммалаштыруу.
programlı 1. программалуу. 2. прог- рамма боюнча иштелген. ~ çalışma программа боюнча иштөө.
programsız 1. программасыз, програм- мадан тышкары. 2. тартипсиз, баш аламан, баш-аягы жок.
proje проект, долбоор. ~ aşamasında долбоор абалында. ~ sunmak дол- боор сунуш кылуу. ~ tasarlamak
долбоор даярдоо.
projeksiyon 1. чагылуу, проекция (эк-
ранда). 2. мат. проекция.
projektör 1. прожектор, айдыңдаткыч
(лампа). 2. прожектор (аппарат).
3.авто фара. ~leri yakmak фа-
раларды күйгүзүү/жандыруу.
projelendirmek долбоор/проект абалы- на алып келүү, долбоорго айлан-
дыруу.
proletarya пролетариат.
proleter пролетар, жумушчу.
prolog ад. пролог.
propaganda пропаганда, үгүт. ~ yapmak
үгүт/пропаганда жасоо.
propagandacı пропагандист, үгүтчү.
propagandist, -ti пропагандист, үгүтчү, таанытымчы.
prosedür процедура, жол, ыкма.
prospektüs проспект, каталог, ачыкта- ма.
prostat, -tı анат. простата (бези).
protein хим. протейин.
proteinli протейини көп/мол (азык).
Protestan дин протестант.
puflamak
Protestanlık, -ğı протестанттык.
protesto 1. каршы чыкма, каршылык көрсөтмө, протест. 2. нааразычы-
лык (жазуу/оозеки түрүндө). ~ notası дипл. нааразычылык нота- сы. 3. дең. протест (бороон маа-
лында кемеден ыргытылган жүк- төрдүн тизмеси). ~ çekmek кар- шылык/протест билдирүү. ~
etmek кабыл албоо, каршы чыгуу.
protez мед. протез, жасалма, кийме, такма. ~ diş кийме тиш. ~ kol такма
кол.
protezci протез жасаган/саткан киши.
protokol,-lü 1. токтом, протокол (чогу-
луштун, сурактын ж. б. ). 2.дипл. келишим токтому. 3. протокол (дипломатиялык этикет). imza ~ü
келишимге кол коюу аземи. ~ ge- regi протоколго ылайык.
proton хим. , физ. протон.
protoplazma биол. протоплазма.
prototip, -pi прототип.
prova 1. сыноо, тажырыйба, байкоо,
машыгуу. 2. кино, театр репети- ция. 3. кийип/өлчөп/ченеп көрүү (кийимди). son ~ акыркы ченеп кө-
рүү. 4. полигр. корректура. ~ yap- mak 1) байкап/сынап/тажырыйба жасап көрүү, машыгуу. 2) кийип/
ченеп көрүү (кийимди). 3) оңдоо, текшерүү (жазууну).
provizyon фин. чек наркы.
provizyonsuz фин. нарксыз/каршы- лыксыз (чек).
provokasyon провокация.
provokatör провокатор, тыңчы, чагым- чы.
prömiyer театр премьера.
Prusya Пруссия.
Prusyalı пруссиялык.
pruva дең. кеменин тумшугу/мурду.
psikanalist, -ti психоаналист. psikanaliz психоанализ. psikiyatr психиатр.
psikiyatri психиатрия.
psikiyatrist, -ti психиатрист.
psikoloji психология.
psikolojik психологиялык. psikolojizm психологизм. psikopat, -tı психопат.
psikopati психопатия. psikopatoloji психопатология. psikoterapi психотерапия.
psikoz психоз.
psişik психикага/рухка тиешелүү.
PTT (Posta, Telegraf, Telefon İşletmesi’-
нин кыск. ) почта, телеграф, теле- фон офиси.
puan 1. спорт упай, эсеп. 2. пед. баа,
упай. 3. так, темгил, чекит (кез- демедеги). ~ almak/kazanmak упай алуу/ упайга ээ болуу. ~ hesabıyla
yenmek упай эсеби менен жеңүү. puanlama баалама, упай берме. puanlamak баалоо, упай берүү, эсептөө.
puanlı чаар, чекиттүү (кездеме).
puanlık, -ğı упайлык. kırk ~ soru кырк упайлык суроо.
puanter пойнтер (алгыр ит).
puding, -ği пуддинг.
pudra упа. ~ sürmek упа сүйкөө. ~
şekeri упа шекер (таттуулардын үстүнө себилген).
pudralamak упалоо, упа сүртүү.
pudralı упалуу, упа сүйкөлгөн. pudralık, -ğı упа кутусу. pudriyer к. pudralık.
puf I 1. пуф (аркасы жок жумшак пас орундук). 2. көптүрүлгөн, көбүң- кү, борпоң, жумшак. ~ böreği пүф
бөреги (ичине сары быштак же эт коюлуп бышырылган май токоч).
puf II сырд. с. өх! түф! (тажаганда,
жаны кашайганда айтылат).
pufla 1. зоол. гага кушу (Somateria mol- lisima). 2. гага кушунун түгү, ма-
мык. ~ gibi мамыктай. ~ yastık ма- мык жаздык.
puflamak өхүлөп, ахалоо, кейип-
кепчинүү.
pusula
puhu (~ kuşu) зоол. үкү (Bubo bubo).
pul 1. почта маркасы. ~ yapıştırmak
марка чаптоо. 2. тар. тыйын. 3.
тыйын түрүндөгү жасалгалар. 4. тавла оюну таштары. 5. кабырчык (балыктарда, куштарда). 6.
түрпү (өсүмдүктө). 7. бөрк
(мыктa). 8. чаар, сепкил, темгил.
9. пул, акча. paran pulun var mı?
акча-тыйының барбы? ~ kanatlar кабырчык канаттуулар (Lepidopte- ra). ~ kaya геол. сланец. ~ ~ 1)
кабырчык-кабырчык. 2) түлөп- түлөп түшкөн. 3) чыбыр-чыбыр (мис. көл, деңиз).
pulat,-dı болот. ~ gibi болоттой (күч-
түү, чымыр).
pulcu 1. марка сатар. 2. марка коллек-
ционери, филателист.
pullamak 1. марка жабыштыруу. 2.
жылтырак тыйындар менен кооз-
доо.
pullanma мед. түлөө (териде байкал- ган оору).
pullanmak 1. марка жабыштырылуу. 2. түлөп/сыйрылып түшүү (тери, боёк ж. б. ).
pullu 1. маркалуу, марка чапталган.
2.кабырчыктуу. 3. жасалгалуу, кооздолгон (майда тыйындар ме-
нен). ~ elbise майда жылтырактар тагылган көйнөк. 4. бөрктүү (мык). 5. чаар, сепкилдүү.
pulluk, -ğu соко.
pulman: ~ koltuk аркасы жаткырылган отургуч.
puluç, -cu жыныстык күчү чабал (эр-
кек).
puma зоол. пума (Feis concolor).
punç, -cu пунш.
punt, -du маал, учур, ыңгай. ~unu bul- mak ыңгайын табуу. ~una getir-
mek учурун тууралоо.
punto полигр. , комп. пункт, арип.
yazıların on ~ ile yazılması isteniyor
жазуулардын он пункт менен
жазылышы талап кылынат.
pupa 1. дең. кеменин куйругу. 2. арка- дан. rüzgâr ~ esiyor шамал аркадан сокту. ~ yelken gitmek (кеме) ша-
малдын шары менен кетүү.
puro сигара, чылым (узун).
pus I 1. жөө туман. 2. (айрым мөмө-
лөрдө) чайыр. 3. (дарактарда)
эңгилчек.
pus II эли, дюйм (өлчөм бирдиги).
pusarık, -ğı бүдөмүк, мунарык.
pusarmak бүдөмүктөнүү, мунарыктоо, тумандоо.
pusat, -tı 1. курал-жарак, согуш кийи- ми. 2. жабдык, аспап.
pusatlanmak жоо-жарагын шайлануу.
pusatlı жоо-жарагын курчанган/ ку- ралданган.
puset,-ti коляска (жаш балдар салынып
түртүлгөн).
puslanmak 1. тумандоо. 2. буулануу
(мис. терезе). 3. шүүдүрүм тү-
шүү.
puslu 1. тумандуу, бүркөк. 2. шүүдү- рүмдүү. 3. эңгилчектүү, эңгилчек
баскан (дарак).
pusmak 1. жашынуу, сактануу, корго- лоо. 2. туман тароо. 3. өтм. түнө-
рүү, кабагы бүркөлүү.
pusu буктурма. ~ya düşmek буктурмага түшүү. ~ya düşürmek буктурмага
түшүрүү. ~ kurmak/~ya yatmak буктурма куруу, буктурмада аңдып жатуу.
pusula I компас. ~ ibresi/iğnesi компас жебеси. ~yı şaşırmak арго 1) кы- йын абалда калуу, эмне кыларын
билбөө. 2) туура эмес жолго түшүү.
pusula II 1. чакыруу кагазы (аскерге,
сотко ж. б. ). 2. аласа кагазы. he- sap/masraf ~sı (ресторанда) эсеп.
3. бюллетень. seçim/rey ~sı шайлоо
бюллетени.
püskürmek
puşt, -tu 1. кызтеке. 2. сөгүш арамсий- дик.
put I, -tu 1. дин бут, идол, табынган
нерсе. 2. (христианчылыкта) крест. ~ gibi кыймылсыз, үнсүз- сөзсүз. ~a tapınmak бутка
сыйынуу/табынуу. ~ kesilmek
сенейип/катып калуу.
put II, -tu үч-төрт кат чыйратылган
жибек жип.
putlaşmak ыйыкташуу, идол болуу, сыйына/табына баштоо, культка
айлануу.
putlaştırmak ыйыкташтыруу, идол кы- луу, сыйынуу/табынуу.
putperest,-ti бутпарас, бутка сыйынган.
putperestlik,-ği бутпарастык, бутка сыйынуучулук.
püf сырд. с. пүф, үф (бир нерсени үйлөгөндө чыккан үн). ~ desen uça- cak үф деп койсоң учуп кетчүдөй
(арык, алсыз). (bir işin) ~ noktası бир иштин эң кылдат/эң талуу жери, сыры. ~ noktasını bulmak
(бир иштин) сырын билип алуу.
püfkürmek 1. үйлөө. 2. бүркүү (жалын,
суу ж. б. ). 3. чулчуйтуу (оозду).
püflemek үйлөө (өчүрүү/суутуу үчүн).
püfür: ~ ~ үлп-үлп (соккон жел үчүн).
rüzgâr ~ ~ eserek ortalığı serinleti-
yordu шамал үлп-үлп согуп, айлананы серүүндөттү.
pülverizatör пульверизатор.
pür - I татаал сөздүн биринчи бөлүгү: толук, бүтүн, болушунча. pürsurat болгон ылдамдыгы менен.
pürşiddet болгон күчү менен.
pür II ооз. бүр (ичке/ийне жалбырак).
pürçek, -ği 1. саамай чач. 2. тармалдан-
ган, толкунданган (чач). 3. өтм.
ойку-кайкы, түшүнүксүз.
pürçeklenmek тармалдануу, ийрилип-
бүйрүлүп туруу.
pürçekli тармал, тармалдашкан.
pürdiken тикенектүү, ийнелүү.
püre пюре. patates ~si картошка пюреси.
pürhiddet, -ti каары катуу, жинденген.
pürkeyf жыргаган, ырахатка баткан.
pürnamus ар-намыстуу, ак ниет, чын- чыл.
pürneşe жадырап-жайнаган, ачык-ай-
рым, шайыр.
pürtelaş карбалас, алдастаган, антаң- даган.
pürtük, -ğü бүртүк, бодур. ~ ~ бүртүк- бүртүк, бодур-бодур.
pürtüklenmek бүртүк-бүртүк болуу.
pürtüklü бүртүктүү, бодурлуу.
pürüz 1. бүдүр, быдыр. 2. кыйшык, кынтык, кемчилик. 3. өтм. бөгөт,
жолтоо, кыйынчылык. ~ ayıkla- mak/temizlemek 1) кыйынчылык- ты жеңүү, тоскоолдуктарды ашып
өтүү. 2) кемчиликти жоюу.
pürüzlenmek 1. быдырлануу, бүдүр ба- суу. 2. (үн) каргылданып/кысы-
лып/муунуп чыгуу. 3. өтм. чаты- шуу, татаалдануу, кыйындашуу.
pürüzlü 1. одур-бодур, быдырлуу. ~
yüzey быдырлуу бет. 2. каргыл- данган/кысылган (үн). 3. өтм. кыйын, татаал, чатышкан. ~ iş
кыйын иш.
pürüzsüz 1. жылмакай, түптүз, сыйда.
2. кынтыксыз, кыйшыксыз, түз. 3.
өтм. кыйынчылыксыз, оңой, түз.
püskül чачы, чок (жасалга иретинде тагылган). ~ ~ чачыланган.
püsküllü чачылуу, чоктуу. ~ örtü чачы- луу жапкыч. ~ perde чачылуу парда. ~ belâ кутулбас балаа.
püskürme 1. бышкырма, бышкырык, чачкыч, бүрккүч. gaz ~sü газ бүрк- күч. ~ аleti бүрккүч курал. 2. чач-
ма, бүркмө, атма. yanardağ ~si
жанар тоо бүркмөсү.
püskürmek 1. бышкыруу, бүркүү, ча-
чуу. 2. (жанар тоо) бышкыруу, атуу. 3. бышкырып/күлүп жибе- рүү. 4. өтм. каар/заар чачуу,
жинденүү, албууттануу.
pütürsüz
püskürteç, -ci бүрккүч, чачкыч, пуль- веризатор.
püskürtmek 1. бышкыртуу, бүркүү, ча-
чуу. su ~ суу бүркүү/чачуу. 2. аск. кайра качыруу, чегиндирүү, жа- пыруу. düşmanı geriye ~ душман-
ды кайра качыруу/жапыруу.
püskürtü геол. бышкырык, лава, жанар тоо бүркүнтүсү.
püskürük,-ğü бышкырык, атылып/ бышкырып чыккан (жанар тоо лавасы).
püslü: süslü ~ жасанган-түсөнгөн,
ойсоңдогон.
жексур, жек көрүмчү. 3. ооз. жатып ичер жанбакты. 4. ооз. чачышкан, саксайган (чач). 5. ооз.
чиеленген, чатышкан (иш).
püsürlü орой ишке/бокко жарабаган, түккө турбаган.
pütür бүдүр. ~ ~ бүдүр-бүдүр.
pütürlü бүдүрлүү.
pütürsüz бүдүрсүз, жылма.
radyoskopi
R
R,r түрк алфавитинин жыйырма би- ринчи тамгасы.
Rab, -bbı Кудай, Теңир. ~ım Кудайым, Теңирим.
rabbanî 1. Кудайдан/Теңирден кел- ген/айткан. 2. Теңирге жеткен/ улашкан.
Rabbi: ya R~! oо, Жараткан!
rabit,-pti боо, байлама, бекитме, бекемдеме. ~ edatı байламта.
rabıta 1. байланыш, катнаш. 2. мамиле,
көңүл. 3. көз карандылык. 4. тар- тип, катар, ирет, система. 5. грам. байламта.
rabıtalı 1. байланыштуу, орундуу, жан- дуу. ~ söz орундуу сөз. 2. түзүк, жайлуу, иреттүү, нарктуу. ~ bir ev түзүк үй. 3. олуттуу, салабаттуу, нарктуу, наабаттуу. ~ kadın наа- баттуу аял.
rabıtasız 1. байланышы/баш-аягы жок, орунсуз. ~ konuşma баш-аягы жок сөз. 2. тартипсиз, иретсиз, чачыл- ган. 3. мүнөзү жеңил, олутсуз, ту- руксуз (киши).
rabıtasızlık,-ğı 1. байланышсыздык,
баш-аламандык. 2. иретсиздик, чачкындык. 3. туруксуздук, же- ңил ойлуулук.
raca ража (Индияда принцтерге берилген наам).
racon арго 1. жол, ыкма, усул, адат. 2. жасалмалык, көйрөңдүк. ~ kesmek арго 1) көйрөңдөнүү, көтөрүлүү.
2) көрүнүшкө карап баа берүү.
radar радар, радиолокатор.
radarcı радар оператору.
radde 1. даража. 2. жакын, чама.
~lerinde/~sinde жакын, чамасында.
akşam sekiz ~lerinde кечинде саат
сегиз чамасында. son ~ye kadar
radikal, -li 1. радикал, түп-тамырынан.
~ değişimler радикал өзгөрүүлөр.
2. саяс. радикал. ~ parti радикал партия.
radikalist, -ti саяс. радикал.
radikalizm саяс. радикализм.
radon хим. радон.
radyan мат. радиан(бурч өлчөр).
radyasyon физ. радиация.
radyatör 1. радиатор, ысыткыч. 2. авто
радиатор, сууткуч.
radyatörcü радиатор жасаган/оңдогон/ саткан киши.
radyo 1. радио (система). 2. радио
(станция). 3. радио (алуучу). ~ evi
радио үйү.
radyoaktif радиоактивдүү.
radyoaktiflik, -ği радиоактивдүүлүк. radyoaktivite радиоактив өзгөчөлүк. radyocu 1. радио жасаган/оңдогон/сат-
кан киши. 2. радио кызматкери.
3.радио сатылган/ оңдолгон жер.
radyoelektrik, -ği радиоэлектрик.
radyoelektronik, -ği радиоэлектроника.
radyoetkin к. radyoaktif.
radyofonik, -ği радиофоник. ~ oyun ра-
диодон берилген оюн. ~ ses
радиого ылайык үн.
radyografi физ. , мед. 1. радиография.
2.радиография жолу менен алын- ган сүрөт.
radyogram радиограмма.
radyoizotop, -pu радиоизотоп. radyokimya радиохимия. radyolog радиолог.
radyoloji радиология. radyolokasyon радиолокация. radyometre радиометр.
radyometri радиометрия.
radyoskopi радиоскопия.
rahatça
radyotelefon радиотелефон. radyotelegraf радиотелеграмма. radyoterapi радиотерапия. radyum хим. радий.
raf текче, такта. (bir işi) ~a kaldırmak/ koymak (бир ишти) кечеңдетүү,
кийинкиге калтыруу, таштап са- луу. ~tan sünger düştü başı yarıldı арадай жерге чарадай чуу салма.
rafadan сууда чала бышырылган жу- муртка (алакок деп да аталат).
Rafizî мус. рафизи (рафизи сектасы-
нын мүчөсү).
Rafizîlik, -ği мус. рафизилик (шиит ынанчынын бир сектасы).
rafine 1. арылтылган, тазаланган. ~ et- mek арылтуу, тазалоо. 2. дакталган. ~ yağ дакталган май.
rafineri арылтуучу/тазалоочу завод (нефтини, майды, шекерди ж. б. ).
rafit, -di биол. рафит.
rafya 1. бот. рафия (Raphie). 2. рафия буласы. 3. рафия буласынан
токулган. ~ çanta рафия сумка.
rağbet, -ti 1. кызыгуу, берилүү, каалоо, эңсөө, арзуу, ылым. ~ yok кызыгуу
жок. ~ çok каалоо/эңсөө арбын/ көп. 2. ийгилик, атак, даңаза. ~te olmak даңазалуу болуу. 3. талап.
~ten düşmek талап калбоо. ~ görmek 1) талап көп болуу. 2) даңазалануу. ~ etmek талапка ээ
болуу.
rağbetli 1. даңазалуу, кызык, эңселген, сүйүлгөн, жактырылган. 2. талабы
күч, суралган. 3. кадыр-барктуу, абройлуу.
rağbetsiz 1. каалоосуз, эч ким кызык-
паган, көңүлгө жакпаган. 2. талап кылынбаган, суралбаган.
rağbetsizlik, -ği 1. каалоонун/кызыгуу-
нун жоктугу. 2. талаптын жок- тугу.
ragm: ~ına өчөшүп, эрегишип.
rağmen 1. (жандооч) карабастан. tüm
çabalarına ~ başaramadı бардык аракетине карабастан аткара албады. 2. каршы болуп, өчөшүп, эрегишип. bunu bana ~ yapıyor муну мага өчөшүп жасап жатат.
луу, жылуу-жумшак. ~ ayakkabı
тынч/ыңгайлуу бут кийим. ayak-
kabın ~ mı? бут кийимиң тынчпы?
3.бейкапар, бейгам, жайма-жай. ~ adam бейкапар киши. 4. оңой,
шашпай, жайбаракат. iki saatte ~ ulaşırız эки саатта шашпай жете- биз. ~ oturmak жайбаракат отуруу.
5. тынч, беймарал, көңүлү жай. şimdi ~ mısın? эми көңүлүң жайбы? 6. аск. ~ ol! жай тур!
маанисиндеги буйрук (түз тур! буйругуна каршы). ~ına bakmak 1) жанынын тынчына кароо. 2)
беймарал отуруу. sen ~ına bak, ben akşam dönerim сен беймарал отура бер, мен кечинде келем. 3)
көңүлгө албоо, маани бербөө. ~ batmak жаны жыргаган жерден кетүү, ырысын тебүү. ~ bırakma-
mak/vermemek жанын койбоо, тынчтык бербөө. ~ döşeği өлүк жаткан жер. ~ durmak тынч туруу.
~ duruş спорт жай/жөн туруш. ~ etmek 1) жаны жай алуу, көңүлү жай болуу. 2) дем/эс алуу, жыр-
гап калуу. ~ını kaçırmak тынчын алуу, тажатуу. ~a kavuşmak тынч алуу. ~ı kıçına batmak орой
көпкөнү көтүнөн чыгуу. ~ olmak
жайма-жай, жайбаракат болуу. ~ ~
1)оңой, жеңил. ~ ~ gideriz оңой
эле барып калабыз. 2) жайма-жай, жыргап-куунап, ээн-эркин. ~ ~ konuşuruz ээн-эркин сүйлөшөбүз.
~ ve huzur içinde yaşamak тынч/ бейпил жашоо. ~ yüzü görmemek жаны тынбоо/сеп албоо.
rahatça 1. жайма-жай, жыргап, каала-
rakıcı
гандай. ~ yaşayabilirdim каалаган- дай жашасам болмок. 2. оңой, жеңил, кыйналбай. ~ taşınabilecek yük оңой ташына турган жүк.
rahatlamak жеңилдөө, жаны жай алуу, тынчтануу. endişelerimi sana söyle-
dim, rahatladım санааркоолоруму сага айтып алып, жеңилдеп калдым. hasta rahatladı оорулуу
тынч алып калды.
rahatlatıcı жеңилдетүүчү, тынчтанды- руучу, оору басуучу.
rahatlatmak 1. жанын жай алдыруу, тынчтандыруу, сооротуу, көңүл жубатуу. 2. тынчтык берүү.
rahatlık, -ğı 1. тынчтык, бейпилдик, бейкуттук. 2. ыңгайлуулук, жай- ма-жайлык, жайлуулук. 3. оңой-
лук, жеңилдик. Allah ~ versin! Аллаа тынчтык берсин! ~la оңой/жеңил эле. gönül ~ıyla тай-
салдабай, коркпой, камсанабай. gö- nül ~ıyla söyleyebilirim тайсалда- бай айта алам.
rahatsız 1. тынчы жок, жайсыз, ыңгай- сыз. 2. оору, ноокас. belinden ~ бели ооруйт. 3. тынчы кетме,
санааркама, кооптонмо. ~ etmek 1)
тынчын алуу, бейпилдигин бузуу.
2)жакпоо, ден-соолугуна туура
келбөө. 3) ыңгайсыздык жаратуу. affedersiniz ~ ediyorum … кечирип коюңуз, тынчыңызды алып жатам
... ~ olmak 1) тынчы кетүү, жайсыз/ыңгайсыз болуу. 2) оору/ ноокас болуу. ~ olmayın кабатыр
болбоңуз!
rahatsızlanmak 1. тынчы кетүү, каба- тыр болуу. 2. ооруп калуу.
rahatsızlaşmak к. rahatsızlanmak. rahatsızlık 1. тынчы жоктук, ыңгай-
сыздык, жайсыздык. 2. кабатыр-
лык, санааркаш, тынчсызданыш.
3. оору, ноокастык. ~ duymak
тынчы кетүү, кабатыр болуу. ~
vermek тынчын алуу/кетирүү.
rahibe аял кечил.
rahîm эск. боорукер, кайрымдуу,
мээримдүү.
rahip, -bi кечил (христианчылыкта).
rahiplik, -ği кечилдик.
rahle жалпак/жапыз үстөл.
Rahman мээримдүү, кайрымдуу (Ал-
лаанын сыпаты).
rahmanî теңирсел, Кудайга байланыш- туу. şeytanî каршысы.
rahmet 1. Kудайдын ырайымы/жал-
гоосу. Allah ~ eylesin! алкыш Kудай жалгасын! 2. жаан. ~ düşmek/yağmak жамгыр жаамак. ~
okumak 1) өлгөнгө сооп тилөө. 2) Кудайдан ырайым тилөө. ~ okumamak эч кимге жакшылык
кылбоо. ~ okutmak (жаман бирөө- дөн) дагы бешбетер чыгуу. ~ olsun canına жанына сообу тийсин!
(өлгөндөр үчүн дуба).
rahmetli, rahmetlik, -ği раматылык, маркум. ~ olmak өлүш, дүйнөдөн
кайтыш.
rahne 1. жыртык, тешик, кетик. 2.
өтм. кемчилик.
raht, -tı 1. ат жабдыктары. 2. жолоочу курал-жарагы. 3. кийиз-килче.
rahvan 1. жорго. 2. жорго жүрүш. ~ git-
mek/yürümek жорголоо (ат жөнүндө).
rakam 1. сан, цифра. ~ı hindi арап сан-
дары/цифралары. Roma ~ları рим сандары/цифралары. 2. (ilmî ~) арифметика.
rakamlamak сандар менен белгилөө
(мис. ноталарды).
rakamlı сандуу, сандан турган. üç ~ үч
сандуу.
raket I, -ti ракетка (теннистин).
raket II, -ti к. roket.
rakı ракы (түрк арагы). ~ аlemi ички- лик ичип көңүл ачуу. ~ çekmek ракы тартуу/даярдоо.
rakıcı 1. ракы жасаган/саткан киши. 2.
raptetmek
ичкич, аракеч.
rakım деңиз деңгээлинен бийиктик. bu dağın ~ı 600’dür бул тоонун деңиз
деңгээлинен бийиктиги 600 метр. rakıs, -ksı 1. бий. 2. физ. термелүү. rakibe аял атаандаш.
rakip, -bi атаандаш, конкурент.
rakiplik, -ği атаандаштык.
rakipsiz теңдешсиз. ~ şampiyon
теңдешсиз чемпион.
rakit, -di токтогон (суу), тынч.
rakor түтүктөрдү байланыштырган
тетик.
raks к. rakıs.
raksetmek 1. бийлөө. 2. термелүү,
титирөө.
ralli авто ралли.
ram тил алгыч, баш ийген. ~ etmek баш
ийдирүү, башкаруу. ~ olmak тил алуу, баш ийүү.
ramak, -kı аз. ~ kalmak аз калуу, ... жи-
бере жаздоо. bayılmasına ~ kalmıştı
эси ооп кала жаздады.
Ramazan рамазан (Ай календарынын 9-
айы), орозо айы. ~ bayramı орозо айт. ~ keyfi орозо кармагандардын кыялынын бузулушу.
ramp,-pı театр рамп (сахна жарык- тары берилчү көмүскө жер).
rampa 1. рампа, өйдөлүш (кара/темир
жолдогу). 2. платформа (темир жол станцияларында). 3. дең. кеменин башка кемеге, пристанга
жанашмасы. 4. тактайларды бири- бирине жабыштырууда колдонул- ган темир чыбык. 5. аск.
атылуучу ракета
жайгаштырылган жантык бет. ~ etmek 1) (бир нерсеге) жанашуу,
жакындоо. 2) арго ичкилик ичилген жерге чакыруусуз барып алуу.
rampalı өйдөлүштүү, өр (жер).
randevu жолугушма, көрүшмө. ~ almak
(бирөөнөн) көрүшмөгө саат/күн
алуу. ~ evi көрүшмө үйү (ахлаксыз
ниеттер менен). ~su olmak мурун- тан белгиленген көрүшмө сааты/ күнү болуу. ~ vermek жолугушуу белгилөө.
randıman 1. киреше, берим, өндүрүм- дүүлүк. 2. (мотордун) кубаты/ үнөмдүүлүгү. 3. (темир жолдун)
өткөрүү мүмкүнчүлүгү. ~ı artmak
1)кирешеси/берими артуу. 2) ку- баты/күчү артуу.
randımanlı кирешелүү, беримдүү, же- миштүү, өндүрүмдүү. ~ iş өндүрүмдүү/пайдалуу/майлуу
иш.
randımansız өндүрүмсүз, кирешесиз, беримсиз.
rant, -tı экон. рента (эмгексиз түшкөн пайда).
rantabilite экон. рентабилдүүлүк,
кирешелүүлүк.
rantabl экон. рентабилдүү, кирешелүү, пайдалуу.
ranza 1. эки кабат керебет. 2. (кемеде,
поездде) такта.
rap: ~ ~ туур. с. чак чак (ырааттуу
аскер жүрүшү).
rapor 1. рапорт, отчёт, текшерүү жы- йынтыгы. ~la bildirmek рапорт ар-
кылуу билдирүү. 2. мед. бүтүм, экспертиза жыйынтыгы, бюлле- тень. ~ etmek доклад/рапорт
берүү, билдирүү.
raporcu рапорт/доклад даярдаган ки- ши.
raporlu 1. убактылуу ишке жарамсыз (доктор бүтүмү негизинде). 2. ооз. жарым эс, айныган (абалы
тууралуу күбөлүгү болгон).
raportör репортёр.
rappadak капысынан, күтүүсүздөн.
rapsodi муз. рапсодия.
rapt байланыш, кошмо, бекитме, тир- кеме.
raptetmek илиштирүү, тиркөө, кошуу,
razı
байлоо.
raptiye кыпчыткыч, туткач, канце- лярия ийнеси.
raptiyelemek (кагаз, картон ж. б-ды)
туткач менен илиштирүү.
rasat,-dı байкоо, көзөмөл (астроно-
мия, метеорология тармагында).
~ dürbünü телескоп.
rasathane обсерватория, метеорология
станциясы.
rasgele к. rastgele.
raspa 1. издери ири өгөө. 2. арго опкок,
сугалак. ~ etmek 1) өгөөлөө, жыл- малоо, кырып/ жышып чыгаруу.
2)арго ныпым койбой жеп/
жалмап салуу.
raspalamak кырып/жышып/сүрүп чы- гаруу (боёкту, датты ж. б. ).
rast I, -tı 1. ырас, туура, туш. ~ gelmek
1) туш келүү, алдынан чыгуу. 2)
туура келүү, тийүү (мис. бутага).
3) табуу, туш болуу. hayatımda hiçbir zaman iyi bir komşu ~ gelmedi өмүрүмдө эч качан жак-
шы кошуна туш келбеди. ~ getirmek 1) туш кылуу (бирөөгө, бир нерсеге). 2) тийгизүү (окту).
3) ыңгайын табуу, туурасын кел- тирүү. 4) жолун ачуу, тилегин кабыл кылуу. Allah işinizi ~
getirsin! Кудай ишиңизди оңдосун! ~ gitmek оң келүү. işi ~ gitmek иши оң келүү/оңолуу.
rast II, -tı 1. муз. эски түрк музыкасындагы бир мукам. 2. оң.
3.ырас, туура, чыныгы.
rastgele 1. туш келди, оң/ой келди. ~ bir sayfasını açtıydım, o konu çıkmaz mı туш келди бир бетин
ачсам, ошол тема чыгып калбас- пы. 2. капысынан, жөн эле, бол- жоп, туштап. 3. ~! ишиң оңолсун!
маанисинде айтылган тилек.
rastık, -ğı 1. сүрмө (көз, кашты карар- тыш үчүн сүрүлгөн боёк). 2. сүрмө
(эгин илдети). ~ çekmek (көзгө)
сүрмө сүртүү.
rastlamak 1. (бирөөгө) жолугуп калуу,
туш келүү. 2. учуроо, табышуу. 3. тийүү. taş cama rastladı таш айнекке тийди.
rastlantı күтүүсүздөн/капысынан бол- гон нерсе. ~ıyla күтүүсүз/капысы- нан/капылеттен.
rastlaşmak жолугушуп/туш келип ка- луу.
rasyonalist,-ti 1. рационалист. 2. рацио-
налисттик.
rasyonalizm рационализм.
rasyonel рационалдуу, рационалдык,
өлчөөлүү, ченемдүү. ~ sayı мат.
рационалдык сан.
raşe титирөө, калтыроо, чочулоо.
raşitik,-ği мед. итий оорусуна кабыл- ган (бала).
raşitizm мед. итий, рахит.
ratanya бот. ратания (Krameria trian- dra).
ratıp, -bı эск. нымдуу.
raunt, -du спорт раунд.
ravent, -di бот. ревень (Rheum).
ray рельса (поезддин, трамвайдын).
~dan/~ından çıkmak өтм. чыйы- рынан чыгуу. ~ döşemek рельса тө- шөө/орнотуу. ~a/~ına girmek жо-
луна кирүү, оңолуу, түзөлүү. işler
~ına girdi иштер жолуна кирди.
~ına oturtmak жолго коюу, оңдоо.
rayiç, -ci 1. базар/сатыш баасы, курс. doların resmî ~i доллардын расмий курсу. 2. өтүмдүүлүк, талап. 3.
колдонумдагы/айлануудагы. ~ fiyat өтө турган баа.
rayiha эск. жыт, жыпар жыт.
razakı калың кабыктуу, узун, таттуу жүзүм түрү.
razı ыраазы, макул көргөн/болгон, ка-
был алган. ~ etmek 1) макул кы- луу, көндүрүү. 2) ыраазы кылуу. ~ gelmek ылайык көрүү, кабыл алуу.
~ olmak 1) макул болуу. 2) ыраазы
болуу.
re муз. ре (нота).
reaksiyon реакция. nükleer ~u атомдук
реакция. ~ göstermek реакция көр- сөтүш.
reaktör физ. реактор.
realist, -ti реалист, чындыкчы.
realite чындык. ~ye dayanmak чындык- ка таянуу.
realizm реализм.
reanimasyon мед. реанимация.
reasürans кабат камсыздандырма.
reaya тар. 1. Османлы Императорлу- гунда мусулман эмес калктар. 2. өтм. христиан.
rebap, -bı муз. ребап (музыкалык ас- пап).
rebiyülâhır ребиульахир (арап Ай ка-
лендарынын 3-айы).
recep, -bi режеп (арап Ай календары- нын 7-айы).
recim, -cmi ташбараң.
recmetmek ташбараңга алуу, ташба- раңга алып өлтүрүү.
reçel варенье. kayısı ~i кайналы ва- реньеси. vişne ~i алча вареньеси.
reçellik, -ği вареньеге ылайык.
reçete 1. рецепт (дары үчүн). ~ ile satılır рецепт менен сатылат. 2. рецепт (тамактын даярдалыш жолу).
~sini almak рецебин алуу. 3. өтм. жол, ыкма, чара, арга. ~ gibi окулушу кыйын (жазуу).
reçine чайыр.
reçineli чайырлуу.
redaksyon 1. редакция. 2. редакциялоо.
redaktör редактор.
reddetmek 1. четке кагуу, кабыл албоо, каршы чыгуу. 2. тааныбоо. 3.
моюнга албоо. 4. кечүү. evlâtlıktan
~ балалыктан кечүү.
reddolunmak четке кагылуу, кабыл
алынбоо, кайра кайтарылуу.
redif 1. аск. жетек аскер, резерв. 2. ад.
редиф.
redingot, -tu сюртук, ридингкот.
redresör элек. түзөлткүч. redüksiyon редукция. redüktör тех. редуктор.
reeskont, -tu фин. жуп дисконт.
refah жыргал, ырыскы, береке, молдук.
~ içinde yaşamak жыргап жашоо. ~ seviyesini yükseltme жыргалчылы-
гын жогорулатуу.
refakat,-ti 1. коштоо, жандоо, кароо, багуу. 2. муз. коштоо (музыкалык
аспап менен). ~inde коштоосунда, жандоосунда, көзөмөлүндө. ~ etmek 1)коштоп/жандап/ жанын-
да жүрүү. 2) муз. коштоо
(музыкалык аспап менен).
refakatçi баккан/караган киши (оору-
лууну).
referandum саяс. референдум.
referans 1. реферанс, рекомендация,
мүнөздөмө. 2. каралчу/тиешелүү адабият.
refetmek 1. көтөрүү. 2. жок кылуу, жо-
юу. 3. мат. даражага көтөрүү.
refik, -ki эск. 1. жолдош, дос. 2. жубай, түгөй. 3. шерик, орток.
refika аял, жубай, зайып.
refleks биол. , психол. рефлекс, көнү- мүш, адат.
reflektör рефлектор. reform реформа. reformcu реформист.
reformculuk, -ğu саяс. реформизм.
refüj кечмелик (жөөлөрдүн жолдон өтүшү үчүн).
refüze: ~ etmek четке кагуу, кабыл ал- боо.
regaip: R~ Gecesi/Kandili дин Азирети
Мухаммед энесинин боюна бүт- көн түн (Режеп айынын 1-жума- сына караган түн, касиеттүү түн
катары майрамдалат).
regl этек кир.
reglân 1. реглан (жең бычымы). 2. рег-
лан бычымдуу (кийим).
renk
regülâtör тех. регулятор.
reha кутулуш, бошонуш.
rehabilitasyon мед. реабилитация, ка-
лыбына келтирүү.
rehavet, -ti 1. алсыздык, жаны жер тартма. 2. магдырама, эринме,
жалкоолонмо. ~ çökmek/basmak
алсыздык басуу.
rehber 1. жол көрсөткүч, гид. 2. жол
башчы. 3. жол көрсөткүч (китеп).
4.даанышман, кеңешчи. ~ öğretmen пед. кеңешчи мугалим.
telefon ~i телефон китепчеси.
rehberlik, -ği 1. жол башчылык. 2. ке- ңешчилик. ~ etmek жол көрсөтүү,
кеңеш берүү.
rehin,-hni барымта. ~ bırakmak барым- тага калтыруу. ~e koymak/vermek
барымтага коюу (белгилүү мөөнөт- кө карыз акча ала туруу үчүн).
rehine туткун, барымта (кайсы бир та-
лаптын ишке ашырылышы үчүн кармалып турган киши).
reis 1. райис, башкарма, жетекчи. 2.
дең. кичине кеменин капитаны. aile ~i үй-бүлө башы. devlet ~i мамлекет башчысы.
reisicumhur президент.
reislik, -ği 1. башчылык, райистик, же- текчилик. 2. капитандык (кызмат
/милдет). ~ etmek башчылык/ жетекчилик кылуу.
reji 1. режиссёр. 2. эск. тамеки моно-
полиясына берилген ат.
rejim 1. саяс. түзүлүш, режим (мамле-
кеттик). kapitalist ~ капиталист-
тик режим. 2. мед. режим, диета.
~e girmek/yapmak режим/диета кармоо. 3. геогр. режим (агын
суунун бир жылдык өзгөрүш көрсөткүчү).
rejisör режиссёр.
rejisörlük, -ğü режисcёрлук.
rekabet, -ti атаандаштык, жарыш, мел- деш, конкуренция. ~ etmek
атаандашуу.
rekâket, -ti кекечтик.
жыгылуудан турган бөлүм).
reklâm реклама. ~ filmi реклама филь- ми.
reklâmcı рекламачы.
reklâmcılık,-ğı рекламачылык (иши/
кесиби).
rekolte үрүн, түшүм.
rekonstrüksyon реконструкция.
rekor спорт рекорд. ~ kırmak рекорд
жаңыртуу. ~ yapmak рекорд коюу.
rekortmen спорт рекордсмен.
rektifiye: ~ etmek түздөө, түзөлтүү.
rektör ректор.
rektörlük, -ğü 1. ректорлук (кызмат/
милдет). 2. ректорат.
rektum анат. көтөнчучук.
rekz 1. саюу, киргизүү, кагуу (жерге).
2.орнотуу. ~ etmek кагуу,
киргизүү, орнотуу.
relativizm филос. релятивизм.
remadî 1. күл түсү. 2. күл түстөгү.
remat, -ti күл.
remil, -mli кум менен салынган төлгө.
remiz, -mzi символ, белги.
rencide иренжитме, көңүл калтырма. ~ etmek иренжетүү, көңүл калтыруу.
rençper 1. жалчы (күндүгүнө жалдан- ган). 2. дыйкан.
rende 1. сүргү (тактайды сүргөн). 2.
үбөлөө. 3. үбөлөндү. 4. үбөлөөч.
havuç ~si сабиз үбөлөндүсү. peynir
~si быштак үбөлөндүсү.
rendelemek үбөлөө, үбөлөөчтөн өткө- рүү.
rengârenk, -gi түркүн түстүү, ар кыл
түстөгү.
ren: ~ geyiği зоол. бугу (Flangifer tarandus).
renk, -gi 1. ирең, ыраң, ырай, түс, түр, боёк. 2. өтм. касиет, мүнөз, абал, жагдай, сапат. işin ~i değişti иштин
жагдайы өзгөрдү. ~ almak 1) түс
resim
алыш, түргө келиш. 2) өтм. абалга өтүш, касиетке ээ болуш. ~i atmak/kaçmak/uçmak 1) түсү/боё- гу/өңү өчүү, түсүн жоготуу, боёгу учуп кетүү. 2) өң-алеттен кетүү, жүзү кубаруу. 3) ырайы бузулуу.
~ini belli etmemek/ vermemek сыр бербөө/алдырбоо, жик билгизбөө.
~i belli olmamak чыныгы жүзү
билинбөө. ~i bozuk түрү бузук, өңү купкуу. cümbüşü кызыл-таз- ыл кийинген. ~i çalık өңү өчкөн,
түссүз. ~i değişmek 1) түсү/түрү өзгөрүү. 2) өтм. абал/жагдай өз- гөрүү. meselenin ~i değişti масе-
ленин жагдайы өзгөрдү. ~ körlüğü
мед. түс айырбастык, дальтонизм.
~ körü түс айырбас, дальтоник.
~ten renge girmek 1) бир кызарып, бир бозоруу (уялгандан). 2) миң кубулуу. ~ ~ түркүн-түстүү. ~
vermek/ katmak 1) түс/ түр/көрк берүү. 2) шык берүү. ~ yuvarı астр. хромосфера.
renkgideren 1. хим. түс/боёк кетирген
(зат), так чыгаргыч. 2. агарткыч.
renklemek боёо, ырайын өзгөртүү.
renklendirmek 1. түсүн/өңүн ачуу. 2. ажарландыруу, көрк берүү. 3. өтм. жандандыруу, шык берүү,
аракеттендирүү.
renklenmek 1. түргө/түскө келүү, боё- луу. doğa renklendi жаратылыш
түркүн түскө боёнду. 2.
көрктөнүү, жандануу, жадыроо.
renkli 1. түстүү, түстөгү. kırmızı ~ кы-
зыл түстүү. 2. гүлдүү, түстүү. ~ ça- maşır түстүү кир. 3. өтм. кызык, жандуу, кызуу. ~ bir toplantı
жандуу чогулуш. 4. өтм. өзгөчө, мүнөзү кызык, кыял-жоругу баш- кача (киши). ~ bir siyasetçi өзгөчө/
башкача саясатчы. 5. кино, теле. түстүү. ~ televizyon түстүү телевизор.
renklilik, -ği 1. түстүүлүк. 2. өтм.
айырмалуулук, өзгөчөлүк, кызык- туулук.
renkölçüm физ. түсөлчөм, колоримет- рия.
renksemez 1. физ. ахроматик. 2. биол.
түс албас (клетка).
renkser физ. хроматик.
renksiz 1. түссүз, өңү өчкөн. 2. өңү ку-
барган, өң-алеттен кеткен (киши).
3.өтм. кадыресе, карапайым, бош, жупуну, момун (киши). ~
adam өзгөчөлүгү жок/жүүнү бош киши. ~ fikir жупуну/өзгөчөлүгү жок пикир.
renkteş түстөш.
renkteşlik, -ği биол. түстөшмө, ылайык- ташма (бир айбандын жашаган
чөйрөсүнө жараша түс өзгөрт- мөсү).
reomür физ. реомюр ысыкөлчөрү/
термометри. reorganizasyon кайра куруу. reosta элек. реостат.
repertuar, repertuvar муз. , театр ре- пертуар.
replik, -ği реплика.
reprodüksiyon кайра иштетүү, репро- дукция.
resepsiyon 1. кабылдама. 2. сый кече
(мамлекеттик мекеме/жетекчи тарабынан берилген).
reseptör 1. радио алуучу. 2. телефон
трубкасы. 3. анат. туюм органы. resif геол. риф, суу баскан аскалар. resim, -smi 1. сүрөт, чийме. ~ tahtası
сүрөт тактасы. ~ yazısı пиктограм- ма. 3. сүрөт өнөрү. ~ dersi сүрөт сабагы. ~ öğretmeni сүрөт мугали-
ми. 4. фотография. ~ çekmek сүрөт/фотограф тартуу. 5. ук. салык түрү (айрым буюмдардан
алынган). ~den muaf салыктан куткарылган. 6. азем, салтанат. ~ gibi сүрөттөгүдөй, сүрөткө тартып
койгондой. (nin) ~idir турулуу иш,
revnak
бөркүңдөй көр. ~ yapmak сүрөт тартуу. ~ yazı линг. пиктография.
resimci 1. сүрөтчү. 2. фотограф. 3.
чиймечи.
resimlemek 1. сүрөттөр менен кооздоо, сүрөт коюу (китепке). 2.ад.
сүрөттөө, баяндоо.
resimli сүрөттүү. ~ dergi сүрөттүү жур- нал. ~ roman фото-роман.
resimlik, -ği сүрөт алкагы.
resital, -li соль-концерт. piyano ~i пиа- нино концерти.
resmen 1. расмий түрдө. 2. мыйзамга ылайык, мыйзам кереги. 3. чындап эле, ачык эле. ~ evlenmeye
karar vermiş чындап үйлөнүүгө чечим кылыптыр.
resmetmek 1. (бир нерсенин) сүрөтүн
тартуу. 2. сүрөттөө, баяндоо, сыпаттоо.
resmî 1. мамлекеттик, расмий. ~ dil
расмий тил. ~ daire мамлекеттик мекеме. 2. сыпаа, тоң, олуттуу (мамиле). ~ konuştu тоң сүйлөштү.
3. мыйзамга/эрежелерге ылайык.
~ elbise 1) иш формасы. 2) сый кийим (өзгөчө күндөрдө кийилген).
~ nikâh расмий нике. R~ Gazete
Расмий Газета.
resmigeçit, -di парад, чубак.
resmîleştirmek расмий түргө келтирүү, мыйзамдаштыруу.
resmîlik,resmiyet расмийлик, официал-
дуулук. ~e dökmek расмий абалга келтирүү.
ressam сүрөтчү, дизайнер. tezyinat ~ı
декоратор.
ressamlık, -ğı сүрөтчүлүк, дизайнерлик
(жөндөм/кесип/милдет).
rest, -ti 1. калдык. 2. (карта оюнунда) ва-банк. ~ çekmek 1) (карта оюнунда) бүтүн акчасын ортого
таштоо, ва-банк ойноо. 2) (бир маселе боюнча) кескин жооп айтыш, каршы чыгыш.
restoran ресторан.
restorasyon реставрация, оңдоо, түзөл- түү, эски абалына алып келүү.
эски абалына алып келүү, оңдоо, калыбына келтирүү.
resul, -lü 1. эск. кабарчы. 2. дин Кудай-
дын жиберген кишиси, пайгамбар,
сал. yalvaç.
reşit, -di 1. жетилген, бойго/балакатка
жеткен. сал. ergin. 2. акылы жетик, тетик. ~ olmak балакатка/ бойго жетүү, жетилүү.
ret, -ddi 1. четке кагуу, тануу, кабыл албоо. ~ etmek четке кагуу, кабыл албоо. 2. терс. ~ cevabı almak терс
жооп алуу. 3. кечүү, тануу.
evlâtlıktan ~ балалыктан кечүү.
retina анат. ретина (тор катмар).
retorik, -ği риторика, чечендик.
retrospektif ретроспектив (көрсөтүү,
көргөзмө).
reva туура, жөндүү, ылайык, жүйөлүү.
~ görmek туура/жөндүү/ылайык көрүү.
revaç, -cı талап, керектөө, ыктыяж. ~ bulmak/~ta olmak талап болуу, ык- тыяж туулуу.
revak, -kı 1. бастырма, айван. 2. гале- рея, аркада.
revalüasyon фин. акчанын наркын кө-
төрүү, ревальвация.
revan бараткан, жүрүп бараткан, өтүп жаткан.
revani ревани (жумуртка менен эжи- гейден жасалган түрк таттуусу).
reverans таазим, реверанс. ~ yapmak
таазим кылуу, жүгүнүү.
revir санитардык пункт, амбулатория.
reviş 1. агым, жүрүш. 2. жол, ыкма.
revizyon 1. ревизия, текшерүү, конт- роль. 2. оңдоо, түздөө. ~dan geçir- mek текшерүүдөн өткөрүү. ~ yap-
mak текшерүү жасоо. revizyonist, -ti ревизионист. revizyonizm ревизионизм.
revnak жаркырак, көз жоосун алган/
ricat
тайгылдырган. сал. parlaklık. revolver револьвер.
revü театр 1. ревю, ыр-бий менен
коштолгон сахна шоу. 2. бул шоуга катышкан топ.
rey 1. добуш (шайлоодо). 2. көз караш,
ой, пикир. ~ bildirmek ой/пикир билдирүү. ~ almak добуш алуу. ~ sandığı урна, добуш сандыгы.
reybî 1. күмөндөр, шекчил. 2. скептик. reyhan бот. райкан (Ocimum basilicum). reyon бөлүм, секция (дүкөндө). erkek
~u эркектер бөлүмү. kadın ~u аял- дар бөлүмү.
rezalet, -ti 1. уят, шерменделик, шыл-
дың, маскаралык. сал. rezillik. 2. чатак, коога, скандал. ~ çıkarmak чатак чыгаруу. ~ kopmak коога
чыгып кетүү. böyle ~ görülmedi мындай шерменделик көрүлгөн эмес.
reze 1. эшиктин чаптырмасы. 2. тоспо
(эшик/ терезедеги).
rezede (~ çiçeği) бот. резеда (Reseda lu-
teola).
rezelemek (эшикти) чаптырып бекитүү.
rezene бот. фенхель (Foeniculum vulga- re).
rezerv резерв (акча/кен/нефть ж. б-
нын).
rezervasyon 1. орун ээлөө, резервация
(мейманкана/ресторан/театр
ж. б-да). 2. кардарларга орун берүү ишин жасаган бөлүм. ~ yapmak (мурунтан) орун ээлеп
коюш, резерв кылуу.
rezerve резерв. ~ etmek резерв катары кармап туруу, ээлеп коюу.
rezervuar резервуар (туалетте).
rezil шерменде, шылдың, маскара, уят.
(birini) ~ etmek (бирөөнү) шермен-
де/шылдың/маскара/уят кылуу. ~ olmak шерменде/шылдың/маска- ра/уят болуу. ~ rüsva olmak эл ал-
дында шерменде болуу.
rezillik к. rezalet.
rezonans физ. резонанс.
rezüme кыскача жыйынтык, резюме.
rezzak дин ырыскы тараткан (Кудай-
дын сыпаты).
rıh эск. майда кум (сыяны кургатуу үчүн колдонулган).
rıhtım дең. жанашма, пристань, док.
rıza 1. ыраазы, ыраазычылык, макул- дук. ~ göstermek ыраазы/макул болуу. ~sı olmak макулдугу болуу.
2.моюн сунуу, баш ийүү (тагдырга/жазмышка). 3. каалоо, ниет. ~sını almak каалоосу менен
болуу.
rızk, -kı 1. ырыскы. 2. ырыс. ~ını çıkar- mak ырыскысын таап жеш, жан
сакташ. ~ına mâni olmak ырыс- кысына бөгөт болуу.
riayet, -ti 1. сый, кадыр, урмат. 2. моюн
сунуу, баш ийүү. ~ etmek баш ийүү, моюн сунуу, кармоо. kanunlara ~ etmek мыйзамдарга
баш ийиш. ~ görmek сый/урмат көрүш.
riayetkâr урматтаган, баш ийген, сый-
кор, элпек.
riayetsiz 1. баш ийбеген, моюн сунба- ган. 2. адепсиз, орой, урмат-
сыйды билбеген.
riayetsizlik, -ği 1. баш ийбестик, өзүм- билемдик. 2. адепсиздик, оройлук.
rica өтүнүч, сураныч, тилек. ~da bulun- mak өтүнүү, сурануу. ~ ederim! 1)эч нерсе эмес (айтылган рах-
матка жооп иретинде). 2) антпе, кудай жалгагыр! (өзүнө өзү наара- зы болгон же ашыра мактаган
бирөөгө карата). ~ etmek өтүнүү, сурануу.
ricacı суранган, өтүнгөн, сурамчы.
rical, -li 1. эркектер. 2. жогорку марта- балуу мамлекеттик кызматкерлер. ricat, -tı 1. эск. баш тартыш, айныш. 2.
аск. чегиниш, кайра качыш.
Romen
rikkat, -ti 1. назиктик. 2. боорукердик, мээримдүүлүк.
rikkatli мээримдүү, боорукер, назик.
rimel кирпик боёгуч, маскара.
rina зоол. деңиз мышыгы (Dasyatis pas- tinaca).
ring, -gi 1. спорт ринг. 2. айлана. ~ se- feri айланма маршрут (мис. авто- бустун).
ringa зоол. деңиз сельди (Clupea haren- gus). tütünlü ~ ышталган сельд.
rint, -di 1. кең пейил, ишеничтүү. 2.
оюнкараак, шайкелең, таң- тамашаны сүйгөн.
risale 1. эск. журнал. 2. брошюра, ки-
чине китепче. 3. буклет, памфлет.
risk, -ki тобокел, риск.
ritim, -tmi ад. , муз. ритм, темп.
ritmik ритмдүү, ырааттуу, темптүү.
rivayet, -ti 1. уламыш, айың. 2. каң- шаар, сөз. ~e göre уламышка кара-
ганда. ~ etmek айтып/баяндап бе- риш. ~ olunmak каңшаар тароо. ~ birleşik zamanı грам. (- mış)
мүчөсү жалганган татаал чак.
riya эки жүздүүлүк, кубулма, арамзаа- лык.
riyakâr эки жүздүү, арамзаа, кубулма.
riyakârlık, -ğı эки жүздүүлүк, арамзаа- лык.
riyal, -li 1. реал (испан тыйыны). 2. реал (Сауд Арабиясы, Йемен, Иранда колдонулган акча
бирдиги).
riyazet, -ti 1. аскетизм, напсини тыйма.
2.орозо, диета.
riyazî математикалык.
riyolit, -ti геол. риолит, липарит.
riziko тобокел, риск.
roba 1. эск. аял кийими. 2. ийин кири- ши, кокетка (түнкү/ич көйнөктөр- дө).
robalı роба (к. ) салынган (көйнөк).
robdöşambr (эркек) халаты.
robot, -tu робот.
robotlaşmak роботтошуу.
roda дең. аркан түрмөгү.
rodyum хим. родий.
roka бот. эрука (Eruca sativa).
roket, -ti ракета. ~ atmak ракета атыш.
roketatar ракета атар.
rokfor (peyniri) рокфор быштагы.
rokoko 1. архит. рококо. 2. рококо
(стили).
rol, -lü роль. ~ almak 1) роль алуу. 2) өтм. бир милдет аткаруу. ~ kes- mek жалган/жасалма сүйлөө/ ма-
миле жасоо. ~ oynamak 1) роль ойноо. 2) өтм. (бир нерседе) маанилүү болуу. ~ yapmak
жалган/жасалма аракеттер жасоо.
rom ром (ичкилик).
Roma 1. Рим. 2. тар. Рим Импера-
торлугу.
Romalı 1. тар. римдик. 2. римдик
(Рим шаарынын тургуну).
Roman роман (тили).
roman ад. роман. aşk ~ı сүйүү романы.
Romanca романча, роман тили.
romancı романист.
romanesk 1. романга ылайык. 2. роман- га байланыштуу. 3. өтм. сезим/
туйгу жүктүү.
romanlaştırmak романга айландыруу, романдаштыруу.
romans муз. романс.
romantik 1. романтика. 2. романтика- лык, романтизмге байланыштуу. ~
edebiyat романтизм адабияты. ~ yazar романтик/романтизм жа- зуучусу.
romantizm 1. романтизм (адабият/са- нат агымы). 2. психол. романтизм (сезимталдык).
Romanya Румыния.
Romanyalı румыниялык.
romatizma мед. ревматизм, куяң.
romatizmalı ревматизмасы/куяңы бар.
Romen I 1. тар. римдик. 2. : ~ rakam- ları рим цифралары.
Romen II к. Rumen.
ruh
rondelâ тех. шайба, жалпак шакекче.
rop, -bu роп (аялдардын кымбат материалдан көйнөгү).
rosto росто (майга куурулган тилим- тилим эт).
rot авто рот (рулдун аракетин
дөңгөлөккө берип турган чыбык) .
rota 1. багыт, курс (учактын, кеме- нин). 2. өтм. тутулган жол/багыт.
~sından çıkmak жолдон чыгып кетүү. ~yı değiştirmek 1) жолун/ багытын өзгөртүү. 2) өтм. жол-
дон таюу, мамилесин өзгөртүү.
rotasyon ротация (персоналдын ыра- аттуу орун алмашуусу).
rotatif полигр. ротатив ( ротатив машинасы).
roza 1. алмаздын бир түрү. 2. алмаз-
дан роза түрүндө иштелген жасал- га түрү. ~ küpe розалуу алмаз сөйкө.
rozbif ростбиф (куурулган уй этинен жасалган тамак).
roze розе (жеңил кызыл шарап түрү).
rozet, -ti 1. төш белги (значок). 2. ки- чине металл эмблема. 3. розетка (ар кандай тешиктерди сыйда
көргөзүү үчүн тагылган капкак, мисалы, дубалда, раковинада).
röfle (чач үчүн) түрдүү түстөргө боёо. ~
yapmak (чачты) түрдүү түстөргө боёо.
rölanti авто (моторду) бош/ченемдүү
май менен иштетүү. ~ye almak/~de çalıştırmak 1) (моторду) бош ай- лантуу. 2) өтм. (бир ишти)
солгундатуу.
rölatif салыштырмалуу.
rölativite физ. , филос. салыштырма-
луулук, изафет. rölativizm филос. релативизм. röle тех. реле.
rölyef рельеф (айкелчиликте).
römork, -ku авто. , тех. чиркеч, при- цеп.
römorkör чеккич, буксир (кеме, ма-
шина).
(доору).
röntgen 1. физ. рентген. ~ filmi рентген сүрөтү. ~ makinesı рентген аппара- ты. 2. арго (бирөөнүн үйүн/терезе-
син) шыкаалоо. ~ yaptırmak/~ini çektirmek рентгенге тарттыруу.
röntgenci 1. мед. рентгенолог. 2. арго
(бирөөлөрдүн терезесинен/ аял- дарды) шыкаалаган сыркоо киши.
röportaj репортаж.
röportajcı репортёр.
röprodüksyon репродукция.
rötar кечикме. ~ yapmak кечигип ке-
лиш (поезд/учак/автобус ж. б. ).
rötarlı кечикмелүү, кармалган (поезд/
учак/автобус/кеме).
rötuş фото, полигр. ретуш. ~ yapmak
ретуш жасоо.
rövanş спорт реванш.
ru жүз, бет.
ruam вет. сап (жылкынын ылаңы).
Ruanda Руанда.
Ruandalı руанда, руандалык. ruba эск. кийим, көйнөк. rubaî ад. рубаи.
rubidyum хим. рубидий.
ruble рубль.
rubu эск. чейрек.
ruf чатыр, айван.
Rufaî руфаи (дервиштер орденинин аты). bundan ötesine ~ler karışır
(бир иш чечилбес абалга келгенде айтылат).
rugan лак, лакталган (тери).
ruganlamak (терини) лактоо.
rugbi спорт ругби.
ruh 1. жан. 2. психол. рух, дух, көңүл.
3.жин. ~ hastalıkları жин оору- лары. 4. маңыз, өзөк. meselenin bütün ~u burada маселенин
маңызы ушунда. 5. биол. маңыз, сок, эссенция. 6. арбак. ~ bilimci психолог. ~ bilimi психология. ~
çağırmak арбактарды чакыруу.
rüçhan
~um! жаным! (кайрылуу). ~ dokto- ru психиатр. ~u (bile) duymamak эч бир жигин/шегин билбей калыш. ~u gibi жанындай. ~ hastası жин оорулуу. ~una işlemek сөөгү- нө сиңип калыш. ~u kararmak көңүлү калыш/чөгүш. ~ kazandır- mak/vermek жандандырыш, шаң- дандырыш. ~unu okşamak көңү- лүн жайкаш/ жайландырыш. ~unu okumak көңүлдөгүнү/оюндагыны билип коюш. ~ sağlığı рухий саламаттык. ~u şad olsun! жаны жай алсын! (өлгөндөр үчүн айтылат). ~unu şadetmek өлгөндү жакшылыкча эскериш. ~unu teslim etmek жаны чыгыш, өлүш.
ruhanî 1. эск. руханий, рухка байла- ныштуу. 2. диний, динге
байланыштуу.
ruhaniyet, -ti руханият.
ruhban (rahip’тин көпт. т. ) кечилдер, клерктер.
ruhen рухий жактан.
ruhî рухий, психикалык, психология- лык.
ruhiyat, -tı эск. психология.
ruhlu 1. рухка/мүнөзгө ээ. alçak ~ мү- нөзү жаман. asil ~ ак сөөк, асыл мүнөздүү. zayıf ~ жүүнү бош,
жумшак. 2. өтм. жандуу, таасирдүү, күчтүү.
ruhsal 1. психол. рухка байланыштуу,
психикалык. 2. психологиялык.
ruhsat, -tı 1. уруксат. ~ vermek уруксат бериш. 2. уруксат күбөлүгү,
лицензия.
ruhsatlı 1. уруксаттуу, уруксат алын- ган. 2. уруксат күбөлүгү бар.
ruhsatname 1. уруксатнаама (жазылуу берилген). 2. эс алуу белгеси/ билети.
ruhsatsız уруксатсыз.
ruhsuz 1. жансыз, өлүү. 2. рухсуз, сол- гун. 3. чабал, араң жан, күчсүз,
жүүнү бош.
ruj эндик, помада.
rulman подшипник.
rulo түрүм, рулон.
Rum 1. рум (мусулман өлкөлөрүндө
жашаган гректер). 2. румдарга мүнөздүү/тиешелүү. 3. тар. Чыгыш Рим Императорлугунун
калкы. 4. тар. Византия. 5. тар.
Рим, Рим Империясы.
Rumca румча/грекче (азыркы грек ти-
ли).
Rumelî 1. тар. Румелия (Османлы Императорлугунун европалык
бөлүгү). 2. Румелия калкы.
Rumen румын.
Rumence румынча, румын тили.
Rumî 1. байыркы грециялык, визан- тиялык. ~ takvim григориан ка- лендары (Түркия 1925-жылга че-
йин колдонгон). 2. анадолулук, Анадолуга байланыштуу. 3. жа- салга түрү.
rumuz 1. белги, символ, код. 2. эмбле- ма. 3. кыйытып айтылган сөз. 4. псевдоним, лакап ат.
rupi, rupya, rupye рупий (Индия, Пакистан, Шри-Ланканын акча бирдиги).
Rus орус.
Rusça орусча, орус тили.
Rusya Орусия.
Rusyalı орусиялык.
rutenyum хим. рутений.
rutubet, -ti ным, нымдуулук. ~ derecesi
нымдуулук даражасы. rutubetlenmek нымдануу, көгөрүү. rutubetli нымдуу. ~ hava нымдуу аба.
rutubetsiz нымсыз, кургак.
rücu, -u 1. артка кетүү, кайра кайтуу, чегинүү. 2. сөзүнөн тануу, убада-
дан жануу. ~ etmek 1) кайра кай- тыш, чегиниш. 2) пикир өзгөр- түш.
rüçhan ук. артыкчылык, авантаж. ~
rüzgârsız
hakkı бир укуктун башкасынан артыкчылыгы.
rükû, -u дин рукуу (намазда ийилүү
позициясы).
rükün, -knü 1. маанилүү/мартабалуу киши. 2. (бир нерсенин) маани-
лүү/маңыздуу жагы.
rüküş жарашыксыз/табитсиз кийин- ген аял.
rüstik айылдыктарча/айылдык көрү- нүш.
rüşt, -tü эрезе, эрезе курак. сал. ergin-
lik. ~e ermek эрезеге жетүү.
rüşvet пара. ~ almak/yemek пара алыш/ жеш. ~ vermek пара бериш.
rüşvetçi паракор.
rüşvetçilik, -ği паракорлук.
rütbe аск. 1. даража. 2. наам, чин, ранг.
rütbeli наамдагы, чиндеги, рангдагы. yüksek ~ жогорку чиндеги/ наамдагы.
rüya 1. түш. 2. кыял, үмүт. ~sı çıkmak
1)түшү төп келүү. 2) кыялын- дагысы орундалуу. ~ gibi түш
сыяктуу. ~larına girmek түшүнө кирүү. ~ görmek түш көрүү. ~sında görse hayra yormamak түшүндө көрсө ишенбөө, түшүнө кирбөө.
rüyet, -ti 1. көрүш, байкаш. 2. карап чыгыш (мис. сотто дабаны).
rüzgâr шамал. ~ almak шамал алып ке-
тиш. ~ gelecek delikleri tıkamak (бир коркунучтун) бардык чара- сын көрүш. ~ gibi geçmek (уба-
кыт) суудай өтүп кетиш. ~ gülü шамал багытын көрсөткөн жебе. ~ ile gitmek шамал менен кетиш,
пайдасыз жок болуш. ~ esmeyince yaprak kımıldamaz мак. жел бол- босо чөптүн башы кыймылдабайт.
rüzgârlanmak 1. шамалдоо, серүүндөө.
2.шамал/жел сого баштоо.
rüzgârlı шамалдуу, желдүү.
rüzgârlık, -ğı 1. шамал тоскуч. 2. өпкө тарткыч (кийим).
rüzgârsız шамалсыз, желсиз.
saban
S
S,s түрк алфавитинин жыйырма экинчи тамгасы.
saadet, -ti бакыт, жыргал, кут. ~le! жак-
шы бар! жолуң ачык болсун! ~ asrı
Азирети Мухаммеддин доору. ne
~! кандай жыргал/сонун! ~e ka-
vuşmak жыргалга батуу, бакытка тунуу.
saat, -ti 1. саат. bu iş en az iki ~ alır бул
иш эң жок дегенде эки саат алат.
2.саат (буюм). altın ~ алтын саат.
3.убакыт, маал. o ~te kimse
bulunmaz ал убакта эч кимди таппайсың. yemek ~i тамак маалы.
4.бир саатта басылган жол. 5.
өлчөгүч саат (газ, электр/суу ж. б. ). elektrik ~i электр сааты. su
~i суу сааты. ~lerce сааттар бою. ~
ayarı 1) так саат. 2) сааттын коңгуроосу коюлган мезгил. ~i ayarlamak саатты тууралоо. ~ başı
1)саат сайын. ~ başı otobüs var саат сайын автобус бар. 2) тынбай, үзгүлтүксүз. ~ başı telefon
açıyor тынбай телефон чалып турат. ~ bu ~ так заманы/маалы. ~ farkı саат айырмасы. ~ gibi
сааттай, так. ~ kaç? саат канча? ~ kulesi саат күлөсү/мунарасы. ~i kurmak сааттын коңгуроосун
(белгилүү учурга) коюу. ~ on bir buçuğu çalmak өтө картаң жашта болуу. ~i ~ine сааты саатына,
таптак. ~i ~ine uymamak жылкы мүнөз, оосар, оң-тетири жүргөн, бир кылыгы бир кылыгына
окшобогон (киши). ~ tutmak саатка өлчөп/карап коюу. ~ vurmak саат кагуу.
saatçi 1. саатчы (уста). 2. саат сатар.
saatçılık, -ğı саатчылык.
saatli сааттуу, сааты/өлчөгүчү болгон.
~ bomba саатка ченелген бомба. ~ takvim сааттуу календарь.
иш.
sabah 1. эртең менен, саар. 2. эртең мененки убакта, саарда. ~tan эртең
менен, таң атпай, эртелеп. ~tan nereye gidiyorsun? таң атпай кайда жөнөдүң? ~ akşam эртели-кеч,
эртең менен кечинде, ар качан. ~ı bulmak/ etmek таң атканча. ~a çıkmamak эртең мененке калбоо/
чыкпоо, таң атканга жетпөө. ~a doğru/karşı таң атарга жакын, таңга жуук. ~ın köründe таң
саардан/атпай. ~ namazı багым- дат. ~ ola, hayır ola күн менен кошо кайыр тууйт (таң атканын
күтөлү маанисинде). ~ ~ таң ата электе, таң атпай. ~ yeli таң жели.
sabahçı 1. эртең менен нөөмөткө тур-
ган киши. 2. таң атканча көз ирме- бей чыккан киши. 3. биринчи сме- нада окуган окуучу. ~ kahvesi түнү
менен иштеген же таң эртең ачыл- ган кафе.
sabahki эртең мененки, таңкы.
sabahlamak таң атканча уктабай чы- гыш, түнү бою иштеп чыгыш, түнү бою күтүп отуруш.
sabahları эртең мененкисин.
sabahleyin эртең менен.
sabahlı: ~ akşamlı эртең менен кечинде,
эртели-кеч.
sabahlık, -ğı 1. эртең менен кийилген аял халаты. 2. саарлык, бир саарга
жетерлик.
saban соко. ~ sürmek 1) соко айдоо.
2)спорт (күрөштө) көмкөрөсүнөн
жаткан атаандашын эки бутунан алып сүйрөө. ~ balığı деңиз түлкүсү (Aloplas vulpes).
saç
sabık мурунку, эски, экс-. ~ müdür эски директор/ мүдүр.
sabıka 1. мурун болгон окуя. 2. ук.
кайталанган кылмыш.
sabıkalı ук. көндүм кылмышкер, му- рун кылмыш иштеген киши.
sabır, -brı сабыр. ~la сабырдуулук ме- нен. ~ etmek сабыр кылуу. ~ın sonu selâmettir мак. сабырдын түбү
сары алтын (сөзм. с. сабырдын түбү саламат). ~ taşı салмактуу/ сабырдуу киши. ~ı taşmak/tüken-
mek сабыры түгөнүү, чыдамы кетүү.
sabırlı сабырдуу, токтоо.
sabırsız сабырсыз, чыдамы жок, күйкөлөк.
sabırsızlanmak сабырсыздануу, күйпө-
лөктөө, күйкөлөктөө, чебеленүү, кыйпычыктоо.
sabırsızlık,-ğı сабырсыздык, күйкөлөк-
түк, жеңилдик.
sabi жаш бала.
sabit, -ti 1. туруктуу, өзгөрбөс. ~ gelir
туруктуу киреше. 2. жылбас, орнотулган, отургузулган. 3. аныкталган, такталган, далилден-
ген. ~ fikir көшөкөрлүк. ~ fiyat туруктуу баа. ~ olmak 1) (бир нерсе) ырасталуу, анык болуу. 2)
туруктуу болуу. ~ yıldız астр.
кыймылсыз жылдыз.
sabitleşmek 1. бекемделүү, орнотулуу.
2.аныкталуу, такталуу, ыраста- луу.
sabitleştirmek 1. бекемдөө, орнотуу,
бекитүү. 2. аныктоо, тактоо, далилдөө.
sabitlik,-ği 1. бекемдик, орунтуктуу-
лук, туруктуулук. 2. аныктык, тактык.
sabo сабо (бут кийим).
sabotaj саботаж. ~ yapmak саботаж жа- соо.
sabotajcı саботажчы.
sabote: ~ etmek саботаж жасоо.
sabretmek сабыр/токтоолук кылуу.
sabun самын. arap ~u жумшак самын. ~ köpüğü самын көбүгү. ~ köpüğü gibi sönmek самындын көбүгүндөй
жок болуу. ~ taşı самын таш (бычмачылар колдонгон ак түстүү таш).
sabuncu самын жасаган/саткан киши. sabunhane самын жасалган жер. sabunlamak самындоо.
sabunlanmak 1. самындануу. 2. арго
картадан утулуу.
sabunlaşmak хим. самынга айлануу
(өсүмдүк/жаныбар майлары). sabunlu самындуу, самындалган. sabunluk,-ğu 1. самын салгыч. 2. самын
жасоого ылайык.
sac 1. жалпак темир. 2. жалпак темир- ден жасалган томпок көмөштан. ~
soba темир меш.
sacayağı, sacayak тулга.
saç, -çı чач. ~ ağartmak 1.чач агартуу. 2.
(бир иште) көп иштөө. ~ına ak düşmek чачына ак түшүү. ~ı başı ağarmak картайыш. ~ı başı
dağılmış апсайган-сапсайган. ~ına başına/sakalına bakmadan жашы- на-башына карабастан. ~ından
başından utanmak улуу-кичүүдөн ийменүү. ~ını başını yolmak чачын жулуу, өкүнүү. ~ı bitmedik yetim
туулгандан жетим. ~ boyası чач боёк. ~larımı değirmende ağartma- dım чачтарым тегирменде агарба-
ды (бул жашка оңой-олтоң чыкпадым маанисинде). ~ları diken olmak чачтары тик туруу. ~
dökülmesi чач түшүү. ~larını kazıtmak чачын шыпыртып салуу.
~ kestirek чач кестирүү. ~ kurutucu
чач кургаткыч. ~ örmek чач өрүү. ~
~a, baş başa gelmek чачташуу, жулмалашуу. ~ sakal ağartmak
(бир ишке) эмгек сиңирүү. ~ sakal
sadık
birbirine karışmış апсайган, саксайган. ~ını süpürge etmek жанталашуу, жан аябоо (бир иш үчүн). ~ teli чач, кыл. ~ından tırnağına чачынан тырмагына чейин, бүт бойдон. ~ı uzun aklı kısa мак. (аялдын) чачы узун, акылы кыска. ~ını yaptırmak чачын жасатуу.
saçak, -ğı 1. чачы, чок. perdenin ~ı пар- данын чачысы. 2. архит. кырбуу, айбанча, жаан тоскуч. 3. чачык, чачылган. ~ı ateş sardı иш терс жагына айланды. ~ bulut тарам- тарам булут.
saçaklanmak самсаалоо, айрылып-ты- тылып кетүү (кийим).
saçaklı 1. чачылуу, чоктуу. 2. кырбуу-
су/айбанчасы болгон. 3. айрык, тытык.
saçı этн. чачыла. ~ kılmak чачыла ча-
чуу.
saçık чачык.
saçılmak чачылуу, төгүлүү, жайылуу.
saçılıp dökülmek 1) төгүлүп-чачы- луу, ашкере көп коротулуу. 2) өтм. ички сырларын айтып алуу.
açılıp-saçılmak өтө ачык кийинүү
(аял).
saçkıran мед. чакалай.
saçlı чачтуу. ak ~ ак чачтуу. sarı ~ сары чачтуу. ~ sakallı adam сакалдуу (эле) киши.
saçma 1. чачма. 2. сандырактык, дөө- дүрөктүк, келжиректик, болбогон сөз, баш оорутма. ~ sapan
konuşmak оозуна келгенди оттоо.
3.бытыра, чачма (мылтыкта). 4.
балык тору.
saçmacı келжирек, сандырак, дөөдүр.
saçmak 1. чачуу, төгүү. su ~ суу чачуу.
2.(жарык) чачуу, жаркылдоо. 3.
жаюу, жарыялоо. koku ~ жыт жайылтуу. saçıp savurmak акча- сын чачуу/бекерге коротуу.
saçmalamak оозуна келгенди сүйлөө,
сандырактоо, дөөдүрөө.
лук кылыш. sada к. seda. sadak, -ğı саадак.
sadaka мус. садага. verilmiş ~sı olmak Кудай колдогон киши болуу (бир кырсыктан аман кутулганда
айтылат).~ vermek садага бериш.
sadakat,-ti берилгендик, кыйышпас- тык. ~ borcu кыйышпастык, кый-
бастык. (аялы/күйөөсү арасында).
~ göstermek жан аябастык көрсөтүү.
sadakatli жан аябас, кыйбас, берилген.
sadakatsiz кайрымсыз, мерес, кара мүртөз.
sadakatsizlik,-ği кайрымсыздык, мерес- тик, кара мүртөздүк.
sade 1. жөнөкөй, жупуну, кадыресе,
карапайым. ~ bir giysi жупуну ки- йим. 2. таза, каткысыз, нукура, накта. 3. карандай, шекерсиз. ~
Türkçe таза түркчө. ~ kahve ка- рандай/шекерсиз кофе. 4. жалгыз, бир гана, гана. ~ bu iş için geldik
жалгыз ушул иш үчүн келдик. ~ güzel нукура сулуу. ~ suya ка- рандай сууга. ~ yağ таза/сары май.
sadece жалгыз/бир/тек гана, гана.
sadeleşme жөнөкөйлөшмө, жупунулаш- ма, нукуралашма.
sadeleşmek жөнөкөйлөшүү, жупунула- нуу, таза/нукура/табигый болуу.
sadeleştirmek жөнөкөйлөштүрүү, жупу-
нулаштыруу, таза/нукура кылуу.
sadelik, -ği жөнөкөйлүк, жупунулук, тазалык, карапайымдык, нукура-
лык.
sadet,-di 1. негизги тема, башкы ма- селе. 2. сөздүн нугу. ~ten ayrılmak
сөздүн нугун башкага буруу. ~e gelmek сөздүн нугуна кайтуу. ~ten hariç маселеге байланышы жок.
sadık 1. кыйышпас, кыйбас, жан аябас,
sağ
берилген, ынак. ~ eş ынак жар. ~ dost кыйышпас дос. ~ kalmak (би- рөөгө, бир нерсеге) чындап берилүү, кыянаттык кылбоо. 2. туура, чын. ~ dost akrabadan yeğdir мак. чыныгы дос туугандан ийги.
sadıkane ак көңүлдөн, чын дилден, кыйбастык кылып, жан аябай.
sadıklık,-ğı жан аябастык, ынактык, кыйышпастык.
sâdır, -drı эск. 1. көкүрөк. 2. жүрөк. 3.
(sadrazam’дын кыск. ) баш вазир.
sadist, -ti садист, мыкаачы.
sadistlik, -ğı, sadizm садисттик, мыкаа-
чылык.
sadme 1. сокку. mukabil ~ каршы сокку. 2. кагылышуу, урунушуу.
3.психол. шок.
sadrazam тар. (Османлы Император- лугунда) баш вазир, садразам.
sadrazamlık,-ğı садразамдык (кызмат/
милдет).
saf I, -ffı сап, катар. ~ bağlamak/tutmak
сапка тизилүү, катарга туруу.
~ında olmak жагында/тарабында болуш. ~ ~ сап-сап, катар-катар.
saf II 1. таза, накта, нукура, аруу, катыксыз. ~ tereyağı таза сары май. ~ kanlı таза кандуу. ~ siklet
накта салмак. 2. жөнөкөй, момун, карапайым. ~ ~ момурайып, аң- кайып. ~ ~ bakmak аңкайып/
момурайып караш.
safa к. sefa.
safalı көңүлдүү, жагымдуу, шаңдуу.
safari 1. сафари, аң уулоо. 2. сафари
(аңчы кийими).
safdil маңыроо, момун, ак дилдүү/
ниет.
safer сафер айы (Ай календарынын 2-
айы).
saffet, -ti 1. тазалык, нукуралык, ачык- тык, аруулук. 2. жөнөкөйлүк, мо- мундук.
safha 1. кыр, жак, жан, тарап, каптал. 2.
абал, маал, баскыч, стадия, фаза, деңгээл, даража. сал. aşama. şu
hazırlık ~sında даярдык абалында.
3. физ. фаза.
safî 1. таза, накта, нукура, катыксыз. ~
ağırlık таза салмак. 2. жалгыз гана.
~ dikkat kesilmek бүтүн дитин коюп, ынтызарлык менен (угуу).
safir сапфир (таш).
safiyet, -ti тазалык, ак ниеттик/көңүл- дүк, момундук.
saflaşmak тазалануу, аруулануу. saflaştırmak тазалоо, дактоо, рафиндөө. saflık, -ğı к. safiyet.
safra I 1. дең. балласт. ~ atmak 1) бал- ластты (кемеден) ыргытыш. 2)өтм. (бирөөдөн) кутулуш.
safra II өт. ~ bastırmak өзөк жалгоо. ~sı kabarmak жүрөгү айлануу. ~ kesesi өт торбосу. ~ yeşili
каралжын жашыл (түс).
safran 1. бот. сафран (Crocus sativus).
2.сафран (татым). ~ gibi сапса-
ры.
safsata 1. софизм. 2. дөөдүрлүк, маңыз- дык, бош сөз. ~ya düşmek суу кеч-
пес негиздерге таяныш. ~ yapmak
орунсуз/маанисиз сүйлөө.
safsatacı маңыз, сүйлөөк, тантык.
sagu 1.(~ ağacı) бот. сагу пальмасы (Metroxylon saghu).2. бул дарактын мөмөсү (күрүч ордуна колдонулат).
sağ I 1. оң (жак/тарап). ~ kol 1) оң кол. 2) өтм. оң кол (ишеничтүү киши). ~ şerit оң жак тилке
(жолдо). 2. саяс. оң, оңчул. ~a bak! аск. оңго кара! (буйрук). ~a dön! аск. оңго бурул! (буйрук). ~
eliyle sol kulağını göstermek (бир иште) кыйын жолду тандап алуу.
~ gözden sol göze fayda yok мак.
бир көзүң бир көзүңө жоо. ~ gözünü sol gözünden kıskanmak өтө кызганчаак/ичи тар болуш.
(сөзм. с. оң көзүн сол көзүнөн
sağlam
кызганыш). ~a kaymak саяс. оң- чул тарапка өтүү. ~ kolda оң тарапта. ~a sola эки жакка, аркы- терки. ~a sola bakmadan оң-тети- рисин карабай, алды-кийинин ойлобой, этиятсыз. ~da solda эки жакта. ~dan soldan 1) оңдон- солдон. 2) ар тараптан, эки жактан. ~ını solunu bilmemek/ şaşırmak оң-тетирисин/аки-чүкү- сүн билбөө. ~ı solu çekiştirmek (бирөөлөрдү) бири-би-рине туку- руу. ~ı solu belli olmamak оң- тетириси белгисиз, жинди кыял (киши). ~ tarafından kalkmak өтм. оң капталынан/ кырынан жатыш/туруш. ~ yapmak авто оңго бурулуу.
sağ II 1. соо, аман, эсен. 2. таза, накта. ~ yağ таза май. 3. көзү тирүү. anne- babanız ~ mı? ата-энеңиз тирүүбү?
~ acık футб. оң четтеги чабуулчу.
~ bek футб. оңдогу коргоочу. ~ bırakmak аман/соо калтыруу. ~
haf футб. оңдогу жарым корго- очу. ~ iç футб. оңдон экинчи чабуулчу. ~ kalmak/kurtulmak
аман/соо калуу. ~ ol(sun)! рахмат! өмүрлүү бол! ~ salim аман-эсен, аман-соо. ~ salim gidin аман-эсен
баргыла. ~ yer koymamak/ bırakmamak соо жерин калтыр- боо, төпөштөп/уруп салуу.
sağalmak оңолуу, айыгуу (оорулуу ки- ши).
sağaltım дарылоо, терапия.
sağaltmak дарылоо, айыктыруу, тера- пия дайындоо.
sağanak, -ğı нөшөр, көнөктөп/нөшөр-
лөп жааган жаан.
sağbeğeni табити мыктылык, мыкты -
табит.
sağcı саяс. оңчул (киши, партия).
sağcılık, -ğı оңчулдук.
sağdıç,-cı (үйлөнүү тоюнда) күйөө жол-
дош, кыз жолдош. ~ emeği талаага
кеткен эмгек.
дык, баамчылдык, көрөгөчтүк, кө- сөмдүк.
sağduyulu акылы жетик/тетик, ар нер-
сеге көзү жетип турган, баамчыл, көрөгөч, көсөм.
sağgörü көрөгөчтүк, көсөмдүк, даа-
нышмандык, акылмандык. сал.
basiret.
sağgörülü көрөгөч, көсөм, даанышман,
акылман. сал. basiretli.
sağgörüsüz баамсыз, дөөдөй, акылы кыска.
sağı куштардын кыгы.
sağım 1. саан (маал). 2. саан (мал).
sağımlı саан, саалган (мал).
sağın филос. так, чыныгы, акыйкат. ~ bilimler табигый/так илимдер.
sağır 1. дүлөй, кулагы катуу. 2. үн өт-
көрбөс (дубал/терезе). 3. жакшы жылыбаган (меш). 4. үнү жакшы чыкпаган (добул, барабан). ~ dilsiz
дудук-дүлөй. ~ etmek 1) дүлөй кылуу. 2) кулак жарган үндөр чыгаруу. ~ olmak дүлөй болуп
калуу. (bunu) Mısırdaki ~ sultan bile duydu (бир нерсени) укпаган киши калган жок.
sağırlaşmak 1. дүлөйлөнө баштоо, ку- лагы катуулашуу. 2. (казан, меш ж. б. ) жылыбай/ысыбай калуу.
sağırlık,-ğı дүлөйлүк, кулагы катуулук.
sağistem ак ниеттик, адал ой.
sağlam 1. соо, ден-соолугу мыкты, чың,
тың, бышык. 2. бүтүн, аман, зыян тартпаган. kitaplar ~mış китептер аман экен. 3. бекем, бышык,
чыдамдуу. ~ ayakkabı бышык бут кийим. 4. ишеничтүү, чын. ~ ayakkabı değil арго ишеничи жок
(киши). ~ iman катуу ишеним. sözü ~ сөзүнө бекем. (bir işi) ~ kazığa bağlamak (бир ишти)
бекемдөө, бышыктоо, камсыз
sahi
кылуу.
sağlama 1. камсыз кылма, гарантияла- ма. 2. мат. текшерме, далилдеме.
sağlamak I 1. камсыз кылыш, жабдыш, даярдап бериш. aile huzurunu ~ үй-бүлөнүн бейпилдигин камсыз
кылыш. 2. мат. далилдеш, текшериш.
sağlamak II (унаалар) оң жакка өтүш,
оң жак менен жүрүш.
sağlamlamak 1. бекемдөө, бышыктоо, чыңдоо. 2. өтм. чын-бышыгын
тактоо, текшерүү.
sağlamlaşma бекемделме, бышыкталма.
sağlamlaşmak 1. бекемделүү, бышык-
талуу, чыңдалуу. 2. далилденүү, ырасталуу, такталуу. 3. камсыз болуу.
sağlamlaştırmak к. sağlamlamak. sağlamlık, -ğı 1. бышыктык, бекемдик,
бектик. 2. ишеничтүүлүк, анык-
тык, тактык. 3. ден-соолугу чыңдык, тыңдык.
sağlanma камсыз кылма, белен/даяр
кылма.
sağlanmak камсыз кылмак, белен/даяр кылмак.
sağlı оңчул, оңду. ~ sollu 1) оңду-солду, оң-тетири. 2) оң колун да, сол колун да пайдалана билген.
sağlıcakla аман-эсен, аман-соо. ~ gidi- niz! аман-эсен баргыла! ~ kalın! аман-эсен тургула!
sağlık I, -ğı ден-соолук, саламаттык.
~ında 1) ден-соолугу мыкты ке- зинде. 2) көзү тирүүсүндө. ~ınıza!
ден-соолугуңуз /саламаттыгыңыз үчүн!(тост). ~ bakımı гигиена. ~ bilimi гигиена (илим). ~ hizmetleri
саламаттык кызматтары. ~ karnesi саламаттык картасы/дептери. ~ muayenesi саламаттык текшерүү-
сү. ~ ocağı саламаттык/медици- налык пункт. ~ olsun! жаның аман болсун! (материалдык жоготуу
учурунда жооткотуу үчүн айты-
лат). ~ raporu ден соолукка бай- ланыштуу рапорт/ бюллетень. ~ sigortası саламаттык камсыздоосу.
sağlık II к. salık.
sağlıklı 1. ден-соолугу чың, тың, сак- саламат. 2. өтм. туура, ишенич- түү, чындыкка таянган. ~ düşünce
туура ой/пикир.
sağlıksal ден соолукка/саламаттыкка байланыштуу/тийиштүү.
sağlıksız 1. ден соолугу начар, оорулуу, алсыз. 2. ишеничсиз, туура эмес.
3.ден соолукка зыяндуу. 4. жак-
шы ойлонуштурулбаган/пландал- баган, чала.
sağma саама.
sağmak, -ar 1. сааш (уйду, койду ж. б. ).
2. бал челектен бал алыш. 3. жан- дырыш (мис. түрмөктү, жипти).
4. арго талап-тоноп/алдап алыш.
sağmal 1. саалган, саан (мал). 2. саал- ган уй. 3. арго (~ inek) ар качан
пайда түшүп турган (жер, киши). sağrı биол. соору. ~ kemiği сегиз көчүк. sağu кошок. ~ sağmak кошок кошуу.
sah, -hhı бир нерсенин тууралыгын тастыктаган кол. ~ çekmek (бир документти) тастыктоо.
saha 1. талаа, майдан. futbol ~sı футбол талаасы. 2. тармак, салаа. 3. ай- мак, зона, район, мейкиндик.
sahabe (sahib’дин көпт. т. ) 1. Азирети Мухаммеддин сөзүн уккандар, мажилистерине катышкандар. 2.
ээлик кылгандар, кожоюндар. sahabet, -ti колдоо, таяк-жөлөк, арка. sahaf букинист.
sahan жайпак жез идиш.
sahanlık, -ğı 1. саханга (к. ) баткандай.
2. платформа (автобуста/трам-
вайда ж. б. ).
sahavet, -ti кең пейилдик, жоомарттык.
sahi чынында, чындап, туурасы, чыны-
гы. ~ mi? чынбы? чын элеби?
sakal
sahibe үй ээси аял, кожейке.
sahici чыныгы, нукура, накта, табигый.
~ elmaz чыныгы алмаз.
sahiden чындап, чын эле. ~ mi? чын элеби?
sahife к. sayfa.
sahil 1. жээк, жака, бой (суунун, деңиз- дин ж. б. ). ~e atmak жээкке чыга- рып/сүрүп салыш. ~den gitmek
жээк бойлоп жүрүү. 2. жээк бою.
sahileşmek чындыкка чыгуу, ыраста- луу.
sahip, -bi 1. ээ, кожоюн. ev ~i үй ээси. mal ~i мүлк ээси. 2. бир нерсеге жөндөмдүү, шыктуу, эгедер. irfan
~i билимдүү, маданияттуу. söz ~i сөзүн туткан. şöhret ~i атактуу, даңазалуу. 3. колдоо, коргоо, ээ-
лик болуу. ~ çıkmak 1) ээлик болуу/кылуу, кожоюн болуу. 2) колдоо, коргоо, жардам берүү,
арка болуу. 4. колго алуу, тыюу, көзөмөлгө алуу. köpeğine ~ çık! итиңди карма! ~ olmak 1) (бир
нерсеге) ээ болуу. 2) көзөмөл- гө/колго алуу. 3) (бир кызга) күч колдонуп зордуктап салуу.
sahiplik,-ği 1. ээлик, кожоюндук. 2. коргоочулук, колдоочулук, арка- жөлөк чыкма.
sahipsiz 1. ээсиз, кароосуз. 2. өтм. эч кимиси/коргоп/колдоп алары жок.
sahir сыйкырчы.
sahne 1. сахна. ~ arkası кулис. ~ye çık- mak сахнага чыгыш. 2. сахна (дра-
малык чыгармалардын бөлүмү). 3. көрүнүш. resimde savaş ~si yansıtıl- mış сүрөттө согуш сахнасы көрсө-
түлгөн. 4. өтм. окуя. büyük değişim ~lerine tanık olduk чоң өзгөрүү окуяларына күбө болдук.
5. иш тармагы/салаасы. siyaset
~sine elli yılını vermiş саясат сахнасына элүү жылын берген.
sahnelemek сахналаштыруу, сахнага
коюу.
ылайыкташкан. ~ hastanesi талаа госпиталы. ~ mutfağı талаа ашканасы.
sahte 1. жасалма, жалган, көз боёмоло- гон. сал. düzmece. ~ evrak жасал- ма документ. ~ para жасалма акча.
2. өтм. калп, жасалма, арамзаа. ~ gülüş арамзаа/калп күлүш.
sahteci к. sahtekâr.
sahtecilik к. sahtekârlık.
sahtekâr 1. жалганчы, жасалма иштер жасаган, көз боёмочу. 2. фаль-
сификатор.
sahtekârlık, -ğı 1. жасалмалык, жал- ганчылык. 2. фальсификация.
sahtelik,-ği жасалмалык, жалгандык, көз боёмочулук, калп.
sahtiyan 1. сактыян (тери). 2. сакты-
яндан жасалган.
sahur мус. соор. ~a kalkmak соорго ту- руш.
sahurluk, -ğu мус. соорлук, соордо желчү тамак.
saik, -kı 1. шык, эрдем, фактор, стимул.
2.шыктандырган, күч-кубат бер- ген, шерденткен.
saika I эск. чагылган.
saika II эск. себеп.
sair башка, бөлөк (кишилер/буюмдар).
sairfilmenam эск. уйкусурап баскан
киши.
sak (уйкусуна) сак, сергек. ~ yatmak
сак жатыш.
saka I суу ташыр, суу сатар (булактан үйлөргө). ~ beygiri gibi 1) брига- дирдин атындай. 2) өтм. иши
жок айыл кыдырган (киши).
saka II(~ kuşu) зоол. сайрагыч ала чымчык (Carduelis carduelis).
sakağı вет. маңка (малдын жугуштуу оорусу).
sakak, -ğı богок.
sakal сакал. tahta ~ чоң сакал. top ~ топ
sakır
сакал. ~ bırakmak/koyuvermek/ salıvermek/uzatmak сакал коюш/ коё бериш. ~ı bitmek 1) сакал бүтүш/ чыга башташ. 2) арго (бир ишке) бөгөт чыгыш. ~ı değirmende ağartmak карыганча эч нерсе үй- рөнбөгөн (сөзм. с. сакалын тегир- менде агарткан). ~ı ele vermek/ kaptırmak мурдунан жетелетип алыш, бирөөнүн жетегинде жү- рүш. ~ına gülmek көз көрүнөө шылдың кылыш. ~ oynatmaz (жемиш) оозуңа салсаң эрийт. ~ı saydırmak 1) ишеним/кадыр- барктан айрылыш. 2) ачык ооздук кылыш, сырын алдырып коюш.
~ına soğan doğramak шылдың кылуу, келекелөө. ~ını sıvazlamak
сакалын сылаш. S~ı Şerif Мухаммед Пайгамбардын сакалы- нын кылы. ~ım yok ki sözüm
dinlensin менин сөзүмү ким укмак эле.
sakallanmak 1. сакал чыгуу. 2. сакал
коё берүү.
sakallı 1. сакалдуу. 2. сакалы өскөн, үксүйгөн.
sakalsız сакалсыз.
sakandırık, -ğı ооз. сакалдырык.
sakar I кашка, ак (малдын маңдайын-
дагы).
sakar II олдоксон, эби жок.
sakarin сахарин.
sakarlaşmak эби кетүү, олдоксон тар- туу.
sakarlık, -ğı эби жоктук, олдоксондук.
sakarmeke жапайы каз.
sakaroz сахароза.
sakat, -tı 1. мунжу, майып, жарадар. ~
arabası майып арабасы. 2. кокус- татма, жаракат алма. ağır ~ оор жаракат. 3. өтм. туура эмес, бу-
зук (иш, аракет). ~ anlatım туура эмес түшүндүрүү. 4. кыйраган, жараксыз, сынык. ~ iskemle сынык
отургуч.
sakatat,-tı ичеги-карын, баш-шыйрак
sakatatçı сакатат (к.) саткан киши/дү-
көн.
sakatlamak 1. жаралоо, майып/ жара- дар кылуу. 2. сындыруу, шекили-
не доо кетирүү. 3. өтм. бузуу, бурмалоо.
sakatlanmak 1. майып/жарадар болуп
калуу, жаракат алуу. 2. сынуу, кебетесине/шекилине доо кетүү.
3.бузулуу, бурмалануу (иш, сөз,
аракет).
sakatlık,-ğı 1. майыптык, мунжулук, жарадарлык. 2. сынык/бузук/
кемчилик (буюмдагы/ эмеректе- ги). 3. кырсык, балакет. elinden bir
~ çıkmasın колунан бир балакет
чыгып кетпесин.
sakın сырд. с. 1. кокуй! эгерим! ~ onun adını ağzına alma! кокуй, анын
атын оозуңа алба! ~ ha bunu yapma! эгерим муну кылчу болбо!
2.кокус, балким, кудай уруп. ~
unutmuş olmasın! кудай уруп унутуп калбасын.
sakınca 1. кыйынчылык, жолтоо, бөгөт,
ыңгайсыздык. 2. шылтоо. 3. кор- кунуч, тобокел, риск. ~sı olmamak тобокели/риски болбоо.
sakıncalı кыйынчылык келе турган, то- бокелдүү, кооптуу, рисктүү.
sakıncasız кыйынчылыгы жок,
тобокелсиз, коопсуз, рисксиз. sakıngan сактанган, этият, аяр. sakınganlık,-ğı сактангандык, этияттык,
аярдык.
sakınma 1. сактанма, корунма, этият- тама, аярлама. 2. спорт корунма.
sakınmak сактаныш, корунуш, этият- таш, аярлаш. sakınılan göze çöp ba- tar мак. сактанган көзгө чөп
түшөт.
sakıntı этияттык, аярдык.
sakır: ~ ~ шак-шак (титирөө, калты-
роо).
salah
sakırdamak шакылдоо, (тиши-тишине тийбей)титирөө (сууктан, корккондон).
sakırga ооз. кене.
sakıt, -tı 1. түшкөн, кыйраган. 2. күчүн жоготкон, колдонуудан калган,
жоюлган. 3. кулатылган, түшү- рүлгөн. 4. ара төрөлгөн (бала). ~ olmak 1) түшүү, кыйроо. 2) күчүн
жоготуу, жоюлуу, кулатылуу.
Sakıt, -tı астр. Марс.
sakız сагыз. ~ ağacı бот. мисте (Pistacia
lentiscus). ~ gibi 1) сагыздай аппак.
2)арго сагыздай жабышкан
(киши). ~ leblebisi куурулган
буурчак түрү.
sakızlı сагыздуу.
saki шарап сунган, кесекүл.
sakil 1. оор, олдоксон, очойгон. 2. кебе- теси/түрү суук. 3. тажатма. 4. муз. түрк музыкасынын бир ыкмасы.
sakin 1. жоош, момун. ~ çocuk жоош бала. 2. тынч, мемиреген, көшүл- гөн. ~ deniz мемиреген деңиз. 3.
тургун, жашоочу. semt ~leri семт тургундары. 4. жашаган, турган. Ankara’da ~ Анкарада жашаган. ~
olmak 1) тынч/ көшүлүп/көөлгүп туруш. 2) (бир жердин) тургуну болуш. ~ ~ 1) тынч, момоюп. 2)
мемиреп, көөлгүп.
sakince жайынча, акырын.
sakinleşmek 1) тынчтануу, сооронуу,
ачуусу/жини таркоо. 2) токтоо, тынчуу (мис. бороон, шамал, тол- кун ж. б. ).
sakinleştirmek тынчтандыруу, соо- ротуу, жайкоо.
sakinlik, -ği тынчтык, бейпилдик, бей-
куттук, бейгамдык,жымжырттык. saklama сактама, корума, жашырма. saklamak 1. сактоо, коруу. 2. жашыруу,
айтпай коюу. sır ~ сыр жашыруу.
3.жашыруу, көргөзбөө, катуу.
paraları yastık altına ~ акчаларды
жаздыктын алдына катуу. 4. ар-
нап/коюп/сактап коюу. kolyesini gelinine saklamış кольесин келинине сактап жүрүптүр. 5. (бир жерде) кармоо, сактоо. peynir tuzlu suda saklanır быштак туздуу сууда сакталат.
saklanmak 1. сактануу, корунуу, этият- тоо. 2. жашынуу, көрүнбөө. 3. сак-
талуу, корулуу. 4. жашырылуу, айтылбоо.
saklantı 1. каткан/жашырган нерсе. 2.
жашырынган жер.
saklı 1. сакталуу. 2. жашырылган, көр- гөзүлбөгөн, айтылбаган, жашы-
руун. gizli ~ жаап-жашырган. senden gizli ~ım yok сенден жаап- жашырган нерсем жок.
saklık, -ğı ооз. сактык.
saksagan зоол. сагызган (Pica pica).
saksı 1. гүл карапасы. 2. арго баш (ки-
шинин). ~yı bir az sula башыңды бир аз иштет.
saksılık, -ğı 1. гүл карапалары коюлган
текче. 2. кышкысын гүлдөр сакталчу жер.
saksafon муз. саксафон.
saksafoncu муз. саксафончу.
sal сал (суудан өткөрмө иштеринде колдонулган).
salâ муз. намазга чакыруу, салат (жу- ма, жаназа, майрам намаздарын- да). ~ vermek/okumak салат окуп
намазга чакырыш.
salâbet, -ti 1. катуулук, бышыктык, бе- кемдик. 2. өтм. кайрат, салабат,
тайманбастык, бекемдик.
salâbetli 1. катуу, бышык, бекем. 2.
өтм. салабаттуу, кайраттуу, күч-
түү, тайманбас, бекем.
salacak, -ğı мус. үстүндө сөөк жуулган плита.
salah 1. жакшыртуу, түзөлтүү, оңдоо.
2.жыргалчылык. 3. айыгуу, түзө- лүү, оңолуу. ~ bulmak 1) оңолуу,
жакшыруу. 2) айыгуу, түзөлүү.
salınım
salahiyet, -ti укук, компетенция, акы. ~ vermek (бирөөгө) укук/компетен- ция бериш.
salahiyetli 1. укуктуу, компетенттүү. 2.
абройлуу.
salak,-ğı аңкоо, макоо, келесоо, жинди-
чалыш. ~ ~ bakmak аңкайып кароо.
salaklık, -ğı аңкоолук, макоолук, келе-
соолук, жинди чалыштык.
salam салами (колбаса түрү).
salamandra 1. зоол. саламандра. 2. кө-
мүр меш түрү.
salamanje тамак ичкен үй.
salamura 1. туздуу суу (айрым тамак-
тар бузулуп кетпеши үчүн ичине салынган). 2. туздуу сууда сакталган азык заттар.
salapurya дең. салапурия (соода кеме- си). ~ gibi кемедей олчойгон (бут кийим).
salaş 1. шалаш, алачык, чатыр (убак-
тылуу курулган). 2. барак үй.
salaşpur салашпур (астарлык жука
кездеме).
salât, -tı мус. 1. намаз. 2. дуба (Азире-
ти Мухаммеддин аты аталганда
окулат).
salata 1. салат. 2. (~ kıvırcık) салат- латук.
salatalık, -ğı 1. бадыраң. 2. салатка ылайык (жашылчалар, заттар).
salâvat,-tı 1. намаздар. 2. салават дуба-
сы (Азирети Мухаммедге жана анын тукумуна арналып окулат).
3.майлуу күрөштөн мурун окул-
ган дуба. ~ getirmek/okumak кооп- туу абалда келме келтирүү/дуба окуу.
salcı сал ташыган киши, салчы.
salça 1. томат, паста. 2. соус, суюк та- тым. biber ~sı калемпир пастасы.
domates ~sı томат пастасы.
salçalı томаттуу, томат кошулган.
saldırgan 1. кол салган, албуут, кызыл
камчы.. 2. агрессор, баскынчы.
saldırganlık, -ğı 1. кол салуучулук, ал- бууттук, кызыл камчылык. 2. агрессордук, баскынчылык.
saldırmak 1. кол салуу, чабуулга өтүү, басып алуу. 2. дең. (кеме) шамал- га ыңгайлануу. 3. өтм. (бир нерсе-
ни) катуу сынга алуу. 4. хим. таа- сири менен эритип/жеп жиберүү. asitler madenlere saldırır кислота-
лар металлдарды жеп жиберет.
saldırmazlık, -ğı кол салышпоо. ~ paktı
кол салышпоо пакты.
salep, -bi 1. бот. салеп (Orchis). 2. бул өсүмдүктүн тамырынан даярдал- ган порошок. 3. салеп (ысык
ичилген ичимдик).
salepçi салеп (к. ) саткан киши.
salgı биол. , физиол. бездер бөлүп чы-
гарган нерселер, секреция.
salgılama биол. секреция бөлүп чыгар- ма.
salgılamak биол. секреция бөлүп чыга- руу.
salgın 1. тумоо, эпидемия. grip ~ı грипп
эпидемиясы. 2. убактылуу алын- ган салык. 3. каптап кетүү, жайы- луу. çekirge ~ı чегиртке каптоо.
4.өтм. жаман өнөкөттүн жайы- лышы. kumar ~ı кумардын жайылышы.
salhane касап, мал сойгон жер.
salı шейшемби.
salık, -ğı 1. кабар, жаңылык. ~ alma ка-
бар алма. 2. кеңеш, акыл. ~ vermek
1) кабар бериш. 2) кеңеш бериш.
salıncak,-ğı 1. селкинчек. 2. асма бешик
(жаш баланын).
salıncaklı термелген. ~ koltuk термел- ген кресло.
salınım 1. салыныш, коюлуш (бир нер- сенин ичине). 2. астр. Айдын тер- мелиши (либрациясы). 3. физ.
термелиш.
saloz
salınmak 1. чайпалып/чайкалып бас- ыш. 2. салыныш, коюлуш. salına salına чайпалып, сүлкүлдөп (ба- сыш).
salıntı термелиш, чайпалыш.
salıntılı 1. шалкылдаган, араң турган,
кылтылдаган. ~ ev араң турган үй.
2. чайпалган (басыш).
salıvermek коё берүү, бошотуу, чыга-
руу.
salim 1. соо, саламат, аман-эсен. sağ ~
аман-соо, эсен-соо. 2. таза, тунук,
накта, чыныгы. 3. туура. ~ bir çare туура чечим. 4. зыянсыз. 5. грам. туура (арап тилиндеги көптүк
түр боюнча).
salimen аман-эсен, сак-саламат.
salip, -bi крест.
salise секунддун алтымыштан бири.
salkım 1. бот. сабак, шиңгил. üzüm ~ı
жүзүм шиңгили. 2. бот. вистерия
(Wisteria). 3. чачы/шиңгил түрүн- дө, салбыраган, салаңдаган, сал- пылдаган. ~ küpe салбыраган/
салаңдаган сөйкө. ~ saçak чачылган, баш-аламан. ~ söğüt мажүрүм тал (Salix babylonica). ~ ~
шиңгил-шиңгил, салаңдаган.
salkımak салаңдоо, салбыроо.
sallabaş 1. башы кылтылдаган. 2. өтм.
баарына баш ийкей/көнө берген.
sallamak 1. терметүү, термелтүү, чай- палтуу. beşik ~ бешик терметүү. 2.
булгалоо. el ~ кол булгоо. kuyruk ~ куйрук булгалоо. 3. ийкөө. baş ~ баш ийкөө. 4. чайкоо, термелтүү
(мис. үйдү). 5.өтм. кечеңдетүү, кармоо, убакытты созуу. 6. шил- төө, уруп жиберүү. kılıç ~ кылыч
шилтөө. 7. бийлөө (жамбашын чайкап) .
sallamamak маани бербеш, көңүл бур-
баш.
sallandırmak 1. кыймылдатуу, термел- түү, чайкалтуу. 2. өтм. асып
өлтүрүү.
sallanmak 1. чайпалуу, термелүү, тең- селүү, шылкылдоо. ağaçlar sallan- dı бактар термелди. 2. бошоп/ кепшеп кетүү. dişleri sallanıyor тиши бошоп кетиптир. 3. кылдын учунда туруу (бир иште/кызмат- та). 4. бекер/ бош жүрүү.
кайдигерлик. ~da bırakmak (бир нерсени) бүтүрбөй/ чала таштоо.
~da kalmak ара жолдо калыш.
sallapati 1. одоно, олдоксон, этиятта- бай (иш кылуу, сөз сүйлөө). 2. баамсыз, орой, олдоксон (киши).
sallasırt: ~ etmek жонуна арта салуу.
salma 1. салма, коймо. 2. салма (күрүч-
төн жасалган тамак). 3. тар. са-
лык. 4. саятчы бөлмөсү. 5. ээн жүргөн мал. 6. аккан суу. 7. тар. патруль жоокер. ~ gezmek тентип/
селсаяктанып басып жүрүш. 8. айылдыктардын жеңинен салбырап турган чүпүрөк).
salmak 1. салуу. yatak ~ төшөк салуу. 2. коё берүү, бошотуу. kuşu ~ кушту бошотуу. 3. салуу, кошуу. yemeğe
pirinç ~ тамакка күрүч салыш. 4. чыгуу, өсүп чыгуу. dal budak ~ бутак-талы өсүп чыгуу. 5. мойну-
на салуу. ona elli bin lira salmışlar
ага элүү миң лира салышыптыр.
6. аңчылыкка салуу. tazı ~ тайган
салуу. 7. кол салуу. köpek etrafın- dakilere salmış ит айланасын- дагыларга кол салыптыр. 8. өтм.
көңүл бурбоо, кызыкпоо, карабоо. salmastra 1. тех. калыңдагыч, күлтүк (тетиктер арасына коюлган). 2.
аркан.
salname жылнаама.
salon 1. салон, зал, отурган үй. 2. салон
(чогулуш, салтанат, көргөзмө ж. б. үчүн). ~ adamı той-тамашанын кишиси. ~ takımı салон гарнитуру.
saloz арго дөөпөрөс.
sanatkâr
salt, -tı 1. жалгыз, гана, ошол эле. ~ o mu bilir? ошол эле билет бекен? 2. таза, накта, чылк, чыныгы. 3. абсо- люттук. ~ çoğunluk абсолюттук көпчүлүк.
salta I: ~ durmak/etmek эки аяктап ту- руу (ит үчүн).
salta II жеңсиз, топчусуз жекет.
saltanat, -tı 1. өкүмдарлык, жеке бий-
лөөчүлүк. 2. султандык, падыша- чылык. 3. шаң-шарапат, молдук, береке, байлык, дөөлөт. 4. (бирөө-
нүн) үстөмдүгү, жогорку абалы. ~ sürmek 1) башкаруу, бийлөө. 2) байлык/берекет ичинде чардап
жашоо.
saltanatlı салтанаттуу, көркөмдүү, шаңдуу, чардап, жыргал ичинде.
saltçılık, -ğı абсолютизм.
saltlık абсолюттук, толук. ~ gerçek фи- лос. абсолюттук чындык.
salto спорт сальто. salvo аск. салют, залп. salya түкүрүк, шилекей.
salyangoz 1. зоол. үлүл. 2. анат. үлүл (кулактын ичиндеги угуу борбору).
sam (~ yeli) сам шамалы, чөлдүн ысык шамалы.
saman саман. ~ alevi бат өчкөн от. ~
alevi gibi ачуусу чукул. ~ altından su yürütmek кыңыр иштер жасоо.
~ gibi даамсыз (тамак). ~ kâğıdı
саман кагаз, сары кагаз. ~ rengi к.
samanî. ~ sarısı самандай сары.
samanî саман түстөнгөн, ачык сары.
samanlı саман аралашкан.
samanlık, -ğı саман сарай, бастырма.
Samanyolu астр. Саманчынын Жолу.
samba самба (бий).
Samî семит. ~ dilleri семит тилдери.
samimî 1. чын жүрөктөн/дилден/кө-
ңүлдөн/ыкластан. ~ konuşmak чын дилден/ыкластан сүйлөшүү. 2. жакын, ысык, чыныгы. ~ arkadaş
жакын дос/жолдош. ~ olmak чын
ыкластуу, ачык болуу.
дык, сырдаштык.
samimiyetsiz арамзаа, тоң, кайдигер.
samimiyetsizlik, -ği арамзаалык, тоңдук,
кайдигерлик.
samsa самса (каттама сыяктуу, бирок сироп менен жасалган таттуу).
samsun тар. согушта колдонулган ит.
samur 1. зоол. киш (Martes zibelilina).
2. киш териси, киш терисинен
жасалган. ~ kaşlı кара каштуу. ~ kürkü киш териси. ~ kürkünü sırtına almak жоопкерчиликти
мойнуна алуу.
san 1. атак, даңк, шаң, кадыр-барк. adı
~ı var атак-даңкы бар. 2. наам, ти-
тул (атка кошуп айтылган). 3.
филос. сапат.
sana (барыш жөндөмөсүндөгү sen ат
атоочу) сага. ~ ne? сага эмне жок? сенин ишиң эмне? ~ yakıştıra- madım сенден күткөн эмесмин. ~
yalan bana gerçek сага жалган мага чын. ~а taşla vurana sen aşla vur мак. сени таш менен урганды, сен
аш менен ур.
sanal 1. жасалма, ойдон алынган, кыял- дагы. 2. мат. көңүлдөгү. ~ sayı
көңүлдөгү сан.
sanat, -tı 1. санат, көркөм, өнөр, искус- ство. ~ eseri санат чыгармасы.
Güzel S~lar Akademisi Көркөм Өнөрлөр Академиясы. 2. чыгар- мачылык. ~ gecesi чыгармачылык
кечеси. 3. жөндөм, чеберчилик, шык. konuşma ~ı сүйлөө чебер- чилиги. 4. кол өнөрү, устачылык.
~ mektebi кол өнөрчүлүк окуу жайы.
sanatçı санатчы, көркөм өнөр адиси,
артист.
sanatçılık,-ğı санатчылык, көркөм өнөрчүлүк.
sanatkâr к. sanatçı.
sanki
sanatkârlık, -ğı к. sanatçılık.
sanatlı көркөм, чебер, усталык менен жасалган.
sanatoryum санаторий.
sanatsever санат сүйүүчү.
sanayi, -i 1. өнөр жай, индустрия. ~
bölgesi өнөр жай району. ağır ~ оор өнөр жай. hafif ~ жеңил өнөр жай. harp ~ согуш өнөр жайы. 2.
(sanat’тын көпт. т. ) санаттар.
sanayici 1. өнөр жайчы, өндүрүүчү, фабрикант. 2. өнөр жайлуу. ~
memleketler өнөр жайлуу мам- лекеттер.
sanayileşme өнөр жай өнүктүрмө,
индустриялашма.
sanayileşmek өнөр жайы өнүгүү, индустриялашуу.
sancak, -ğı 1. туу, желек. ~ açmak туу көтөрүү. ~a yemin etmek туу ал- дында ант берүү. 2. тар. санжак
(Османлы башкаруу бирдиги; вилайет менен каза ортосу). 3. дең. кеменин оң канаты.
sancaktar туу көтөргөн (киши).
sancı сайгылашкан оору, толгоо. doğum
~sı төрөт толгоосу. ~ tutmak
сайгылашып ооруу.
sancılanmak (бир жери)сайгылашып ооруу.
sancılı 1. сайгылашып ооруган. 2. өтм. өнөкөттүү, кыйынчылыгы/ проб- лемасы көп.
sancımak сайгылашып/лукулдатып оо- руу. yara sancıyor жара лукулда- тып жатат.
sançmak ооз. жанчуу.
sandal I бот. сандал дарагы (Santalum album).
sandal II дең. сандал, кайык. sandal III сандал (бут кийим). sandalcı кайыкчы.
sandalet, -ti сандалет (арчындамалуу ачык бут кийим).
sandalye 1. отургуч, орундук. koltuklu ~
кресло. 2. орун, кызмат. ~ kavgası
орун/кызмат талашы.
кече сандыгы. ~ kokusu сандык- тын жыты. 2. касса. 3. банка. Emekli S~ı Ардагерлер Банкы.
4.куюлма нерселерди өлчөгүч ку- рал. 5. аск. пулемёт кутусу. 6. ур- на, сандык (шайлоодо добуштар
салынган). ~tan çıkmak добуш берилүү/алуу. ~ kurulu шайлоо комиссиясы. ~ lekesi дат, так
(сандыктын тагы). ~ odası сандык бөлмөсү. ~ sepet көр-жер, буюм- тайым.
sandıkçı сандыкчы (сандык жасаган/ саткан киши).
sandıklamak 1. сандыкка салыш. 2. ку-
тулаш.
sandıklı 1. дубал каптаган кооз так- тай. 2. кооздук үчүн колдонулган
алтын тыйындар.
sanduka дин саркофаг, сандука
(белгилүү кишилердин мүрзөсүнүн
үстүнө коюлган жыгач/мрамор сандык).
sandviç, -ci сандвич.
sanem 1. бут, идол. 2. өтм. сулуу аял.
sanı санаа, ой, болжол, баам. ~mca бай- кашыма/баамыма караганда. ~sına
kapılmak … деп ойлоп алуу.
sanık,-ğı күнөөлөнгөн, шектүү, кыл- мышкер деп саналган, камакка
алынган (киши).
saniye секунд. ~sinde дароо, ошол замат. ~ ibresi секунд жебеси. ~si
~sine таптак, секунду секундуна.
bir ~ бир секунд/мүнөт.
saniyelik, -ği бир секунддук. bir ~ iş бир
секунддук иш.
sanki 1. тим эле, жөн эле. ~ dünyanın sonu gelmiş gibi konuşuyor жөн эле
дүйнөнүн соңу келгенсип сүй- лөйт. 2. эле. ne olur ~, sen de gelsen? сен да келсең, эмне болмок
эле? 3. ...дан бетер ...сып. ~ suçlu
sapık
benim мен күнөөлүүдөн бетер. ~ bilmiyormuş gibi калп эле билбегенсип.
sanlı атактуу, белгилүү. adlı ~ атак- даңктуу.
sanmak, -ır саноо, ойлоо, эсептөө. sanı-
rım деп ойлойм/эсептейм. sen kendini ne sanırsın? сен өзүңдү ким деп ойлойсуң?
sanrı психол. галлюцинация.
sansar 1. зоол. суусар (Martes martes).
2. арго чөнтөкчү, ууру.
sansasyon сенсация. ~ yaratmak сенса- ция жаратыш.
sansasyonel сенсациялык. ~ haberler
сенсациялык кабарлар.
Sanskrit, -ti линг. санскрит.
sansür цензура. ~ etmek/~den geçirmek
цензурадан өткөрүү.
sansürcü 1. цензуралык. ~ anlayış
цензуралык көз караш. 2. цензор.
sansürlemek цензурадан өткөрүү. sansürlü цензурадан өткөн. sansüalist, -ti филос. сенсуалист.
sansüalizm филос. сенсуализм.
santi - санти -
santiar сантиар (жүздөн бир ар, бир
чарчы метр).
santigram сантиграмм.
santigrat,-tı сантиград, градус (Цельсий
боюнча).
santilitre сантилитр.
santim 1. сантиметр. 2. сантим (Фран-
ция, Бельгиянын акча бирдиги). 3. бир нерсенин жүздөн бир бөлүгү. ~ kaçırmamak өтө этият болуу. ~ ~
өтө кылдат, акырын-акырын.
santimental, -li психол. сентиментал, сезимтал.
santimentalizm филос.
сентиминтализм.
santimetre сантиметр. ~ kare чарчы
сантиметр. ~ küp куб сантиметр.
santr к. santra. santra орто, борбор.
santral, -li 1. станция. elektrik ~i электр
станциясы. nükleer ~i атом станциясы. 2. коммутатор. telefon
memuru телефон оператору, телефонист.
santralcı телефонист, телеграфист.
santrfor футб. борбордук чабуулчу, форвард.
santrhaf футб. орто жарым чабуулчу.
santrifüj центрифуга, борборго качкан.
santrifüjör центрифуга.
santrozom биол. центросом.
santur муз. сантур (музыкалык кыл ас- пап).
sap, -pı 1. бот. сабак, сап, көөдөн
(өсүмдүктүн). armudun ~ı алму- руттун сабагы. çiçek ~ı гүлдүн са- багы. 2. сап. baltanın ~ı балтанын
сабы. 3. учук, сап. bir ~ iplik бир учук жип. 4. боо. ~ çekmek боо бооламак. 5. түрмөк. 6. арго эркек.
~ gibi өтө/кылдай ичке. ~ demeden samanı anlamak дароо түшүнө калыш, айттырбай биле коюш. ~
gibi kalmak сороюп/серейип калыш. ~ına kadar болушунча, жеткен, ашкан, аябагандай. ~ına
kadar dürüst аябагандай ак ниет.
~ı silik селсаяк, тентимиш.
sapa жолдон буруу. orası bize ~ gelir ал
жак жолубузга буруу.
sapak I 1. бурулуш, жолдун башы. 2.
суунун башы (бөлүнгөн жери).
sapak II мед. аномалия.
sapan 1. сапан, катапульт (таш аткыч курал). 2. рогатка (балдар оюн-
чугу). 3. мех. блок. 4. блоктун илгичи.
saparta 1. кемеден атылган залп,
салют. 2. жеме, катуу сөгүш. ~ yemek тил угуу.
sapasağlam сопсоо, дени сак.
sapçık, -ğı бот. сабакча.
sapık,-ğı 1. бузулган, жүрүш-турушу бузук, шойкомдуу. cinsel ~
аягынан бузулган. 2. жинди-
sarf
чалыш, маньяк.
sapıklaşmak шойкому/жүрүш-турушу бузулуу.
sapıklık,-ğı 1. бузулгандык, шойком- дуулук. 2. жиндичалыштык, маньяктык .
sapınç, -cı 1. психол. жаңылыштык, ка- талык. 2. астр. , физ. аберрация.
sapır: ~ ~ тапыр-тапыр/түпүр. elmalar
~ ~ döküldü алмалар тапыр-тапыр түштү. askerler ~ ~ döküldü аскер- лер апыр-тапыр качып жөнөштү.
sapıtmak 1. мээси айнып калуу, келесоо чалыш болуу, жин дааруу.
2. жолунан адашуу. 3. жаңылуу,
ката жиберүү. 4. ойду-тоону сүйлөө.
sapkı бузулуу, жолдон чыгуу.
sapkın 1. бузулган, жолдон чыккан. 2. адашкан, адашып кеткен. ~ kaya геогр. муздардын таасиринен жер
оодарган аска таш.
sapkınlık,-ğı бузулгандык, шойкомдуу- лук.
saplamak саюу, матыруу. bıçak ~ бычак саюу.
saplanmak 1. сайылып калуу, батып/
кирип кетүү. bıçak yüreğine saplandı бычак жүрөгүнө сайылып калды. 2. тыгылып/батып калуу.
araba çamura saplandı машине баткакка тыгылып калды. 3. өтм. (бир нерсе) жолтоо болуу, оюнан
кетпөө.
saplantı психол. жадатма/тажатма ой, идефикс.
saplı 1. саптуу, сабагы/сабы бар. ~ ten- cere саптуу мискей. 2. саптуу кө- мөштан. 3. сайылган, матырыл-
ган, сапталган. balta oduna ~ kal- mış балта отунга сайылган бойдон калыптыр.
sapma 1. физ. девиация, деклинация.
2.бурулма. 3. грам. бурмаланма.
sapmak, -ar 1. (жолдон) бурулуу. sola ~
солго бурулуу. 2. өтм. бузулуп
кетүү, жолдон чыгуу. çıkmaza ~ туңгуюкка капталуу. fena yola ~ жаман жолго түшүп кетүү. 3. өтм. чындыкты бурмалоо.
sapsarı 1. сапсары. 2. кубарган. ~ kesil-
mek өң-алеттен кетүү, кубаруу.
sapsız 1. сапсыз. 2. бот. сабаксыз. 3.
өтм. колдоочусу/таянычы жок. ~
balta арго арка-жөлөгү жок киши. saptama 1. аныктама, тактама (санды, сапатты ж. б. ). 2. бекемдеме, бы-
шыктама. 3. мүнөздөмө.
saptamak 1. аныктоо, тактоо. 2. бекем- дөө, орнотуу, бышыктоо. 3. мүнөз-
дөө.
sara мед. талма, эстен тануу, эпилеп- сия. ~sı tutmak талмасы кармап
калуу.
saraç,-cı 1. ээрчи (ээр жасаган/саткан киши). 2. булгаарычы.
saralı талмалуу, талмасы бар.
sararmak 1. саргаруу. 2. өтм. кубаруу, кумсаруу. 3. саргарып, солуп
калуу (өсүмдүк).
saray 1. сарай. ~ erkanı сарайдагы жо- горку мартабалуу кишилер. 2.
коомдук жай. Adliye S~ı Юстиция Үйү. Beyaz S~ Ак Үй. 3. султан са- райы. ~ lokması сарай таттуусу. 4.
өтм. көркөмдүү/жасалгалуу үй.
saraylı тар. (Османлы Императорлу- гунда) 1. сарай кызматчысы. 2.
султандын кол алдындагы күң.
saraypatı, -nı бот. кытай астрасы (Cal- listephus sinensis).
sardalye зоол. сардинка/сардилия (Arengus pilchardus). ~ gibi istif olmak (бир жерге) жыкжыйма
толуп алуу.
sardırmak 1. түрдүрүү, оротуу. 2.
merak ~) кызыгуу туудуруу.
Sardinya Сардиния (Италияда бир арал).
sardunya бот. сардуния (Geranium).
sarf 1. сарп (кылма), каржылама, ко-
sarih
ротмо, түгөтмө. 2. грам. грамматика. ~ etmek 1) сарп кылуу, каржылоо. 2) колдонуу. büyük emekler ~ etmek чоң эмгек сарп кылуу. ağır sözler ~ etti катуу айтып койду.
sarfınazar ... айтпаганда, ... эске алба- ганда, ...дан башка. ~ etmek эсепке алынбоо, көңүл бурулбоо. asabîliği
~ edilse, biz onunla iyi anlaşıyoruz кыялы чатактыгын айтпаганда, ал экөөбүз жакшы түшүнүшөбүз.
sarfiyat, -tı коромжу, чыгаша, каржал- ган нерсе, чыгым.
sargı 1. орооч, таңгыч, бинт, бандаж. ~
sarmak таңуу, ороо. 2. тех.
түрмөк, чүмөк.
sargılı 1. оролгон, таңылган. 2. оролуу,
таңылуу.
sarhoş 1. мас, кызуу, ичип алган. ~ etmek мас кылуу. ~ edici мас
кылуучу. ~ olmak мас болуу. 2. өтм. (бир нерсеге) кушубак/мас болуу. zafer ~u жеңишке мас.
sarhoşluk, -ğu мастык, кызуулук.
sarı 1. сары. altın ~sı алтындай сары.
limon ~sı лимондой сары. 2. сары,
ачык түстүү, блондин. 3. кубарган, өңү саргарган, өң-алеттен кеткен.
4. жумуртка сарысы. ~ altın
таза/нак алтын. ~ benek анат. сары так (көздүн тор кат- марындагы).~ çiyan сары чаян,
арамзаа, куйту (киши). ~ çizmeli Mehmed ağa ата-жотосу белгисиз бирөө. ~ kız ооз. 1) алтын лира. 2)
нашаа.
sarıbalık, -ğı зоол. сары балык (Idus jes- ses).
sarıca 1. зоол. сары аары. 2. саргыч.
sarıcık,-ğı зоол. саргалдак (Oriolus oriolus).
sarıçalı бот. сары жыгач (бөрү карагат жыгачы; Berberis).
sarıçam бот. сары карагай (Pinus
silvestris).
sarığıburma буралган чалма түрүндөгү түрк таттуусу.
sarıklı 1. чалма/селде чалынган. 2.
мус. дин адамы, кожо.
sarılgan бот. чырмоок. ~ sap чырмоок
сабак.
sarılı I оролгон, түрүлгөн, таңылган. eli
~ колу таңылган.
sarılı II сары тактары/гүлдөрү бар.
sarılık, -ğı 1. сарылык, сары түс. 2. мед.
сарык.
sarılmak 1. оролуу, таңылуу. 2. түрү- лүү. 3. кучактоо, асылуу (мис. мойнуна). 4. киришүү, белсенүү.
kaleme ~ жазганга киришүү. dört elle ~ төрт колдоп/жан дили менен киришүү.
sarım 1. ором, түрүм. 2. оромо. 3. бир орогонго/түргөнгө жете турганча- лык.
sarımsak, -ğı 1. бот. сарымсак (Allium sativum). 2. сарымсак, чеснок. ~ı gelin etmişler de kırk gün kokusu
çıkmamış сарымсактан келин алса, кырк күн жытын чыгарбаптыр (кишини билиш оңой эмес маани-
синде). ~ yemedim ki ağzım koksun эч жазыгым жок, эмнеден корко- юн (сөзм. с. сарымсак жебесем,
оозум эмнеге жыттансын).
sarımsaklı сарымсактуу, сарымсак ко- шуп жасалган.
sarımsı, sarımtırak саргыч.
sarınmak 1. оронуу, жамынуу, чүмкө- нүү. 2. белге байлануу, курчануу.
3.(башына) чалынуу, ороп алуу.
sarısabır бот. алоэ (Aloe vera).
sarışın 1. ак саргыл жүздүү. 2. сары
чачтуу, блондин.
sari сари (индус аялдарынын кийими).
sâri 1. жугуштуу (оору). 2. оңой жа-
йылган.
sarig, -ği зоол. сумкалуу чычкан, опос- сум (Didelphus dorsigera).
sarih ачык, даана, танылгыс, айныксыз.
sarsıntılı
~ ifade ачык сөз.
sarkaç, -cı маятник.
sarkık,-ğı салбырап/шалпайып/ түшүп
турган. ~ dudaklı эрди шалпайган.
sarkıntı 1. асылып/илинип/салаңдап турган нерсе. 2. өтм. (бирөөгө)
тийишме, асылма, жабышма.
sarkıntılık,-ğı тийишме, жабышма, асылма. ~ etmek (бирөөгө)
тийишүү, жабышуу, асылуу.
sarkıt, -tı геол. сталактит.
sarkıtmak 1. салаңдатуу, ылдый түшү-
рүү. balkondan ip ~ балкондон жип салаңдатуу. 2. өтм. асып салуу, даргага асуу.
sarkmak, -ar 1. салаңдоо, илинип/ба- шын чыгарып туруу. 2. ылдый тү- шүп туруу, учунан чыгып туруу.
gömleğinin kolu sarkıyordu көйнө- гүнүн жеңи чыгып турган. 3. жол- ду узартуу, тийип өтүү, учуроо.
keşke pazara da sarksaydınız
базарга да бара келсеңер эмне.
sarkom мед. саркома.
sarma 1. оромо, түрмө. 2. сарма (жүзүм жалбырагына фарш оролуп жасалган тамак). 3. спорт чалма
(күрөштө). 4. оролуп жасалган. ~ yay оролгон жаа. 5. аск. курчоого алма. yaraları ~ калыбына
келтирүү, оңдоо.
sarmak 1. ороо, таңуу, чүмкөө. elini ~
колун таңуу. 2. курчап/тегеректеп
алуу. 3. каптап кетүү. ateş evin her tarafını sardı өрт үйдүн ар тара- бын каптады. 4. түрүү, түрмөктөо.
makarayı ~ блокту түрүү. 5. чыр- мап алуу. 6. жарашуу, ылайык бо- луу. 7. кучактоо. 8. өтм. жагуу,
жактыруу. 9. өтм. каптоо, жемеге алуу, тилдөө. 10. жабышуу, ээр- чип алуу. amma sarıyorsun ha! тим
эле жабышып аласың да! 11. түртө салмак. işi başkalarına ~ ишти башкаларга түртө салуу.
sarıp sarmalamak катуу
ороп/таңып салуу.
sarmalamak ороп-чулгоо.
sarman 1. ири, чоң, эбегейсиз. 2. сары мышык.
sarmaş: ~ dolaş 1) коюн-колтук алыш-
кан, кучакташкан. 2) өтө ысык/ ынак.
sarmaşık, -ğı бот. чырмоок (Hedera he-
lix).
sarmaşmak чырмалышып/чиелене- шип/аралашып калуу.
sarnıç,-cı 1. жер алдындагы суу депосу.
2. цистерна. ~ gemisi танкер. ~ vagonu вагон-цистерна.
sarp, -pı 1. тик, жалама. ~ kaya жалама зоо. 2. кыйын, катаал, өтүшү татаал. 3. кыйынчылык. ~a sarmak
кыйындап/татаалдап кетүү.
sarplaşmak 1. кыйындоо, татаалдашуу.
2.тик/жалама болуу.
sarraf 1. алтын-күмүш саткан киши. 2.
акча алмаштыргыч.
sarraflık,-ğı 1. саррафтык (к. ) (кесиби/
кызматы) . 2. саррафка берилген чай пул.
sarsak алсыз, дармансыз, калтырап-
титиреген (оорудан, карылык- тан). ~ sursak калтырап-титиреп.
sarsaklık,-ğı алсыздык, дармансыздык,
чабалдык, эби жоктук, коомай- лык.
sarsılmak 1. термелүү, чайпалуу, тити-
рөө. 2. өтм. чочуп кетүү, дал/нес болуп калуу. 3. өтм. алдан-күч- төн таюу. hastalıktan çok sarsıldı
оору алы-күчүн алды.
sarsıntı 1. термелме, чайпалма, солкул- дама. 2. титиреме, калтырама. 3.
жер титирөө. 4. психол. күчтүү таасирге кабылма. 5. кризис. ruhî
~ рухий кризис, депрессия.
sarsıntılı 1. термелген, солкулдаган, ти- тиреген. 2. өтм. терең таасир- ленткен. 3. өйдө-ылдый, бир
кылка эмес.
savaş
sarsıntısız 1. термелбей, чайпалбай, солк этпей, тынч (мис. машине, учак ж. б. ). 2. өтм. тынч, бей- пил, ишеничтүү (жер).
sarsmak 1. силкилдетүү, солкулдатуу, чайпоо, чайкоо, жулкулдатуу, ти-
тиретүү. araba çok sarstı машина аябай чайкады. 2. өтм. катуу таасир берүү. annesinin ölümü onu
çok sarstı апасынын өлүмү ага аябай таасир берди.
sası сасыган, сасык жыттанган. ~ ~
kokmak сасык жыттануу.
sasımak диал. сасуу.
sataşkan чыр, чатак, урушчаак (киши).
sataşmak чыр/чатак чыгаруу, тийишүү, урушуу.
saten 1. сатин. 2. сатинден жасалган.
sathî 1. үстүндө, терең эмес. ~ yara же- ңил жара. 2. өтм. үстүртөн, чала- чарпыт. ~ bir redaksyon үстүр-
төдөн жасалган редакция.
satı сатык. ~ya çıkarmak сатыкка чыга- рыш.
satıcı сатуучу, дүкөнчү.
satıcılık, -ğı сатуучулук, дүкөнчүлүк.
satıh, -thı жүз, өң, үстүңкү бет.
satılık, -ğı сатканга чыгарылган, сатыл- чу. ~ çıkarmak сатышка чыгаруу.
satım: alım ~ алым-сатым, соода.
satın: ~ alıcı сатып алуучу. ~ almak
сатып алуу.
satır I сап (жазууда). ~ arasında саптар
арасында. ~ başı абзац. ~ ~ сап-сап, түгөл. ~ ~ ezbere bilmek бардык саптарын жатка билиш.
satır II чоң бычак. ~ atmak кырып/тыйпыл кылып салыш. ~a yatmak арго бирөөнүн маңызсыз
сөздөрүн аргасыз угуп туруш.
satırlık, -ğı сап(тык), саптан турган. on
~ bir yazı он саптык жазуу.
satış сатыш, соода. ~a çıkarmak сатыш- ка чыгаруу. ~ fiyatı сатыш баасы. ~ yeri сатыш орду, сатылган жер. ~
yapmak сатмак.
satir ад. сатира. сал. vicif.
satma сатма.
satmak 1. сатуу, соодалоо. el altından ~
жең алдынан/ичинен сатып
ийиш. peşin para ile ~ нак акчага сатыш. kredi ile ~ кредит аркылуу сатыш. 2. өз баасын көтөрүү, өзүн
өзү мактоо. kendini satmasını bilmek өз баасын көтөрүүнү би- лиш. 3. (бирөөлөрдөн) кутулуп/
качып чыгыш. 4. өтм. (бирөө- лөрдү) сатып кетиш, кыянаттык кылыш. satıp savmak бар дүйнө-
сүн сатып жибериш.
satranç,-cı шахмат. ~ oyuncusu шахмат- чы. ~ tahtası шахмат тактасы. ~ taşı
шахмат ташы.
satrançlı чакмактуу, кереге көз. ~ kumaş чакмактуу кездеме.
Satürn астр. Сатурн.
sauna сауна.
sav 1. сөз, кеп. 2. жаңылык, кабар. 3.
тезис, аргумент. 4. лог. тезис, су- нуш. ~ı kanıtsama лог. (бир нер- сени) өзү менен далилдөө.
sava сүйүнчү, жакшы кабар.
savacı 1. сүйүнчүлөгөн, кабарчы. 2.
ооз. пайгамбар.
savak, -ğı суу бөлгүч (тегирменде).
savan, savanna геогр. саванна.
savaş 1. согуш, уруш. atom ~ı атомдук
согуш. Büyük ~ 1-Дүйнөлүк Согуш. dünya ~ı дүйнөлүк согуш. iç ~ ички согуш. istiklâl ~ı бош-
тондук согушу/күрөшү. kutsal ~ ыйык согуш. ölüm-kalım ~ı жан аябаган уруш. 2. мушташ, коога. 3.
алышма, уруш (айбандарда). 4. күрөш. ~ açmak согуш ачуу. ~ alanı согуш майданы. ~ bölgesi
согуш/фронт аймагы. ~ en- düstrisi/sanayi согуш өнөр жайы. ~ ilânı согуш жарыялоо. ~ kurulu со-
гуштук кеңеш. ~ tekniği согуш тех-
savurmak
никасы.
savaşçı 1. согушчан. 2. согушуп жаткан, жаатташкан. 3. жоокер, аскер.
savaşçılık, -ğı 1. согушчандык. 2. жоо- керлик, аскерлик.
savaşım күрөш, аракет, далалат. ~ ver-
mek (бир нерсе үчүн) күрөш жүргүзүү.
savaşkan 1. согушчан. 2. жоокер.
savaşmak 1. согушуу, урушуу. 2. күрө- шүү, катуу аракет кылуу, бүтүн күчүн сарптоо. hastalıkla savaşıyor
оору менен алпурушуп жатат.
savat,-tı күмүшкө чегилген оюу/на- кыш.
savatlamak күмүшкө оюу чегүү.
savca ук. каралама бүтүмү.
savcı ук. прокурор. baş ~ генералдык/
баш прокурор.
savcılık, -ğı 1. прокурорлук (кызмат/
милдет). 2. прокуратура.
savlamak доомат кылуу, күнөөлөө.
savmak,-ar 1. айдап/кубалап жибериш.
hizmetçiyi ~ кызматчыны кубалап
жибериш. 2. кутулуу, башынан өткөрүү. hastalığı ~ ооруп айыгыш. nöbetini ~ нөөмөтүн өтөп чыгыш.
3.өтүп кетиш. soğuk içime savdı суук ичиме өтүп кетти. 4. өтө бышып/саргарып кетиш (өсүмдүк-
төр). sinek ~ к.sinelsavar. tank ~ к.
tanksavar. uçak ~ к. uçaksavar. savruk 1. унутчаак, этиятсыз, энөө,
баамсыз. 2. чачкын, баш-аягы жок, иретсиз, сапырылган.
savrukluk,-ğu 1. унутчаактык, этият-
сыздык, энөөлүк, баамсыздык. 2.
чачкындык, иретсиздик.
savrulmak 1. сапырылыш, көтөрүлүп
чыгыш, учуп кетиш. saçları rüz- gârdan savruldu чачтары шамал- дан сапырылды. 2. чачылыш, жа-
йылыш. 3. (акча) бекерге чачы- лыш, коротулуш. 4. айтылыш, сүйлөнүш (жеме, сөгүш).
savruntu 1. сапырынды. 2. сынган-тө-
гүлгөн нерсе.
түртө салды, жүрнары.
savsaklamak 1. этияттабоо, көңүл кош- тук/кайдигерлик кылуу, көңүл
бурбоо. 2. жүрнарыга салуу, кечеңдетүү, колго албоо.
savsamak к. savsaklamak.
savulmak 1. жолдон четтөө, жол берүү.
2. чегинүү. savul! жол бер! жол бо- шот!
savunma 1. аск. коргоо. 2. жактоо (мис. диссертацияны). 3. футб. коргоо. S~ Bakanı Коргоо
Министри. S~ Bakanlığı Коргоо Министрлиги.
savunmak 1. коргоо, сактоо, кайтаруу.
barışı ~ тынчтыкты коргоо. demo- krasiyi ~ демократияны сактоо. 2. жактоо. tez ~ диссертация жактоо.
savunmasız 1. коргоосуз, колдоосуз. 2.
эч кимиси жок.
savunu к. savunma.
savunucu 1. коргоочу, жактоочу. 2.
диссертант. 3. футб. коргоочу.
savurgan ысырапкор, акча чачкан, көө-
дөк, сарамжалсыз.
savurganlık, -ğı ысырапкордук, сарам- жалсыздык.
savurmak 1. сапыруу. harman ~ кыр- ман сапыруу. 2. сапырыштыруу, учуруп кетүү (мис. шамал). 3. ыр-
гытып жиберүү. 4. шилтөө, уруу. kılıç ~ кылыч шилтөө. yumruk ~ муштум көтөрүү. 5. бурулдатып/
буркулдатып чыгаруу, үйлөө. sigara dumanını yüzüme savurdu тамекинин түтүнүн бетиме
үйлөдү. 6. опурулуу, оозуна келгенди сүйлөө. küfür ~ сөгүп- сагуу. palavra ~ калп айтуу. 7.
сапыруу (сүттү, сорпону ж. б. ).
8. өтм. сапырып жок кылуу, чачуу, бекерге коротуу (акчаны,
байлыкты).
sayım
savuşmak 1. (бир жерден) жылып жок болуу, акырын чыгып кетүү. 2. (оору же кыйын абалдан) айыгуу, оңолуу, түзөлүү.
savuşturmak 1. айдоо, кубалоо, кутулуу (бирөөдөн, бир нерседен).
2. айыгып/кутулуп чыгуу
(оорудан, кырсыктан ж. б. ).
saya бычылган булгаары (бут кийим
үчүн).
sayacı өтүкчү.
sayaç,-cı эсептегич саат (газ, электр,
суу ж. б-ны).
saydam 1. тунук. cam ~dır айнек тунук.
2. өтм. ачык, анык, көрүнөө. ~
tabaka анат. (көздүн) тунук чели.
saydamlaşmak 1. тунуу, тунук тартуу.
2. өтм. ачык/көрүнөө боло
баштоо.
saydamlık,-ğı 1. тунуктук. 2. өтм.
ачыктык, көрүнөөлүк.
saye 1. сая, көлөкө. 2. жардам, колдоо, коргоо, жөлөк, көмөк. 3. аркылуу.
~nizde сиз аркылуу, сиздин жарда-
мыңыз менен. bu ~de бул үчүн, мындан улам.
sayeban эск. саябан.
sayfa 1. бет (китеп, газета ж. б. ). 2. бөлүм, тема, рубрика. sanat ~sı санат бөлүмү. ~ bağlamak полигр.
беттөө. ~ düzeni беттердин ирети/ катары..
sayfalık,-ğı беттик, беттен турган. üç
yüz ~ kitap үч жүз беттик китеп.
sayfiye дача, жайлак (үй).
saygı сый, урмат, ызаат, ардак. ~ıyla
сый-урмат менен, сыйлап.
~larımla урматтоо менен (каттын аягына жазылган сыпайыгерчилик
сөзү). ~ beslemek/duymak сыйлоо, кадырлоо. ~ duruşu ызаат турушу. bir dakikalık ~ duruşu бир мүнөт-
түк ызаат турушу. ~ görmek сый көрүү. ~ göstermek сый көргөзүү.
saygıdeğer 1. урматтуу, ардактуу, кым-
баттуу (кайрылуу). 2. урмат-сыйга
татыктуу.
saygın кадырлуу, сыйлуу, абройлуу.
saygınlık,-ğı кадырмандык, сыйлуулук, абройлуулук.
saygısız сый-урматты билбеген, адеп- сиз, жоосунсуз, орой, каадасыз.
saygısızca адепсиздик/жоосунсуздук
менен, каадасыздык/оройлук кы- лып.
sayı 1. сан. asıl ~lar негизги сандар. çift
~lar жуп сандар. kesirli ~ бөлчөк сан. ondalık ~ ондук сан. tam ~ бү- түн сан. tek ~lar так сандар. 2.
грам. сан атооч. 3. эсеп, сан. ~sını almak эсебин алыш. 4. спорт эсеп.
5. сан, номер (газета, журнал-
дардын). dergi ~sı журналдын саны. ~ bilimi статистика. ~ bon- cuğu чот. ~ göstergesi спорт эсеп-
тик көрсөткүч. ~m suyum yok (бал- дардын тилинде) 1) ойнобойм. 2)сөзүм тамаша эмес.
sayıca сан жагынан, саны боюнча.
sayıklamak 1. жөөлүү (уйкусунда/
ооруганда). 2. (бир нерсени) кай-
талап/какшанып айта берүү.
sayılı 1. сандагы, саны бар. 2. саналып/ эсептелип коюлган. müşterilerimiz
~ кардарларыбыздын саны белги- лүү. 3. аз санда, саналуу. ~ insan- lara davetiye gönderildi саналуу
кишилерге чакыруу жиберилди. bunun gibi olaylar tarihte ~dır бул сыяктуу окуялар тарыхта саналуу
гана.
sayılmak 1. саналуу, эсептелүү. 2. өтм.
деп/катары эсептелүү/саналуу.
bu caniler insandan sayılmaz бул мыкаачылар адам деп эсептел- бейт. 3. сый көрүү, сыйга татык-
туу болуу. hatırı sayılır 1) кадыр- луу. 2) маанилүү.
sayım санак, каттоо. nüfus ~ı эл каттоо.
2. (~ vergisi) мал үчүн алынган са-
sebilhane
лык.
sayın ардактуу, урматтуу, кадырлуу.
сал. muhterem.
sayısal 1. мат. сандык, санга байла- нышкан. ~ değer сандык чоңдук. 2. дижитал.
sayısız сансыз, эсепсиз, эсеп/сан жет- кис.
sayışmak 1. эсептешүү, төлөшүү. 2.
(балдар) санак саноо менен кезек белгилөө.
Sayıştay Жогорку Финансы Кеңеши
(Түркияда).
saylamak диал. шайлоо.
saymak 1. саноо, эсептөө. sayı ~ санак
саноо. 2. эсепке/көңүлгө алуу. ön- ceki verdiklerimi saymıyor мурун- ку бергендеримди эсепке кош-
пойт. 3. сыйлоо, барктоо, кадыр- лоо. babası gibi sayıyor атасы катары сыйлайт. 4. деп ойлоо/
кароо/ эсептөө. kendini büyük âlim sayıyor өзүн чоң окумуштуу деп эсептейт. 5. санап берүү. iki bin
lira saydı, bana bir küpe aldı эки миң лира санап берип, мага бир сөйкө алды. ~la bitmez санап
бүтө/түгөтө албайсың. sayıp dökmek баары-жогун айтып салуу.
sayman эсепчи, бухгалтер.
saymanlık, -ğı 1. эсепчилик, бухгалтер- лик (кызмат/милдет). 2.
бухгалтерия.
sayrı оору, ноокас.
sayrılık, -ğı оору, ноокастык.
sayrımsak, -ğı калп ооруган, симулянт.
sayrımsamak калп оорумуш болуу.
sayvan 1. жандары ачык чатыр. 2. ай- ванча. 3. эск. тышкы кулак.
saz I 1. камыш, тростник. 2. камыш- тан/тростниктен жасалган. ~ benizli солуган, саргарган жүз.
saz II 1. саз (кылдуу музыкалык аспап).
2. кыл аспаптар (жалпы аты). 3.
музыкалык аспаптар (жалпы
аты). 4. аспаптык оркестр. ~a
gitmek түрк музыкасы чалынган жерге баруу. ~ heyeti түрк аспаптык оркестри. ~ı sözü yerinde жүргөн-турганы орундуу. ~ şairi элдик ырчы (сазга кошулуп ырдаган).
sazcı сазчы (саз чалган/жасаган/сат-
кан киши).
sazende к. sazcı.
sazlı саз чалынган. ~ sözlü саз чалынган
(көңүл ачуу).
sazlık, -ğı камыш көп өскөн/саз жер.
seans сеанс (ар кыл мааниде).
sebat,-tı чыдам, көшөкөрлүк, туруктуу- лук, кайраттуулук. ~ etmek/gös- termek чыдамкайлык көрсөтүү.
sebatkâr к. sebatlı.
sebatlı катуу, туруктуу, кайраттуу, бе- кем, чыдамкай, өжөр.
sebatsız чыдамсыз, кайратсыз, турук- суз, жеңил мүнөз.
sebebiyet,-ti себеп, түрткү. ~ vermek
түрткү берүү, себеп болуу.
sebep,-bi себеп, түрткү. ~iyle себеби менен. ne ~le olsa olsun кандай
себеп менен болсо да. ~ göstermek себеп көрсөтүү. ~ olmak себеп болуу.
sebeplenmek пайдаланыш, пайдасын көрүш.
sebepli себептүү. ~ sebepsiz себептүү
себепсиз, эч себеби жок туруп.
sebepsiz себепсиз, жөндөн жөн. ~ kal- mak эч нерсеси жок калыш. ~ yere
бекерден бекер.
sebil 1. бекер суу таратма (мусулман майрамдарында). 2. ичме суу чор-
госу (жаами короосуна курулган).
~ etmek марттык менен (бир нерсе) таратуу.
sebilhane себилкана (жаами ичиндеги кайыр үчүн суу таратылчу жай).
~ bardağı gibi (жактырбоо менен)
себилкана чөйчөгүнөн бетер (жак-
sedefli
тырбаган көпчүлүк үчүн айты- лат).
sebze жашылча, көк-сөк.
sebzeci жашылча, көк-сөк саткан киши/ дүкөн.
sebzecilik, -ği жашылча өстүрүүчүлүк.
sebzelik,-ği 1. жашылча бакчасы. 2. муздаткычтын жашылча салынган бөлүмү. 3. жашылча салгыч идиш.
seccade мус. жайнамаз.
secde мус. сажда, намазда баштын жер- ге тийген абалы. ~ etmek/~ye
kapanmak/~ye varmak саждага жыгылыш.
seciye мүнөз, сапат, кыял.
seciyeli мүнөзү катуу, бир мүнөз, эрки күчтүү (киши).
seciyesiz жеңил мүнөз, бош, оома, эрки
жок (киши).
seçenek чечим, жол, альтернатива.
seçi чечим, тандоо.
seçici 1. чечүүчү, тандап алуучу. ~ler kurulu тандоо комиссиясы, жюри.
2. белгилөөчү, айырмалоочу,
аныктоочу. 3. өтм. катуу тан- даган (мис. тамак, кийимди), кыйкымчыл. eşim yemekte o kadar
~ değil жолдошум тамак танда- байт.
seçik 1. сапаты мыкты, иргелген, тан-
далган. 2. ачык, даана. açık ~
ачык-айрым, жашырып-жаппай.
seçilme 1. шайланма. 2. тандалма.
seçilmek 1. тандалуу. 2. шайлануу. 3. өзгөчөлөнүү, артыкчылык көрсө- түү.
seçilmiş 1. тандалма. ~ hikayeler тандалма аңгемелер. 2. тандал- гандан калган нерселер.
seçim 1. тандоо, ылгоо, иргөө, сорттоо, чечүү. 2. ук. шайлоо. 3. айырма- лоо, артыкчылык берүү. ~le шай-
лоо жолу менен. ~ bölgesi/çevresi шайлоо аймагы/ округу.~ dönemi/ kampanyası шайлоо мезгили/
кампаниясы. ~ kurulu шайлоо ко-
миссиясы. ~ sandığı добуш санды- гы, урна.
нуучу органдар.
seçki ад. антология, хрестоматия.
seçkin 1. тандалган, иргелген, ылган-
ган. ~ eserleri yayımlandı тандал- ган чыгармалары жарыяланды. 2. таанымал, атактуу, көрүнүктүү. ~
aydın көрүнүктүү айдың/интел- лигент ~ yazar таанымал жазуучу.
seçkinlik,-ği өзгөчөлүк, айырмалуулук,
артыкчылык, бөтөнчөлүк, кыйын- дык.
seçme 1. тандама, ылгама, чечме. 2.
тандалма. ~ler тандалмалар. ~ hadisler тандалма хадистер. ~ hakkı тандоо укугу.
seçmece иргеп алма. ~ karpuzlar иргеп алма дарбыздар.
seçmecelik, -ği филос. эклектизм.
seçmek 1. тандоо, иргөө, чечүү. 2. шай- лоо. 3. артыкчылык берүү, айыр- малоо. 4. аныктоо, таануу, билүү.
5. ылгоо. o yemek seçer, her şeyi yemez ал тамакты ылгап жейт, баарын жей бербейт.
seçmeli тандамал, тандоо жолу менен алынган, тандоого жол берилген.
~ ders тандамал сабак.
seçmen шайлоочу.
sed, -ddi к. set.
seda 1. үн. 2. жаңырык.
sedalı 1. үндүү, үнү бар. 2. грам. үндүү тыбыш.
sedasız 1. үнсүз, үнү жок, унчукпаган.
sessiz ~ үн жок сөз жок. 2. грам.
үнсүз тыбыш.
sedef 1. седеп. 2. седептен жасалган. ~
düğme седеп топчу. ~ hastalığı мед. кабырчыктуу чакалай, псо- риаз. ~ otu бот. седеп оту (Ruta
graveolens).
sedefçi седепчи, седептен буюм жасаган уста.
sedefli седептүү, седеп менен кооздол-
seğmen
гон.
sedimantasyon 1. мед. седиментация. 2.
геол. чөкмө пайда болуу, седимен-
тация.
sedir I такта, керебет.
sedir II бот. кедр (Cedrus).
sediye 1. замбил (оорулууларды ташы- ган). 2. тар. паланкин (ийинде ташылган кресло).
sediyelik,-ği замбил менен ташылган
(оорулуу).
sefa 1. көңүлү жайлык, санаасыздык,
камсыздык. 2. көңүл ачуу, шайыр- лык, шаң. ~ bulduk (~ geldiniz кош келдиңиз тилегине жооп катары
айтылат) жакшы келдик, ырах- мат. ~ geldiniz! кош келдиңиз! ~ pezevengi ойноп-күлгөндү/куунак
өмүр сүргөндү жакшы көргөн киши. ~ sürmek жыргап-куунап өмүр сүрүш.
sefahat,-tı 1. ысырапкордук, дүнүйө- нүн/акчанын кадырын билбестик, түгөт. 2. аягы бузуктук, жүрөө-
нөктүк. 3. көңүл ачма, шапар тепме.
sefalet, -ti жокчулук, карыпчылык,
жардылык, кедейлик. ~ çekmek жокчулуктун/жардылыктын аза- бын тартуу. ~e düşmek карып-
чылыкка түшүү. ~ içinde yaşamak
жакырчылык ичинде жашоо.
sefaret, -ti дипл. элчилик, өкүлчүлүк.
2. элчилик имараты. ~ müsteşarı
элчилик даанышманы.
sefarethane элчилик/өкүлчүлүк имара-
ты.
sefer 1. сапар, каттам, рейс. 2. жүргүн- чүлүк, саякат. turistik ~ туристтик
сапар. 3. аск. жортуул, жүрүш, со- гуш, операция. haçlı ~leri крест- түүлөр жортуулу. Truva ~i Троя
согушу. 4. ирет, жолу, кез, сапар. bu ~ бул жолу/сапар. geçen ~ өткөн жолу. kaç ~ söylemeli? канча
жолу айтылышы керек? ~ tası
бири-бирине кийиштирилип тамак ташыган мискейлер. ~ gibi ар бир кабатында бирден эле бөлмөсү болгон (үй).
гына келиш (аскерлер жоого кириш алдында). ~ etmek шайма- шай кылыш, бар күчтү жумшаш. ~
olmak шайма-шай болуш, бар күч жумшалыш.
seferberlik, -ği 1. жапырт аскерге алма,
мобилизация. 2. жан аябастык, кайрат. ~ ilân etmek мобилизация жарыялоо.
seferî 1. сапарга байланыштуу. 2. со- гушка байланыштуу. 3. мус. са- парда болуу абалы (бул абалда-
гылар орозо кармоо, намаз окуу- дан бошотулат).
seferlik, -ği сапардык. bir ~ бир сапар-
дык, бир жолкуга жарагыдай. bu ~
бул жолу.
sefih таң-тамашаны сүйгөн, акчага
көпкөн.
sefil 1. кор болгон, колунда жок, жа- кыр, аянычтуу, бечара, карып. 2.
жек көрүмчү, шүмшүк, санда жок. sefillik,-ği 1. кордук, жокчулук, жакыр- дык, бечаралык, карыптык, жупу-
нyлук. 2. жек көрүмчүлүк, шүм- шүктүк, санда жоктук.
sefir 1. элчи, атайын өкүл.
sefire 1. аял элчи. 2. элчинин аялы.
seğirme (көз) тартма.
seğirmek 1. диртилдеш, лукулдаш (кай-
сы бир дене мүчөсү). 2. (көздүн) тартышы. sağ gözüm seğiriyor оң көзүм тартып жатат.
seğirtmek чуркап жөнөө, тыз коюу. birden bire kalkıp eve doğru seğirtti шып тура калып, үйүн карай тыз
койду.
seğmen, seymen сеймен (улуттук кийим кийген куралдуу атчан
жигиттер).
sel
seher саар, таң, таң саар. şulei ~ таң шооласы.
seherî таңкы, саардагы.
sehpa 1. сехпа (үч аяктуу кичине үстөлчө). 2. кофе үстөлү. 3. нота койгуч, мольберт. 4. дарга. ~ya
çekmek даргага асуу.
sehven жаңылыштык менен, байкабай.
sek, -ki 1. таза, накта, суу кошулбаган
(ичкилик). ~ viski таза виски. 2. суу кошпой, таза, нак (ичиш). rakıyı ~ içmek ракыга суу кошпой
ичиш.
sekant, -tı мат. 1. кесүүчү (сызык). 2.
секанс.
Sekendis астр. Сатурн. сал. Satürn, Zühal.
seki I 1. архит. бакан/тирөөчтөрдүн
негизи. 2. секиче(отуруш үчүн таштан жасалган). 3. геогр. секи.
seki II ак туяк (малда көрүлгөн).
sekili ак туяктуу. ~ at ак туяктуу ат.
sekiz сегиз. ~ yüzlü геом. октаэдр, сегиз кырдуу.
sekizer сегизден. herkese ~ defter dağıtıldı ар кимге сегизден дептер таратылды. ~ ~ сегиз-сегизден.
sekizgen геом. сегиз бурчтук.
sekizinci сегизинчи.
sekizli 1. ичинде сегиз саны болгон/се-
гиз бөлүктүү. 2. (картада) сегиз- дик. 3. муз. октет. 4. муз. октава.
5. ад. октава.
sekizlik,-ği 1. сегиз нерседен/бөлүктөн турган. ~ mum сегиз момдон тур- ган. 2. сегиз жаштагы. 3. сегиз ли-
ралык. 4. муз. сегизинчи (нота).
sekmek 1. секириш, секирип жылыш.
iri kayalardan seke seke yürüdü
чоң таштардан секире-секире ке- тип баратты. 2. тийип-учуу, тийип-качуу. mermi sekti ок
тийип качты. 3. (бир нерсенин) жүрүшү/калыбы бузулуу. hasta- nin ateşi bir gün bile sekmedi оору-
луунун этинин ысыгы бир күн да
түшпөдү.
sekreter 1. секретарь, катчы. 2. секре-
тарь-машинистка.
sekreterlik,-ği 1. секретарлык (кыз-
мат/милдет). 2. секретарлар
отурган жер. 3. секретариат.
seks секс.
seksapel, -li жыныстык сезимдерди
козгогон.
seksek, -ği сексек (секирип ойнолгон балдар оюну).
seksen сексен. ~ kere сексен жолу (көп жолу маанисинде). ~ kapının ipini çekmek көп жерге кирип-чыгыш.
seksener сексенден. ~ ~ сексен-сексен- ден.
seksenlik,-ği 1. сексендик (ичинде сек-
сени бар). ~ limon sandığı сексен лимон бата турган жашик. 2. сек- сен жашта болгон. 3. сексен лира
баасында болгон.
seksî жыныстык сезимдерди ойготкон, секси.
seksiyon бөлүм, секция. seksolog сексолог. seksoloji сексология.
sekstant, -tı астр. секстант.
seksüel сексуалдык, жыныстык.
sekte 1. токтоо, үзгүлтүккө учуроо, ту-
руу. 2. бузуктук. 3. мед. шал. ~ye uğramak/~ vermek токтоп/туруп калуу. ~ vurmak үзгүлтүккө
учуратуу.
sekteikalp, -bi мед. жүрөктүн токтошу, инфаркт.
sekter 1. дин сектант. 2. катаал, кара өзгөй.
sektirmek секиртүү.
sektirmemek 1. үзгүлтүккө учуратпоо, тындырбоо. 2. өтө кылдат байкоого алуу, кыл алдырбоо.
sektör сектор, бөлүм, тармак. hayvancı- lık ~ü мал чарбачылык сектору. özel ~ жекече сектор.
sel, -lli 1. сел. ~e kapılmak селге туш
sema
болуу. ~ götürmek сел алып кетиш. ~ gibi селдей. 2. өтм. сел, көпчүлүк. ~ gibi akmak 1) селдей агуу (мис. көз жаш). 2) селдей агып кетүү (мис. убакыт). 3) селдей каптоо (мис. эл). insan ~i адам сели. ~ gider, kum kalır мак. бетеге кетет бел калат, бектер кетет эл калат (сөзм. с. сел кетет, кум калат). ~ ile gelen yel ile gider мак. сел менен келген жел менен кетет. ~i suyu kalmamak (тамак же мөмө үчүн) суусу кургап/ солуп калыш.
selâm 1. салам, учурашуу, ал-жай сурашуу. 2. тынчтык, саламаттык.
3. салам! (учурашуу сөзү). ~ almak
салам алуу. ~ durmak/ ~a durmak
улууларга ордунан тура калып са- лам бериш. ~ını esirgemek саламга жарабоо/келбөө. ~ etmek/ gönder-
mek салам айтып жибериш/ айттырып ийиш. ~ olsun! саламым жетсин! ~ para, kelâm para ар
кыймылың акча. ~ sabah ал-абал сураш. ~ı sabahı kesmek мамилени таптакыр үзүш. ~ söylemek салам
айтуу/айтып барыш. ~ vermek салам бериш. ~ verip borçlu çıkmak салам айтам деп балаага
калыш.
selâmet,-ti 1. саламаттык, эсендик, амандык. yurdun ~i için ата журт-
тун амандыгы үчүн. 2. корку- нучсуз, коопсуз, көңүлү тынч. ~le
1) Кудай деп/колдоп. 2) жолуңар
шыдыр болсун! аман-эсен жет- киле! ~ bulmak/~e çıkmak/~e ermek 1) аман-эсен жетип алуу. 2)
аман-эсен кутулуп алуу. 3.
жакшылыкка айлануу.
selâmetlemek (бирөөнү) узатып чыгуу,
коштошуу.
selâmetlik, -ği саламатчылык.
selâmlama салам айтма, учурашма.
selâmlamak 1. саламдашуу, салам ай-
туу. 2. аск. салам бериш (кол ышаараты менен).
рине салам берүү. 2. саламдашып коюу (башка мамилеси болбоо).
selâmlık,-ğı 1. саламдык, эр жак (үйдүн
эркектер отурган бөлүмү). 2.тар. жума намазына султанды ээрчип баруу аземи.
selâmsız: ~ sabahsız 1) учурашканга жарабай. 2) эки жакты карабай, мурду менен сүзүп.
selâmünaleyküm салам алейкум, сала- матта болуңуз! (саламдашуу сөзү). selâset,-ti кыраат, мукамдуулук, ачык-
тык, чебердик (сөздөгү).
Selçuk,-ku тар. Селжуктар (XI кылым- да Селжуктар Императорлугун
курган огуз түрк уруулары).
Selçuklu 1. селжуктар. 2. Селжуктар
(мамлекети).
sele I чоң себет.
sele II велосипеддин ээри.
sele III к. sere.
selef эски, мурунку.
selektör тех. 1. селектор, эгин тазала- гыч (курал). 2. (машинада) селек-
тор. ~ yapmak авто өчүрүп- жандыруу (фарларды).
selfservis өзүн-өзү тейлөө (кафеде, дү-
көндө ж. б. ).
selim 1. саламат, эсен, жайында, ордун- да. aklı ~ акыл-эси жайында.
2.мед. зыянсыз, айыгар (илдет).
3.туура, кемчиликсиз, катасыз.
selinti 1. селдин нугу, кыян. 2.
шиленди (сел менен келген).
selofan целлофан.
seloteyp, -bi скоч, жабыштыргыч бант.
selp, -bi 1. жулуп/тартып алыш. 2. жок кылыш, качырыш.
selüloit целлюлоид.
selüloz целлюлоза.
selvi к. servi.
sema I көк, көк жүзү, асман.
sema II 1.угуу, тыңдоо. 2.мус. Мевлеви
senato
дербиштеринин ыбадат бийлери.
~ etmek (Мевлеви дербиштери)
айланып бийлөө.
semafor семафор.
semahane мус. (Мевлеви дербиштери)
сема (к. ) көрсөтүүлөрүн жасаган
жер.
semaî 1. угуп үйрөнүлгөн, эрежеге тая- нылбаган (сөз). 2. муз. семаи
(түрк музыкасында бир ыкма). 3.
ад. сегиз муундуу ыр түрү.
seman 1. цемент (тиштеги). 2. (метал-
лургияда) цементацияда колдо- нулган зат.
semantik, -ği линг. семантика.
semaver самоор.
semavî көккө байланыштуу.
sembol, -lü символ.
sembolik символдук, символ катары.
sembolist,-ti 1. символист. 2. символ- дук.
sembolizm 1. символизм. 2. ад. сим- волдоштуруу.
sembolleştirmek символдоштуруу.
semen семиз. ~ bağlamak май басуу.
semender зоол. саламандра (Salaman- dra).
semer 1. ыңырчак. 2. жүк ташырлар жонуна коюп жүк ташыган тери жаздык. 3. геол. тоо кендеринин
ээр түрүндөгү катмарланышы, антиклиноль. ~i devirmek эшектен бетер тайрайып жатып алыш. ~
vurmak ыңырчак токуу.
semere 1. жемиш, мөмө, түшүм. 2.өтм.
жемиш, мөмө, түшүм, натыйжа.
~ini vermek жемишин/түшүмүн берүү, каалаган натыйжага жетүү. semereli жемиштүү, түшүмдүү, береке-
лүү, натыйжалуу.
semerlemek ыңырчактоо.
semih эск. март, колу ачык, берешен.
seminer семинар.
semirgin семирген , май болпоч.
semirmek семирүү, май басуу.
semirtmek семиртүү, бордоо, байлоо
(малды).
~ otu бот. портулак (Portulaca
sativa).
semizleşmek семирүү, толуу, эттенүү.
semizlik,-ği семиздик, толуктук, эттүү-
лүк.
sempati симпатия, жактыруу. ~ duymak
симпатия менен мамиле кылуу,
ичи жылуу. ~ uyandırmak сим- патия жаратуу/ойготуу, ич жылы- туу.
sempatik 1. жагымдуу, жароокер, жак- шынакай. 2. анат. , мед. симпа- тиялык. ~ sinir sistemi анат.
симпатиялык нерв системасы.
sempatizan (бир пикирди, теорияны, партияны ж. б. ) жактаган, жак-
тырган, ичи жылыган, колдогон.
semt,-ti 1. жак, район, аймак, квартал, маала. ~ ~ квартал-квартал, маала-
маала. 2. астр. азимут. ~ine uğra- mamak жолобоо, жакындабоо.
sen сен. ~ ağa, ben ağa bu ineği kim
sağa? сен да ага (куучирен), мен да ага (куучирен) бул уйду ким саайт? ~ bilirsin өзүң бил. ~ bir
yana, dünya bir yana сен бир тең, дүйнө бир тең. ~ ben davası/ kavga- sı сен-мен дешме, кер-мур ай-
тышма. ~i gibi ~i/ ~i ~i сени элеби! сениби, шашпа! ~ kim oluyorsun? сен ким экенсиң? ~ sağ, ben
selâmet сен аман, мен аман (ушун- чабызда токтотушалы маани- синде). ~ ~ ol акылың болсо. ~ ~ ol
hiç karşı gelme акылың болсо эч каршы чыкпа.
sena I чагылгандын чакмасы.
sena II мактаныч, даңаза. ~ etmek мак- тоо, көкөлөтүү.
senarist, -ti сценарист.
senaryo сценарий.
senaryocu к. senarist.
senato 1. тар. (Байыркы Римде) арис-
тократтар кеңеши, сенат. 2. (ай-
sepet
рым өлкөлөрдө) сенат, парламент.
3. (университеттерде) окумуш- туулар кеңеши, сенат.
senatör сенатор, сенат мүчөсү.
senatörlük,-ğü сенаторлук (кызмат/
милдет).
sence сенин оюңча.
sendeleme сенделме, сендиректеме, теңселме.
sendelemek 1. сенделүү, сендиректөө, темтеңдөө. sendeleye sendeleye сен- деле-сенделе, сенделип. 2. өтм.
сенделе/сендиректей түшүү, шок болуу (күтүлбөгөн окуя каршы- сында). bu haberi alınca fena hâlde
sendeledi бул кабарды алганда сендиректей түштү.
sendik,-ği ук. (банкротто) аласалар-
дын укугун коргогон жалданма агент.
sendika профсоюз, синдикат.
sendikacı профсоюз ишмери, синдика- тор.
sendikacılık, -ğı 1. профсоюз ишмерди-
ги. 2. сендикализм (агым).
sendikal профсоюздарга/синдикаттар- га байланыштуу. ~ haklar
профсоюздук укуктар.
sendikalaşmak профсоюздарга бири- гиш, синдикаттар куруш (өз ара).
sendikalaştırmak профсоюздарга би- риктириш, синдикаттар куруш.
sendikalı 1. профсоюз мүчөсү. 2. проф-
союзга кирген, профсоюзу болгон.
sendikalizm синдикализм.
sendrom 1. мед. синдром. 2. өтм. бел-
ги, жышаан, өнөкөт.
sene жыл. bu ~ быйыл. geçen ~ өткөн жылы. ~lerce көп жылдар бою.
~den ~ye жылдан жылга. ~ler ~si
канча жылдан бери.
Senegal Сенегал.
Senegalli сенегалдык.
senelik 1. жылдык. bir ~ sözleşme бир жылдык келишим. 2. жаштагы,
жыл болгон. seksen ~ kavak сексен
жылдык терек. 3. жылнаама, лето- пись. 4. бир жылдык (өсүмдүк).
акты, баучер. hisse ~i фин. акция, үлүш кагазы. taahhüt ~i ишеним кагазы. 2. далил, ырастооч. ~ sepet
жазылуу кагаз, документ. ~ ver- mek 1) ишеним бериш, гарантия- лаш. 2) ишеним кат бериш.
senetleşmek ишеним кат беришүү, до- кументтешүү (өз ара).
senetli документ менен туураланган,
ишеним кат берилген.
senetsiz документсиз, далилсиз. ~ sepetsiz документтештирилбеген,
оозеки келишилген.
senevî I 1. жылдык. 2. ар жылы жаңы- ланган.
senevî II филос. дуалистик.
senfoni муз. симфония. ~ orkestrası
симфониялык оркестр.
senfonik симфониялык.
senir геол. сеңир.
senkretizm филос. синкретизм.
senkron, senkronik синхрондук, маал- даш, убакташ.
senkronizasyon кино синхрондоштурма.
senli: ~ benli 1) сен-мен дешкен, жакын
/ынак мамиле. 2) сыпайыгерчи- ликтин тышына чыккан мамиле. ~
benli konuşmak сен-мен дешип сүйлөшүү. ~ benli olmak жакын/ ынак мамиледе болуу.
sentagma грам. синтагма. sensualizm филос. сенсуализм. sent, -ti цент.
sentaks грам. синтаксис.
sentetik,-ği синтетикалык. ~ lif синте- тикалык була.
sentez синтез, бирикме.
senyör синьор.
sepelek к. sersem sepelek.
sepelemek себелөө. kar sepeliyordu кар себелеп турган.
sepet, -ti 1. себет, согулган буюм. ~ san-
dık 1) себет/өрүлгөн сандык. 2)
serdümen
буюм-тайым. meyve ~i жер-жемиш себети. 2. (balık ~i) балык себети.
3. артынчак, кузов, коляска (мо-
тоциклде, велосипедде). 4. спорт баскетбол тору. ~ havası çalmak (бирөөнү) иштен айдоо. ~ kafalı
билимсиз, акылы тайкы. ~te pa- muğu olmamak кем акыл, түшүнү- гү тайкы болуш. Karamusal/
Karamürsel ~i ишке жарабаган/ түккө турбаган/ болбогон нерсе/ киши. ~ topu спорт баскетбол.
sepetçi себетчи. ~ söğüdü бот. себетчи талы (Salix viminalis).
sepetçilik, -ği себетчилик.
sepetlemek 1. себеттөө, себеттерге са- лыштыруу. 2. арго кубалап/айдап жиберүү (иштен/үйдөн).
sepetlik,-ği 1. себеттик, себетке ыла- йыктуу (тал, камыш). 2. куру- луштун чыгып турган бөлүгү.
sepi (тери) иштетүү (ашатуу/ийлөөнү да ичине алган).
sepici тери иштеткен киши, теричи.
sepileme тери иштетме.
sepilemek тери иштетүү.
sepili иштетилген, ийленген (тери).
sepken диал. себелеген (жаан, кар).
sepmek диал. себүү, чачуу.
septik I, -ği 1. скептик, шекчил, күмөн-
чүл (киши). 2. шектенүү/күмөн саноо менен.
septik II мед. септикалык.
septisemi мед. септицемия, кандын бу- зулушу.
septisizm филос. скептицизм.
sepya 1. сепия (сыя балыктан алынган коюу кара боёк). 2. бул боёкко боёлгон.
ser эск. 1. баш. 2. чоку, төбө, уч. 3. башкы, жогорку, улуу. ~de … var (оюн-чындан) ал эле дейсиңби?
...сы да бар. ~de hocalık var ал эле дейсиңби, анын мугалимдик жагы да бар, мугалим дагы. ~ verip sır
vermemek башын кессе да сыр
айтпоо.
seracı 1. теплица курган киши. 2. теп-
лицада өсүмдүк өстүргөн киши.
seramik, -ği 1. карапа, керамика. 2. ка- рападан/керамикадан жасалган.
seramikçi 1. карапачы, карапа устасы.
2. карападан буюмдар саткан (ки-
ши/дүкөн).
serap, -bı мунарык, мираж. сал. ılgın, yalgın, pusarık.
serasker тар. башкы командачы.
serbaz эск. сарбаз,тайманбас, коркпос, жүрөктүү.
serbest 1. эркин, эрктүү. сал. özgür. 2.
колу бош, бекер. ~sen geleyim бош болсоң, келейин. 3. эркин, шарт- сыз. ~ ticaret эркин соода. ~ ticaret
bölgesi эркин соода аймагы. ~ nazım ад. ак ыр. 4. ачык, тартын- баган, кенебес (киши, мүнөз). 5.
жеңил-желпи, жеңил ойлуу (аял).
6. жолтоосуз, бөгөтсүз, бош, эр- кин. ~ bırakmak 1) бош коё берүү,
бошотуу. 2) эркиндик берүү, кы- сымга албоо. ~ güreş эркин күрөш.
~ meslek расмий болбогон кесип-
(тер). ~ vuruş футб. эркин тебиш. serbestçe ээн-эркин, каалашынча. serbestî эркиндик, боштондук.
serbestlemek ээндөө, бошонуу, кутулуу (бир кыйынчылыктан/кысымдан). serbestlik, -ği 1. боштук, боштондук,
эркиндик. 2. ачык-айрымдык, кенебестик.
serçe зоол. таранчы (Passer domesticus).
~den korkan darı ekmez мак. та- ранчыдан корккон таруу экпейт. ~ kadar кенедей, тырмактай. ~ par-
mak чыпалак.
serdar тар. сардар, башкы командачы.
serdengeçti бөрк ал десе баш алган, жан
жөөкөр.
serdetmek ортого салуу, баяндоо, ачыктоо.
serdümen дең. 1. рулду башкарган ки-
sermek
ши. 2. (Түркия Деңиз Күчтөрүндө)
офицерлик чин.
sere карыш.
seremoni 1. церемония, азем. 2. ырас- ми.
seren 1. (кемеде) желкенди көтөргөн
туура жыгач, рей. 2. эшиктин босого таягы. 3. крандын жүк көтөргөн туура темири.
serenat, -dı серенада.
sereserpe ээн-жайкын, жайылып-жазы- лып. ~ uyumak жайылып-жазы-
лып жатып укташ.
seretan 1. эск. , зоол. чаян. 2. эск. ,
астр. Чаян, саратан (Зодиак бо-
юнча июль айына туура келет).
serf тар. жер менен кошо сатылган кул, крепостной.
sergi 1. көргөзмө. yerli mallar ~si жер- гиликтүү кол өнөрчүлүк көргөз- мөсү. sanayi ~si өнөр жай көргөз-
мөсү. ziraat ürünleri ~si айыл чарба үрүндөрү көргөзмөсү. ~ evi галерея. ~ salonu көргөзмө салону.
2. жайма базар. 3. жайылган, илинип коюлган (ар нерсе). ~ açmak көргөзмө ачыш. ~ sermek 1)
(бир нерсени) жайып көргөзүү. 2)
жайып кургатуу.
sergici 1. көргөзмө уюштурган киши. 2.
жайма базарда товар саткан киши. sergilemek 1. көргөзмө ачуу, көргөзмө- гө коюу. 2. жайып көргөзүү,
демонстрациялоо.
sergilik,-ği 1. көргөзмөгө ылайык. 2.
көргөзмө тактасы.
sergin 1. жайылып коюлган. 2. төшөк- кө жатып калган, жаталак (оору- луу). ~ vermek төшөккө жатып ка-
лыш.
sergüzeşt, -ti жорук, авантюра. сал. se- rüven.
serhat, -ddi чек ара, чек.
seri I 1. серия, тизим. 2. сериялык. ~ imalât массалык/сериялык өндү-
рүш.
seri II тез, бачым, шашылыш. ~ telegraf
serili I сериялуу. sekiz ~ film сегиз
сериялуу фильм.
serili II жайылган, салынган, төшөлгөн.
serilmek 1. жайылуу, салынуу, төшө-
лүү. 2. керилүү, бутту-колду су- нуу/созуу. serilip serpilmek 1) керилип-чоюлуп жатуу. 2) бою-
башы келишүү, жетилүү (мис.
өспүрүм).
serin серүүн, мелүүн, салкын.
serinkanlı 1. оор басырыктуу, токтоо, салмактуу. 2. оор басырыктуу- лук/ токтоолук/ салмактуулук
менен. ~ düşünmek жакшылап/ салмактап ойлонуу.
serinkanlılık,-ğı оор басырыктуулук,
токтоолук, салмактуулук.
serinlemek 1. серүүндөө, салкындоо
(аба). 2. серүүндөө, салкындоо
(киши). 3. жаны жай алуу, дем алуу, сергип калуу.
serinleşmek серүүн/салкын тартуу,
сууй баштоо (аба).
serinletici серүүндөтүүчү, сергитүүчү.
serinlik, -ği серүүндүк, салкындык. ~
vermek 1) серүүндөтүү, салкын- датуу. 2) өтм. кайгы-капасын же- ңилдетүү, жооткотуу, сооротуу.
serkeş баш көтөргөн, каршы чыккан, моюн сунбаган.
serkeşlik, -ği моюн сунбастык, тайман-
бастык, тил албастык.
sermaye 1. капитал. 2. өтм. байлык. 3.
өтм. сөз, тема. 4. арго сойку
катын. ~yi kediye yüklemek шылд. байлыгын чачып бүтүрүү. ~sini tüketmek өтм. өзүн өзү бүтүрүү.
sermayeci капиталист, (бир ишке)
капитал жаткырган киши.
sermayedar к. sermayeci.
serme 1. жайма, төшөмө. 2. ооз. көмөч нан.
sermek 1. жаюу, асуу, илүү. çamaşır ~
кир жаюу. 2. жайып көргөзүү. 3.
sertlik
төшөө, салуу. halı ~ килем салуу.
4.тартуу, өткөрүү (мис. кабелди).
5.өтм. жыгуу, жаткыра чабуу,
өлтүрүү. hasmını yere ~ касын жаткыра чабуу. 6. өтм. создукту- руу, кечеңдетүү, созуп жатып
алуу (бир ишти). sere serpe кең- кесири, буту-колду жазып (кый- мылдоо, басып жүрүү, отуруу).
serpantin 1. серпантин (оюн-зооктордо ыргытылган түркүн-түстүү ий- рилген ичке кагаздар). 2. геол.
серпантин, ийри-буйру жол. 3. тех. радиатордун ичиндеги ысы- туучу.
serpelemek себелөө (жамгыр, кар).
serpilmek 1. серпилүү, себилүү, чачы- луу, себеленүү. 2. чоңоюу, бойго
жетүү (өспүрүм).
serpinti 1. серпинди (суунун, жамгыр- дын ж. б. ). 2. шыбыргактап жаа-
ган жаан, кар. 3. серпинди (мис. жер титирөөдөн). 4. бүркүнтү (мис. радиоактивдүү заттардан).
serpiştirmek 1. себелөө, чачуу (мис. ун- ду, урукту ж. б. ). 2. себелөө (кар, жамгыр).
serpme 1. серпме, сепме. 2. майда так/ темгил. 3. чачылган, себеленген. ~ benli меңдери көп.
serpmek 1. чачуу, себүү. kuşlara yem ~ куштарга жем чачуу. 2. серпүү, силкүү (жууркан, кир ж. б. ). 3.
себелөө, шыбыргактатуу (жаан,
кар).
serpuş серпуш (баш кийим).
sersefil жакыр, колунда жок.
sersem 1. башы каткан, маң болгон, мээси айланган. 2. далдыраган,
ойлонбой иш кылган. ~ etmek/~e çevirmek баш катыруу, маң/жин- ди кылуу, мээни айландыруу. bu
gürültü insanı ~ ediyor бул ызы- чуу адамдын мээсин жейт. ~ sepelek/sepet мээси айланып, өзү-
нө келе албай.
sersemlemek, sersemleşmek 1.башы/ мээси айланыш, маң болуш. 2. алдастап/калдастап/абдаарып калыш.
татуу/калдастатуу.
sersemlik, -ği 1. баш катырма, мээ ай- лантма, кулак тундурма. 2. алды-
ратма, абдаарытма, өзүн жоготмо. uyku ~i уйку-соонун арасы. 3. унутчаактык, ойдун чачкындыгы.
serseri 1. селсаяк, тентимиш. 2. бекер- чи, жанбакты, баш ооган жагына баскан. 3. жаздым, жаңылган. ~
kurşun жаңылган ок (коргошун).
serserilik,-ği 1. селсаяктык, тентимиш- тик. 2. бекерчилик, жанбактылык.
~ etmek тентип басып жүрүш.
sert 1. катуу, бекем. ~ çelik катуу болот.
~ tahta катуу тактай. 2. күчтүү. ~
şarap күчтүү шарап. ~ tütün күчтүү тамеки. 3. катаал, оор. ~ iklim катаал климат. 4. катуу, ка-
таал, каардуу, заар, сүрдүү (киши).
5. жагымсыз, ачуу (үн). 6. тарти- би/талабы катуу (башкаруу).
7.терс, одоно (мамиле). ~ damak анат. катуу таңдай. ~ konuşmak катуу сүйлөшүү. ~ ünsüzler линг.
каткалаң үнсүздөр. ~ su катуу суу.
~ tabaka анат. көздүн агы.
sertçe катуу, одоно, орой. ~ davranmak
орой мамиле кылуу.
sertifika сертификат, күбөлүк.
sertleşme 1. тех. катуулашма, бекем-
дешме. 2. линг. каткалаңдашма. 3.биол. (эркектин жыныстык ор- ганынын) катуу абалга келмеси.
sertleşmek 1. катуулашуу, бекем болуу.
2. линг. каткалаңдашуу. 3.катаал/
суук тартуу (аба, күн). 4. катаал /
каардуу/заардуу боло баштоо (ки- ши). 5. биол. (эркектин жыныс- тык органы) катуулашуу/ кобуу.
sertlik,-ği 1. катуулук, бекемдик, бы-
sesli
шыктык. 2. күчтүүлүк (шарап- тын, тамекинин ж. б. ). 3. катаал- дык, сууктук (климаттын). 4. ка- таалдык, каардуулук (кишинин).
serum мед. вакцина, сары суу.
serüven жорук, авантюра.
serüvenci жоругу кызык, авантюрист.
servet, -ti 1. байлык. büyük ~ sahibi чоң байлыктын ээси. ~ kazanmak бай-
лыкка ээ болуу. 2. дүнүйө, мүлк, буюм. ~ yapmak дүнүйө-мүлк жыйноо.
servetli бай, оокаттуу, дүнүйө-мүлкү жетиштүү.
servi бот. жашыл кипарис (Cupressus
sempervirens). ~ boylu арыкчырай узун бойлуу.
servis 1. дасторкон жасалгалоо/ тей-
лөө. 2. кызмат (мекемеде, расмий жайларда). istihbarat ~i чалгын- доо кызматы. 3. бир мекеменин
кызматкерлерин/окуучуларын ташуу кызматы. 4. тейлөө. ~ ara- bası 1) бир мекеменин кызмат-
керлерин жумушка алып келип, алып кеткен машине. 2) окуучу- ларды ташыган машине. ~ kapısı
(отелдерде, чоң үйлөрдө) кызмат- чылар кирип-чыккан өзүнчө эшик. ~ ücreti чай пул. ~ yapmak
тейлөө.
seryum хим. церий.
serzeniş жеме, кекээр, тилдөө, уруш. ~te
bulunmak жемелөө, тилдөө, урушуу.
ses 1. үн, добуш, табыш. 2. линг. ты-
быш. ~ini alçaltmak үнүн пасай- тыш. ~ almak үн жазып алыш. 3. үн, ырдоо чеберчилиги. ~i güzel
үнү жакшы. 4. өтм. үн, пикир, дарт, талап. ~imizi duyan mı var? үнүбүздү/талабыбызды уккан
киши барбы? 5. акыл, сезим. vicdanının ~i абийириңдин айтка- ны. 6. муз. үн, нота. ~i ayyuka
çıkmak үнү ачуу чыгуу. ~ alıcı үн
жазгыч, рекордер. ~ bilgisi фоне- тика. ~ bilimi фонология. ~ birimi линг. фонема. ~ çıkarmak 1) үн чыгаруу, сүйлөө. 2) пикирин/оюн айтуу. ~ çıkarmamak 1) үндөбөө, үн чыгарбоо. 2) каршы чыкпоо, пикирин айтпоо. ~ çıkmamak 1) эч нерсе угулбоо, эч кабарын/ дайнын бил-дирбөө. 2) жымжырт болуу, үн чыкпоо. ~i çıkmamak 1) үнү чыкпоо, эч нерсе дебөө. 2) пикирин билдирбөө. ~ düşmesi линг. тыбыштын түшүшү. ~ etmek
mez үн өткөрбөс. ~ini inceltmek үнүн ичкертип сүйлөө. ~ini kes- mek унчукпай калуу, сөзүн токто-
туу. ~ini kısmak үнүн кичирейтүү (радионун, телевизордун). ~ kirişleri/telleri үн түйүндөрү. ~
seda yok дайны жок. ~i soluğu çıkmamak үн жок, сөз жок болуу.
~i soluğu kesilmek үнү/дайны
чыкпай калуу. ~ vermemek жооп бербөө. ~ yitimi мед. сүйлөй албай калуу, афония. ~ini yükseltmek
үнүн катуу чыгарып/бакырып сүйлөө.
sesçil фонетикалык. ~ alfabe фонетика-
лык алфавит. ~ imlâ фонетикага таянган орфография.
seslendirmek 1. үнүн окуу/жаздыруу
(мис. бир фильмдин). 2. муз. нота боюнча ырдоо.
seslenmek 1. чакыруу, үн салуу. 2. сүй-
лөө, үн чыгаруу, жооп берүү. çağırdım, seslenmedi чакырсам жооп бербеди.
sesli 1. үндүү, үнү бар. kalın ~ үнү жоон. ince ~ үнү ичке. 2. линг. үндүү тыбыш. 3. катуу, үн
чыгарып. ~ ağlamak үн чыгарып ыйлоо. ~ gülmek каткырып/катуу күлүү. 4. үндүү, үнү чыккан. ~
film/sinema үндүү фильм/кино.
sevinç
sessiz 1. үнсүз, жымжырт, тынч, ызы- чуусуз. 2. үнү чыкпаган, жоош, момун (киши). ~ ~ жопжоош болуп, момурайып, тыпыйып. 3. линг. үнсүз. dudak ~i эринчил үнсүз. diş ~i тишчил үнсүз. sert
~ler каткалаң үнсүздөр. sürekli
~ler шуулдама үнсүздөр. süreksiz
~ler жарылма үнсүздөр. yumuşak
~ler жумшак үнсүздөр. ~ sedasız 1) көп сүйлөбөгөн, өзү менен өзү болгон (киши). 2) акырын,
тымызын, билгизбей. ~ sedasız ortalıktan kaybolmuş акырын жылып жоголуптур.
sessizce акырын, үн чыгарбай, ызы-чуу кылбай. ~ odasına çekildi акырын бөлмөсүнө кирип кетти.
sessizleşmek тынчтануу, жымжырт бо- луу, тынчып калуу.
sessizlik, -ği тынчтык, жымжырттык.
sesteş линг. омоним.
sesüstü үндөн бачым.
set I, -ddi 1. тосмо, коргон, дубал. Çin
S~i Кытай дубалы. 2. секи. 3. терраса. 4. тыгын (бир нерсенин оозун бекиткен). 5. бөгөт, тоскоол,
барьер. 6. суу тосмосу. 7. аск. от алуучу куралдардын түтүгүндөгү спиралдын чыгыңкы бөлүгү. ~
çekmek 1) дубал менен тосуу. 2) өтм. (бир ишке) жолтоо/бөгөт болуу. ~ ~ терраса түрүндө, секи-
секи.
set II, -ti 1. спорт матч бөлүмү. 2. кино
тартуу аянты.
setir, -tri жаап-жашыруу, сактоо.
setliç,-ci сельтер суусу (минералдык суу).
setre сетре (сюртук түрүндөгү жекет).
setretmek жашырып-жабуу, көмүскө- лөө.
sevap, -bı дин 1. сооп, кайрымдуу иш (Кудайдын ыраазы болоруна ишенилген). 2. сооп (кайрымдуу
иш үчүн Кудайдан келчү ырайым).
~a girmek/ ~ kazanmak сооп табуу.
sevda 1. сүйүү, ашыктык. 2. ашкере
эңсөө, кумар, ышкы. ~ çekmek сүйүп калуу, ашык болуу. ~sına düşmek кумар болуу, берилүү,
аркасынан түшүү.
sevdalanmak сүйүп калуу, ашык болуу.
sevdalı 1. ашык болгон, сүйүп калган.
2. жан-дилинен берилген, ышкыга жанган, кумар болгон.
sevdiceğim сүйгөнүм, жаным.
sevdirmek сүйдүрүү.
seve: ~ ~ чын/жан дилимден.
sevecen боорукер, назик, мээримдүү.
sevecenlik,-ği боорукердик, назиктик, мээримдүүлүк.
sevgi сүйүү. anne ~si эненин сүйүүсү.
vatan ~si мекен сүйүүсү. ~lerimle! (сизди) сүйүү менен (каттын ая- гында). ~ beslemek сүймөнчүк
туюу. ~sini kaybetmek сүйүүсүнөн ажыроо.
sevgili 1. сүйүктүү (кайрылуу). ~ ho-
cam! сүйүктүү агайым/эжейим! 2. сүйгөн (киши). ~ler günü сүйгөндөр күнү.
sevi сүйүү, ашыктык. sevici лезбиян (аял). sevicilik, -ği лезбияндык.
sevilmek сүйүлүү, жактырылуу.
sevimli татынакай, жакшынакай, сүй- күмдүү.
sevimlilik,-ği татынакайлык, жакшына- кайлык, сүйкүмдүүлүк.
sevimsiz жек көрүмчү, түрү/ырайы
суук.
sevimsizleşmek жек көрүнүү, сүйкүмү качуу.
sevimsizlik,-ği жек көрүмчүлүк, сүй- күмсүздүк.
sevinç,-ci сүйүнүч, кубаныч. ~inden ağzı
kulaklarına varmak сүйүнгөнүнөн оозу кулагына жетүү. ~ duymak сүйүнүү. ~ göz yaşları dökmek
сүйүнгөндөн ыйлап жибериш. ~i
seyrekleşmek
kursağında kalmak кубанычын толук жашай албоо.
sevinçli сүйүнүчтүү, кубанычтуу. ~ bir
haber кубанычтуу/сүйүнүчтүү ка- бар. ~ ~ маңдайы жарылып, жети- не албай, сүйүнүп.
sevindirici сүйүндүрүүчү, кубандыруу- чу. ~ olay сүйүндүрүүчү окуя.
sevindirmek сүйүндүрүү, кубандыруу.
sevinmek сүйүнүү, кубануу.
sevişmek 1. (бири-бирин) сүйүү, сүйү- шүү. sevişerek evlendiler сүйүшүп
жүрүп үйлөнүштү. 2. жыныстык катнаш жасоо.
seviye деңгээл, баскыч. ~sinde 1) деңгээ-
линде,баскычында. 2) тең, жараш- кан, бап/төп келген. deniz ~si деңиз деңгээли.
seviyeli өтм. белгилүү/жогорку дең- гээлдеги, баалуу, барктуу. yüksek
~ жогорку деңгээлдеги.
seviyesiz өтм. 1. төмөнкү деңгээлдеги, билимсиз, маданиятсыз. 2. катардагы, жупуну, сапатсыз.
sevk,-ki 1. жөнөтүү, жиберүү, жолдоо, багыттоо. 2. алып чыгып кетүү, эвакуация, көчүрүү. 3. өтм. шык
берүү, түртүү. ~ etmek 1) жиберүү, жөнөтүү, жолдоо. 2) түрткү берүү, шыктандыруу. ~ ve idare башка-
руу, багыттоо (армияны). merkezî
~ ve idare борбордошкон башка- руу.
sevkıtabiî инстинкт, ичкүдү.
sevkiyat,-tı аск. (sevk’тин көпт. т. )
жөнөтмө, жиберме, көчүрмө, эва-
куация.
sevmek 1. сүйүү, жактыруу, жакшы кө- рүү. birini ~ бирөөнү сүйүү. doğayı
~ жаратылышты сүйүү. güzel gi- yinmeyi ~ кооз кийингенди жакшы көрүү. vatanını ~ мекенин сүйүү.
2. эркелетүү, сылап-сыйпоо. toru- nunu sevmeye gelirdi небересин эркелеткени келчү. 3. байыр алуу,
жакшы өнүп кетүү. bu ağaç nemli
ortamı seviyor бул дарак нымдуу жерди сүйөт. seve seve к. seve. sev- sinler! шылд. сүйүп/көрүп жаткы- ла! (жоосунсуз бир жорук жасаган киши тууралуу айтылат).
acentesi саякат агентчилиги. ~ çeki
саякат чеги, аккредитив. ~e çık-
mak саякатка чыгуу. ~ etmek сая- каттоо, кыдырып/кезип чыгыш.
seyahatname саякатнаама, жол
дептери, жол күндөлүгү.
seyelân 1. агым, ачык суу, шар суу. 2.
физ. агым.
seyir,-yri 1. агым, багыт, жүрүш. 2. кыймыл, аракет. 3. процесс, про- гресс. 4. көрүү (телевизорду,
кинону) 5. оюн, зоок, тамаша, көрүлүүчү нерсе. 6. сейил. ~i adî ылдамдыгы начар. ~ hâlinde
жүрүп бара жаткан.
seyirci көрүүчү. ~ kalmak четтен карап туруу, кийлигишпөө. sinema ~si
кино көрүүчү. tiyatro ~si театр кө- рүүчүсү.
seyis 1. жылкычы, ат багар. 2. саяпкер.
seyit, -di 1. алдыңкы, көрүнүктүү, аб- ройлуу (киши). 2. мус. Азирети Мухаммеддин тукумдарынан.
Seylân Цейлон. ~ taşı геол. гранат.
seyran сайран, оюн-зоок, сейил, көңүл ачуу. ~a çıkmak сейилге/сайранга
чыгуу. ~ etmek/eylemek сайран ку- руу.
seyrek сейрек, анда-санда, чанда, аз
санда, аз жолуккан. ~ kumaş аз жолуккан, баалуу кездеме. ~ saç сейрек чач. ~ tesadüf etmek аз
жолугуу.
seyrekçe өтө сейрек, анда-мында/санда.
seyrekleşmek сейректөө, азаюу, чанда
гана болуу. gelen giden seyrekleşti келген-кеткен азайды. yağmurlar seyrekleşti жамгырлар сейрек-
тешти.
sıçmak
seyreklik, -ği сейректик.
seyrelmek к. seyrekleşmek.
seyretmek 1. кароо, көрүү. televizyon ~
телевизор көрүү. 2. байкоого алуу, көзөмөлдөө. 3. илгерилөө, жүрүп/ жылып бара жатуу (кеме, машине
ж. б. ). 4. (оору) илгерилөө, күчөө. seyret! көрүп ал! көрүп тур! sen şimdi şu curcunayı seyret! сен эми
ушу тополоңду көрүп ал! ~ de gör!
көрүп жат!
seyrüsefer жүрүш, барыш-келиш, жол,
рейс.
seyyah саякатчы, кезгин.
seyyar 1. көчмө, кыдырма. ~ satıcı көч-
мө дүкөнчү. 2. ташыма, жан, бүк- төмө, оңой ташылган. ~ karyola бүктөмө керебет.
seyyare эск. , астр. планета.
seza эск. ылайык, төп, жарашкан.
sezaryen мед. кесар операциясы. ~ ol-
mak (баланы) операция жолу менен алуу.
sezdiriş сездириш.
sezdirmek сездирүү, белги берүү, туйгузуу. sezdirmeden сездирбей, билдирбей, туйгузбай.
sezgi 1. сезги, туйгу. 2. интуиция, ал- дын ала сезүү.
sezgicilik, -ği филос. интуитивизм.
sezi к. sezgi.
sezilmek сезилүү, туюлуу.
sezinlemek, sezinmek алдын ала сезүү,
күдүктөнүү, шектенүү, боолголоо. sezmek 1. сезүү, туюу, түшүнүү. сал. hissetmek. 2. алдын ала шектенүү,
боолголоо.
sezon 1. сезон, маал, убакыт. turizm ~u
туризм сезону. 2. сезон (белгилүү
убакытка өлчөлгөн ишмердик). ti- yatro ~unu açtı театр сезонун ачты.
sezyum хим. цезий.
sfenks миф. сфинкс.
sıcacık ыпысык, жыпжылуу.
sıcak, -ğı 1. ысык. bu ~ta çalışılmaz бул
ысыкта иштөөгө болбойт. ~lar baş-
ladı ысык башталды. 2. ысык, жы- луу. ~ hava ысык аба. ~ gün ысык күн. 3. өтм. ысык, жылуу, чын дилден/ыкластуу. ~ karşılama жы- луу тосуп алуу. ~ davranış жылуу мамиле. 4. мончо. ~a gitmek мон- чого баруу. ~ basmak денеси/эти ысып-күйүп чыгуу. ~lar basmak/ bastırmak күн ысып чыгуу. ~ başına vurmak башына күн өтүп кетүү. ~ gelmek көзгө жылуу көрү- нүү. ~ kanlı 1) каны ысык (ай- бандар). 2) өтм. сүйкүмдүү, ки- шиге жакын, мээримдүү (киши). ~ renkler кызыл, сары, сары-кызыл түстөр. ~ı ~ına ысуулай, дароо, убакыт өткөрбөй. işi ~ı ~ına çözmek lâzım ишти ысуулай чечиш керек. ~ ~ 1) ыпысык. 2) ысыгында, ысуулай. ~ tutmak жылуу кармоо. ~ yüzlü жүзү жылуу/мээримдүү.
2.өтм. ысыктык, жылуулук, жа-
кындык. sıcaklıkölçer термометр. sıcakölçer к. sıcaklıkölçer.
sıçan 1. зоол. келемиш (Rattus). 2. чыч- кан. ~ deliğe sığmamış, bir de kuyruğuna kabak bağlamış мак.
чычкан ийине батпай жатып куй- ругуна калбыр байлаптыр. (ıslak)
~a dönmek сууга түшкөн
чычкандай болуу. ~ deliği bin akçe качарга тешик таппоо. ~ düşse başı yarılır (үйдө) жей турган, уруна
турган эч нерсе жок. ~ kırı чычкан түстүү. ~ otu мышьяк. ~ yolu аск. окоп.
sıçandişi,-ni тигиштин кайрымы/бүк- төмү.
sıçankuyruğu, -nu тех. өгөө түрү.
sıçırgan чычкактаган.
sıçmak 1. орой чычыш. 2. өтм. (бир ишти) бузуш, ойрон кылыш. 3.
сөгүп-сагыш. sıçıp sıvamak ашата
sıhhat
сөгүш. sıçtı Cafer, bez getir орой иш ойрон болду (эми түзөлтүп жат маанисинде).
sıçrama 1. секирик, аттама. 2. чачыра- ма.
sıçramak 1. секирүү, аттоо. çekirge sıç-
radı чегиртке секирип кетти. 2.чочуп кетүү. çocuk sıçrayarak uyandı бала чочуп ойгонду. 3. ча-
чыроо. eteğine yağ sıçradı этегине май чачырады. 4. жайылып кетүү. yangın yakın evlere sıçradı өрт
жанындагы үйлөргө жайылды. bir sıçrarsın çekirge, iki sıçrarsın çekirge, üçüncüsünde ele geçersin
çekirge мак. чегиртке бир секи- рер, эки секирер, үчүнчүсүндө колго түшөр.
sıçrayış секириш, ыргыш. bir ~ta ata bindi бир секириш менен атка минди.
sıdk, -dkı 1. чындык, акыйкат. 2. чын- чылдык, ак жүрөктүк, ак ниеттик, берилгендик. (birinden) ~ı
sıyrılmak (бирөөгө) ишеничи калбоо.
sıfat, -tı 1. сыпат, белги, касиет, сапат.
2.катары. baba ~ıyla ата катары. 3.жүз, кебете, түр, көрүнүш. 4.грам. сын атооч. niteleme ~ları
сапаттык сын атоочтор. ~ fiil грам. атоочтук. ~ tamlaması аныктооч.
sıfır 1. нөл (0). 2. өтм. эчтеке жок, айласыз, натыйжасыз, пайдасыз. söylemediğim kalmadı, fakat sonuç
~, vazgeçmiyor айтпаганым кал- бады, бирок жыйынтык нөл, баш тарткыдай эмес. ~ araba жаңы ара-
ба. ~dan başlamak нөлдөн баштоо.
~a ~, elde var ~ бүтүн аракет бошко кетти. ~ı tüketmek 1) күчү
калбоо. 2) жакырдануу. 3) өлүү.
sıfırlamak мат. нөлгө айландыруу.
sığ 1. тайыз (суу, көл, деңиз ж. б. ). 2.
өтм. тайыз, терең эмес. ~ düşünce
тайыз пикир. sığa физ. көлөм. sığamak к. sıvamak.
албоо.
sığın ала кийик, марал.
sığınak,-ğı 1. башпаана, далдаа, баш
калкалаган жер. 2. аск. башпаана.
beton ~ бетон башпаана.
sığınık,-ğı качкын, жанын ала качкан,
башпааналаган.
sığınmak 1. корголоо, башпааналоо, далдалоо, баш калкалоо. 2. ук.
башка өлкөдөн башпаана суроо. 3.өтм. ишенүү, үмүт кылуу. hoş- görünüze sığınarak туура түшү-
нөрүңүздөн үмүт кылып.
sığıntı жатып ичер, жанбакты.
sığır 1. уй, өгүз, бука сыяктуу ири мү-
йүздүү малдын жалпы аты. ~ eti уйдун эти. 2. өтм. түркөй, копол киши.
sığırcık,-ğı зоол. чыйырчык (Sturnus vulgaris).
sığırtmaç, -cı уйчу.
sığışmak сыйлыгышуу, батышуу. sığıştırmak сыйлыгыштыруу, батыруу. sığlaşmak тайыздоо.
sığlık, -ğı тайыздык.
sığmak,-ar 1. сыюу, батуу. zaten eşyala- rımız bu eve sığmazdı ансыз деле
буюмдарыбыз бул үйгө батмак эмес. 2. өтм. туура келбөө. akla sığmaz акылга сыйбас. mantığa sığ-
maz жүйөөлүү эмес. içi içine sığ- mamak ичи койнуна батпоо (кубанычтан). yüregi kabına
sığmamak жүрөгү алып учуу.
sıhhat, -ti 1. саламаттык, ден соолук, аманчылык, эсенчилик. 2. туура-
лык, калыстык. ~le olmak дени сак болуу. ~ler olsun! дениңиз сак болсун! (киринип/сакал-мурутун/
чачын алдырып чыккандарга
sıkıntı
айтылган тилек).
sihhatli дени сак, тың, сак-саламат, күүлүү-күчтүү.
sıhhî 1. ден соолукка/саламаттыкка байланыштуу. 2. медициналык, гигиеналык.
sıhhiye саламаттык, саламаттык сактоо. sık 1. тыгыз, жыш, коюу. ağaçları ~ bir bahçe бактары жыш бакча. ~ saç
коюу чач. 2. көп жолуккан, көп. 3. бат-бат, тез-тез. ~ ~ 1) жакын- жакын, коюу, жыш. 2) тез-тез,
бат-бат.
sıkacak, ğı сыккыч. meyve ~ı мөмө сык- кыч. sarımsak ~ı сарымсак
сыккыч.
sıkboğaz: ~ etmek жакасына жабышуу, мажбурлоо, зордуктоо.
sıkça өтө жыш/тыгыз, абдан коюу.
sıkı 1. кыйынчылык, тарчылык. ~ya dayanmak кыйынчылыкка чыдоо.
~da kalmak кыйынчылыкта калуу.
2. тар. ~ bir kemer тар кемер. 3.
өтм. катуу, катаал, кара мүртөз
(киши). 4. тыгыз, жыш, тыгылган, шыкалган. 5. катуу, чың (тартип, режим). 6. жакын, ысык, ынак. ~
dostluk ынак достук. 7. кыйын, күчтүү, кайраттуу. ~ dur! өзүңдү карма! ~ysa кыйын болсо. ~ ağızlı
сөзгө/ оозу бекем. ~ basmak катуу каршылык көргөзүү, тиренүү. ~ çalışmak катуу/тынбай иштөө. ~
düzen тартип, режим. ~ durmak
катуу туруу, көшөрүү. ~ fıkı ынак.
~ fıkı dost olmak ынак дос болуу.
~ya gelmek кыйынчылыкка туш болуу. ~ya koymak катуу тартипке салуу. ~ ~ya катуу, бекем, чың. ~
~ya bağlamak катуу байлап таштоо. ~ tutmak 1) катуу кармоо.
2)(ишке) олуттуу мамиле жасоо.
~ yönetim аск. курчоо абалы (аскердик башкарууга негизделген өзгөчө абал).
sıkıca 1. бекем, тыгыз, катуу. ~ bağla
катуу байла. 2. катуу, катаал, чың
sıkıcı зериктирген, кызыксыз, тажатма.
~ roman кызыксыз роман.
sıkılaşmak тездөө, көп/жыш боло баш- тоо, көбөйүп кетүү.
sıkılgan уялчаак, тартынчаак, иймен- чээк, уяң.
sıkılganlık,-ğı уялчаактык, тартынчаак-
тык, уяңдык.
sıkılık, -ğı 1. катуулук, катаалдык (та-
биятта/мүнөздө). 2. тез-тез
болуу. 3. жыштык.
sıkılmak 1. сыгылуу. çamaşırlar sıkıldı
кир сыгылды. salataya limon sıkılır
салатка лимон сыгылат. 2. зери- гүү, эригүү, тажоо. boş oturmaktan canım sıkıldı бош отургандан
тажадым. 3. кысынуу, кымтынуу, уялуу, тартынуу. ıkıla sıkıla кыйналып-кысталып (жатып). 4.
зарыгуу, кысылуу (акчадан).
sıkılmaz уялбаган, уят-сыйыты жок, тартынбаган, тайбас.
sıkım 1. сыкма аракети, сыгыш. 2. (бир) ууч. 3. бир жолкуда сыгылган суюктук. 4. (от алган куралдарда)
атым, бир жолку атышка жете турганчалык. bir ~ barut бир атым дары.
sıkınmak кысылуу, кыйналуу, бүрү- шүү.
sıkıntı 1. санаа, убайым, кейиш, эрик-
ме, зерикме, буулукма. ~dan patla- mak зериккенден жарылчудай бо- луу. can ~sı жан кейиш. 2. кыйын-
чылык, зарыкма, тарыкма, жокчу- лук тартма. ~ basmak санаа/ убайым басуу. ~ çekmek 1) кый-
налуу, кысталуу, тарыгуу (мис. жашоодон). 2) санаа/убайым тар- туу. 3) акчадан кыйналуу. ~ya
düşmek жокчулук/ кыйынчылык ичинде калуу. ~ya gelememek кыйынчылыкка чыдай албоо. ~da
olmak 1) убайым/санаа/кейиш
sıla
ичинде болуу. 2) турмуштан кый- налуу. ~sı olmak 1) кейиш/ убайым ичинде болуу. 2) финан- сылык тардык ичинде болуу. 3) даарат ушаткысы келип чыдабоо.
~ vermek убайым/санаа тартты- руу, кейишке салуу.
sıkıntılı 1. санаалуу, убайымдуу, ке- йиштүү, эриккен, зериккен. 2. кы-
йын, кысталыштуу, азаптуу. 3.жан кейиткен, оор, кыйнаган, жабыр- каткан. ~ hayat кыйын жашоо.
sıkıntısız 1. кыйналышы жок, оңой, жеңил. 2. убайымсыз, кайгысыз, санаасыз.
sıkışık 1. тыгыз, жыш, тыгылган, тар. 2. кысталыш (заман/учур/маал). 3. кысталыш, кыйналыш (акчадан).
sıkışıklık, -ğı 1. тыгыздык, жыштык, тардык. 2. убакыттын тардыгы. 3. акчанын кааттыгы, кысталыш-
тыгы.
sıkışmak 1. сыгылышуу, тыгылышуу, кысылуу. sıkışmadınız mı? кысыл-
ган жоксузбу? 2. кыпчытып/ чап- тырып алуу. parmağı kapıya sıkış- mış бармагын эшикке чаптырып
алыптыр. 3. кыйналыш/кыста- лыш ичинде калмак. bu parayı ancak sıkıştığın zaman harca бул
акчаны өтө кыйналып баратсаң гана каржа. 4. кысылуу, таралуу. kalbim sıkıştı жүрөгүм кысылды.
5.даараты келүү.
sıkıştırma 1. тех. , физ. тыгыздаштыр- ма, жыштыгын көбөйтмө, ком-
прессия. 2. аск. кысма, тыгыздат- ма, каптама, тоорума.
sıkıştırmak 1. тыгуу, үстү-үстүнө үйүү.
giysileri bavuluna sıkıştırmış ки- йимдерин чемоданына тыгып са- лыптыр. 2. кыстыруу, чаптыруу,
бастыруу, кыпчытуу. 3. аск. кыстыруу, тооруу, күргүчтөтүү. 4. спорт тооруу, кысмакка алуу,
туш-туштан чабуул коюу. 5. кыс-
макка алуу, кыстоо, кыйноо. sıkıştırınca itiraf etti кыстаганда мойнуна алды. 6. кармата/бере салуу. elime üç-beş kuruş sıkıştırdı колума беш-он куруш (тыйын) кармата салды.
~ ~ эригип-зеригип.
sıklamak: ağlaya-sıklaya ыйлап-сыктап.
sıklaşmak 1. көбөйүү, бат-бат боло баштоо. yolsuzluklar vak’ası sık- laştı жоосунсуздуктар көбөйдү. 2.
кысылуу, тыгылуу, жыкжыйма болуу. 3. тыгыз/жыш тартуу.
sıklet,-ti 1. салмак, оордук. ağır ~ оор
салмак. hafif ~ жеңил салмак. 2. эск. кыйынчылык. ~ vermek убайым тарттыруу.
sıklık,-ğı 1. жыштык, тыгыздык. 2. тар- дык. 3. аралык, интервал.
sıkma 1. сыкма, басма. 2. тар шым
түрү. 3. сыкканга ылайыктуу, ши- релүү, суулуу. ~ portakal сыкканга ылайык апельсин. ~ baş аялдар-
дын чач байлоо стилдеринен бири. sıkmaç, -cı сыккыч, компрессор. sıkmak, -ar 1. кысуу, бастыруу, басуу.
el ~ кол кысышуу. diş ~ 1) тиш- тенүү. 2) өтм. тиштенип чыдоо. sağ ayağım biraz sıkıyor оң бутум
бир аз кысып жатат. 2. сыгуу, сы- гып чыгаруу. çamaşır ~ кирди сыгуу. limon ~ лимон сыгуу. 3. ча-
чуу, бүркүү, куюу. parfüm ~ атыр куюнуу. yangına su ~ өрткө суу чачуу. 4. кыйноо, зордоо, мажбур-
лоо. hiç canını sıkma жаныңды эч кыйнаба, кыйналбай эле кой. 5. жүдөтүү, тажатуу, тынчын алуу,
жанына батуу. hayat onu sıkıyordu
жашоо анын жанына батты.
6.атуу. bir kurşunu da kendine
sıkmış бир окту да өзүнө атыптыр.
7.тех. бекитүү, буроо.
sıkmalık, -ğı к. sıkma.
sıla 1. тууган жерге кайтыш. 2. туулуп-
sıra
өскөн жер. ~ etmek тууган жерин кыдыруу. ~ya gitmek тууган жерине баруу. ~ hastalığı тууган жерге болгон кусалык.
sımsıcak ыпысык.
sımsıkı 1. бекем, катуу. ~ bağlamak ка-
туу тартып байлоо. ~ sarılmak ка- туу кучактоо. 2. өтө/тыгыз, бири- бирине жабыштырылган, шыкал-
ган.
sınaî өнөр жайга байланыштуу, индус- триялык.
sınamak 1. сынаш, текшериш. 2. пед.
сынактан/экзаменден өткөрүш.
sınav сыноо, сынак, экзамен, тест, тек-
шерүү. ~a çekmek/~dan geçirmek сынакка алыш, сынактан өткө- рүш. ~a girmek сынакка/ сыноого
кириш. ~ vermek сынактан/сы- ноодон өтүш.
sınayış сынаш.
sındırma сындырма, жок кылма, талка -
лама.
sındırmak 1. сындырыш, талкалаш. 2.
жеңиш, баш ийдириш.
sınıf 1. класс, сапат, категория. birinci ~
биринчи класстагы/сапаттагы.
2.саяс. тап. ~ ayrımı таптык айыр- мачылык. 3. (окуу жайларда) класс, курс. ikinci ~ öğrencileri
экинчи класстын/курстун окуу- чулары/студенттери. 4. класс, аудитория. iki no’lu ~ta экинчи
класста/аудиторияда. 5. зоол. , бот. класс. memeliler, kuşlar, balıklar, omurgalılar dalının birer
sınıflarıdır сүт эмүүчүлөр, куштар, балыктар - омурткалуулар туку- мунун класстары. 6. аск. кызмат
түрлөрү, корпус. hava ~ı аба кызматтары. subay ~ı офицерлер корпусу. tank ~ı танк бирдиктери.
~ arkadaşı классташ, курсташ. ~ta çakmak/kalmak класста/ордунда/ көчпөй калыш.
sınıflama к. sınıflandırma.
sınıflamak к. sınıflandırmak. sınıflandırma классификация.
бытырап кеткен. 3. жеңилген, баш ийген, алсыраган, шайы оогон.
sınıkçı сыныкчы.
sınır 1. чек, өлчөө. ahlak ~ını aşmak адептин чегинен чыгып кетиш. ~ çekmek/çizmek 1) чегин белгилеш.
2) ишин бүтүрүш. ~ dışı etmek чек арадан чыгарып салыш. (bir şeyin)
~ı yoktu (бир нерсенин) чеги жок
болчу.
sınırdaş чек арасы бир, чектеш.
sınırlama чектеме, өлчөмө, чек арасын
ажыратма.
sınırlamak 1. чектөө, өлчөө, белгилөө.
2. чек арасын ажыратуу/бөлүү. 3.
жээктөө, кыюулоо. sınırlandırmak к. sınırlamak. sınırlayıcı чектөөчү, белгилөөчү.
sınırlı 1. чеги, чек арасы болгон. 2. чек- түү, белгилүү гана өлчөмдө, аз. ~ sayı мат. белгилүү сан. ~ sorum-
luluk ук. чектүү жоопкерчилик (аласа/бересе кишилер арасында). sınırsız 1. чексиз, соңсуз, эсепсиз, сан-
сыз. 2. чек арасыз, эркин. ~ sayı мат. белгисиз сан. ~ sorumluluk ук. чексиз жоопкерчилик.
sınmak 1. ооз. сынуу, талкалануу. 2.
жеңилүү, баш ийүү.
sıpa 1. такый, кодек. 2. тулга.
sır I, -rrı сыр. ~ açmak сырды билип алыш. ~ını açmak сырын айтыш.
~ını çözmek/~a ermek сырын
табуу. ~a kadem basmak көздөн кайым болуу, жок болуу. ~ küpü сырга бекем. ~ olmak сыр болуу,
жок болуу. ~ ortağı сырдашы. ~ saklamak/tutmak сыр сактоо/ жашыруу. ~ vermek сыр берүү,
сырын алдырып коюу.
sır II 1. сыр, боёк, эмаль. 2. күмүш каптама (күзгүнүн).
sıra 1. катар, ирет, сап. ~ya dizilmek ка-
sırım
тарга тизилиш. 2. кезек. ~ya gir- mek кезекке туруш. 3. парта, ска- мейка. benden iki ~ önde oturu- yordu менден эки парта алдыда отурчу. 4. маал, учур, кез, ыңгай. şimdi tam ~sı азыр так маалы. ~sı değil маалы эмес. o ~da ошол кезде. 5. тартип, ирет, режим. ~sı bozulmak тартиби/ирети бузулуу.
6. жөнөкөй, карапайым, кадыресе.
~dan bir kız жөнөкөй эле кыз. ~ malı күндөлүк товар. ~sıyla катары
менен. ~yla кезектешип. ~sını beklemek кезегин күтүү. ~ dayağı çekmek катары менен уруп/сабап
салыш. ~ dışı адаттан тышкары. adam ~ına geçmek киши катарына кошулуу. ~sı gelince убагы келген-
де. ~sı gelmişken ыңгайы келип турганда. ~sını getirmek ыңгайын келтирүү. ~sına göre ыңгайына
жараша. ~ gözetmek учурун күтүп туруш. ~ya koymak кезекке тур- гузуш. ~ sayı sıfatı грам. иреттик
сан атооч. ~ ~ катар-катар. ~ vermemek сөзгө конок бербөө.
sıraca мед. эн, булак (оору).
sıradağ(lar) геогр. кырка тоолор.
sıradüzen иерархия.
sıralamak 1. кезекке/катарга коюш. 2.
иретке/тартипке салыш. 3. санап бериш, тизмектеш. bütün kusur- larını yüzüne sıraladı бүтүн кемчи-
ликтерин бетине санап берди. 4. (бир ишти) кайталап/дембе дем жасоо. bekçi bütün kapıları sıraladı
күзөтчү бардык эшиктерди (ката- ры менен) карап чыкты. 5. акыл таразасына салуу, акылы менен
өлчөө (бир топ нерсени). 6. (жаш бала) бир нерсени кармап баса баштоо.
sıralı 1. ирети/катары болгон, иреттүү, катарлуу. 2. орундуу, жөндүү, ылайыктуу, максаттуу, туура. ~
konuşma орундуу сөз. ~ sırasız ою-
на келгендей, ыгы жок, көрүнгөн жерде. ~ sırasız söze karışmak сөзгө ыгы жок аралашуу, куюш- канга кыпчылуу.
орунсуз, жөнсүз, ыксыз, ылайык-
сыз, максатсыз. 3. иретсиз, чач- кын.
sıram: ~ ~ катар-катар, сап-сап. ~ ~
dizilmek сап-сап тизилүү.
sırat,-tı 1. жол. 2. өтм. катаал/кыйын/ татаал жол. ~tan geçmek 1) бала-
кеттен/азаптан кутулуу. 2) кы- йынчылыкты башынан өткөрүү. ~ köprüsü дин кыяматтын кыл
көпүрөөсү.
Sırbistan Сербия.
sırça 1. айнек. 2. айнектен жасалган.
sırdaş сырдаш.
sırdaşlık, -ğı сырдаштык.
sırf 1. накта, таза, ынак. ~ sütten mamul
ынак сүттөн жасалган. 2. өтм. таптаза, таптакыр, карандай, бү- түндөй, барып турган. söyledikleri
~ yalandır айткандары бүтүндөй жалган. 3. жалгыз, жалаң, гана. ~ senin için buradayım жалаң сен
үчүн бул жерде жүрөм. ~ işimle ilgili жалгыз гана ишиме тиешелүү. sırık, -ğı 1. шырык. 2. өсүмдүктөрдүн
саптарын туттурган жыгач. ~la atlama спорт шырык менен секи- рүү. ~ domatesi жыгачка байланып
өстүрүлгөн помидор. ~ gibi шырыктай (узун, арык). ~ gibi durmak солдоюп бош туруш.
sırıklamak 1. өсүмдүктүн талдарын жыгачка байлап/тиреп коюу. 2. арго кытып/уурдап кетүү.
sırılsıklam 1. малма-чөлмө (суу болуш).
~ olmak малма-чөлмө болуу.
2.таптакыр, өлөрчө, ашкере, айла-
сыз. ~ aşık өлөрчө ашык. ~ sarhoş
айласыз/өлөрчө мас.
sırım 1. сактыяндын одоно түрү. 2.
тери боо, тери тилкеси. ~ gibi
sırtarmak
тарамыштай (арык/күчтүү киши).
sırıtkan 1. ырсайган, арсайган. 2. ырса- лактап/кекээрлеп күлгөн.
sırıtmak 1. ырсаюу, арсаюу. 2. өтм.
ырсактап/арсалактап күлүш. 3.
өтм. ашкереленүү, ортого чыгуу.
soruşturma sonucunda yolsuzluklar birer birer sırıttı сурактын аягын- да бүтүн жоосунсуздуктар бир-
ден-бирден ашкереленди.
sırlamak 1. сырдоо, боёо, эмалдоо. 2.
күмүш жалатуу (күзгүгө).
sırlı I сырдалган, эмалданган.
sırlı II сырдуу, жашыруун.
sırma 1. алтын, күмүш аралашкан
жип/ зым. ~ işlemeli алтын жип менен саймаланган. 2. алтын/ күмүш жиптен жасалган. 3. аск.
наам/чин белгиленен сызыктар (кийимде). 4. жылтылдак сары (түс). ~ saç алтындай сары чач. 5.
арго сойку.
sırmalı бейкасам. ~ cepken бейкасам чепкен.
sırnaşık,-ğı жабышкан, жармашкан, та- жатма, көшөкөр (киши).
sırnaşıklık,-ğı жабышкандык, тажатма-
лык, көшөкөрлүк.
sırnaşmak жабышуу, жармашуу, жан койбоо, көшөкөрлөнүү, тажатуу.
Sırp, -bı серб, сербиялык.
Sırpça сербче, серб тили.
sırrolmak сырга айлануу, көздөн ка-
йым болуу, жоголуп кетүү.
sırsıklam к. sırılsıklam.
sırsız сыры жок, сырдалбаган, эмалсыз.
sırt, -tı 1. анат. , зоол. сырт, жон, арка.
~ım ağrıyor аркам ооруп жатат.
~ını duvara vermek аркасын ду-
балга жөлөө. atın ~ında аттын үстүндө. 2. бел, жон, сырт, үстү (тоонун). dağ ~ına çıktığımızda
тоонун белине чыкканыбызда. 3. сырт (бычактын, калыптын ж. б. ). 4. сырт, арка (скрипканын,
саздын ж. б. ). 5. дүмүр, түптөлгөн
жери (китептин). ~ına almak 1)жонуна көтөрүп алуу. 2) мил- детин мойнуна алуу. 3) желбегей жамынуу (чапанды/пиджакты ж. б. ). ~ında үстүндө, жонунда.
~ından atmak (бир нерседен)
кутулуу. ~ına binmek (бирөөнүн)
жонуна минип алуу, өлүмтүгүн артуу. ~ çevirmek 1) аркасына бурулуп кетүү, аркасын салуу. 2)
өтм. карабай/көңүл бурбай ко- юу. ~ından çıkarmak 1) (бирөөнүн) аркасы менен бир нерсеге ээ
болуу. 2) бирөөгө төлөтүү. ~ını dayamak 1) аркасын жөлөө. 2) өтм. (бирөөгө) таянып алуу. ~
değişmek кийим которуу. ~ ~ dön- mek оодарылуу, түйшөлүү. ~ından geçinmek (бирөөнүн) аркасы ме-
нен жан багыш. ~ kaşağısı жон тырмагыч. ~ı kaşınmak 1) жону кычышуу. 2) өтм. жону кычы-
шуу, таяк жегиси келүү. ~ı pek 1) калың/жылуу кийинген. 2) өтм. жону катуу, моюн бербес. 3) өтм.
таянганы күчтүү. ~ ~a vermek 1) аркасын аркасына таяш. 2) бирин бири колдош, аркалашыш. ~ üstü
yatmak көмкөрөсүнөн жатыш. ~ vermek карабай коюу, аркасын са- луу. ~ına vurmak жонго койгулоо.
~ından yaşamak к. ~ından geçin- mek. ~ı yere gelmek 1) (күрөштө) далысы жерге тийүү. 2) өтм.
жеңилүү. ~ını yere getirmek 1) (бирөөнү) жыгып коюу. 2) өтм. жеңүү, артыкчылыкка ээ болуу. ~ı
yufka сырты/ жону жука, жеңил кийинген. ~ında yumurta kulesi yok ya аянчу эч нерсеси жок, ага
баары бир (сөзм. с. жонунда жумуртка себети бар дейсиңби).
sırtar бир кескелдирик түрү.
sırtarmak 1. к. sırıtmak. 2. ооз. каршы-
sıyırmak
лык бергенге даярдануу.
sırtlamak 1. аркасына/жонуна көтөрүп алуу. 2. өтм. милдетин алуу. 3.
аркасы менен ачыш/түртүш.
sırtlan зоол. сырттан (Hyaena).
sıska 1. арык, ширидей каткан, чүрүш-
көн, куруган. 2. мед. денесине сары суу толгон.
sıskalık, -ğı 1. арыктык, каткандык, ку-
рулук. 2. мед. денеге сары суу толтурган оору.
sıtma мед. безгек, малярия. ~ görmemiş
ses күрүлдөгөн жоон үн. ~ nöbetleri безгек кармаган учур. ~ sivrisineği зоол. безгек чиркейи
(Anopheles maculipennis). ~ya tutulmak/yakalanmak безгекке кабылуу.
sıtmalı 1. безгек менен ооруган (киши).
2. безгектүү (жер).
sıtmalık, -ğı безгектүү, безгек чиркейи
көп жер.
sıva архит. шыбак. ~ harcı шыбак
(ылайы/жуурундусу). ~ vurmak
шыбак тартуу.
sıvacılık, -ğı шыбакчылык.
sıvalamak 1. шыбоо, шыбак тартуу. 2.
сылоо, таптоо, ушалоо.
sıvalı I шыбалган.
sıvalı II шымаланган, түрүлгөн (жең),
кыстарылган (этек). kolları ~ жең- дери түрүлүү.
sıvama 1. шыбама, каптама, бастырма,
бетине төкмө. ~ pırlanta bir taç бриллиант бастырылган таажы. 2. мелт-калт, толтура, толо, жык-
жыйма.
sıvamak I 1. шыбак шыбоо. evi yeniden sıvatmayı düşünüyor үйдү кайра
шыбатууну ойлоп жатат. 2. шыбап/булгап алуу. çocuk yüzüne reçel sıvadı бала бетине варенье
шыбап алды. 3. сылаш, тапташ.
sırtını ~ жонунан сылаш/тапташ.
sıvamak II шымалануу, түрүнүү, кай-
руу (жеңди, багалекти, этекти).
sıvanmak I 1. шыбалуу (шыбак менен).
sıvanmak II 1. шымалануу, түрүлүү. 2.
өтм. шымаланып киришүү, бел- сенүү.
sıvaşmak 1. булгап/майлап/жугузуп
алуу. 2. суюлуп кетүү.
sıvazlamak сылоо, таптоо. sakalını ~ са- калын сылоо. sırtını ~ жонунан
сылоо/таптоо.
sıvı 1. суюктук. 2. суюк. ~ madde суюк зат. ~ yağ суюк май.
sıvık, -ğı 1. суюк. ~ hamur суюк камыр.
2.өтм. жабышкан, жармашкан, жасакер.
sıvılaşma суюлма, ээриме.
sıvılaşmak суюлуу, ээрүү.
sıvındırmak физ. , хим. суюктукка ай-
ландыруу (газ абалынан).
sıvınmak суюктукка айлануу (газ аба- лынан).
sıvıölçer физ. , хим. ареометр.
sıvırya 1. жандуу, аракеттүү. 2.
тынымсыз, үзгүлтүксүз.
sıvışık,-ğı 1. жукма, жабышма. 2. өтм. жабышып-жармашкан, жасакер, тажатма.
sıvışmak 1. жугуш, жайылып кетиш (так, төгүлгөн нерсе). 2. арго жы- лып жоголуш, билгизбей кетип
калыш. 3. аск. (душмандан) куту- луп/изин жашырып кетиш.
sıyga эск. , грам. ыңгай.
sıyırga жыгач күрөк (кар/кырман кү- рөш үчүн).
sıyırış сыйырыш.
sıyırma сыйырма.
sıyırmak 1. сыйыруу. çark elini sıyırdı
чарык колун сыйырып кетти. 2.
сыйырып алуу. örtüyü ~ жабууну сыйырып алуу. musun kavuğunu ~ банандын кабыгын сыйыруу. 3.
сууруу. kılıcını ~ кылычын сууруп чыгыш. 4. ыпырып-шыпырып/ жалап-жуктап жеп салыш. tabağı
sıyırdı табакты жалап-жуктап жи-
sidik
берди. 5. өтм. алып/бөлүп чы- гыш, ажыратыш. onu çocukların- dan ~ kolay değil аны балдарынан ажыратыш оңой эмес.
sıyrık,-ğı 1. сыйрык, тытык, так. 2.
өтм. уяты жок, арсыз.
sıyrılmak 1. сыйрылуу. 2. сыйрып алы-
нуу. 3. суурулуу (мис. кылыч). 4.
өтм. (бир абалдан/иштен) куту-
луп чыгуу, башын ала качуу. 5. аск. (душмандан) кутулуп чыгып кетүү.
sıyrıntı 1. кырмычык (идиштин түбүндө калган). 2. айрык (кездеменин).
sızak, -ğı ооз. булактын суусу (аскадан түшкөн).
sızdırmak 1. сыздыруу, сарыктыруу. 2.
(газ, суюктук) өткөрүү, бир нерсенин ичинен агып/жылжып чыгуу. bu küp suyu sızdırıyor бул
кумурадан суу агып калып жатат.
3.өтм. жашыруун кабар бериш, тыңчылык кылыш. haber ~ кабар
жеткирип туруш. 4. сызгырыш (мис. майды). 5. арго (бирөөдөн) алдап-соолап, коркутуп-үркүтүп
акча/буюм алыш. 6. эсин оода- рыш, шайын кетириш, уктатыш. son kadeh onu sızdırdı акыркы
чөйчөк анын ээсин оодарып кетти.
sızdırmaz өткөрбөс. su ~ суу өткөрбөс.
sızı оору, сыздоо.
sızıcı грам. шуулдама (үнсүздөр).
sızılı сыздап ооруган.
sızıltı арыз-муң, дат.
sızım: ~ ~ сыздоо, ноюу. ~ ~ sızlamak
сыздап оору.
sızıntı 1. сызынты, сызып чыккан нерсе. 2. сызынты (процесс). ~ yapmak сызып агып чыгыш.
sızırmak сызгыруу.
sızlamak 1. сыздап оору. beli sızladı бе- ли сыздап ооруду. içim sızladı
ичим сыздады. 2. өтм. зыркырап-
сыздоо, арыз-муңун айтуу.
sızlatıcı ич сыздаткан, жүрөк ооруткан, аянычтуу.
sızma 1. сызма. 2. (эшик, терезе аркы-
луу) аба кирме.
sızmak,-ar 1. (суюктук, газ) агып/ жылжып чыгуу. küpten su ~ ку-
мурадан суу агуу. şofbenden gaz sızıyor суу ысыткыч газ чыгарып ийип жатат. 2. тароо, жайылуу
(кабар, каңшаар). 3. кирип/өтүп алуу (мис. душмандын ичине). halkın arasına sızmış teröristler
элдин арасына кирип алган террористтер. 4. качып жоголуу, шек билгизбей чыгып кетүү. 5.
(мастыктан, чарчагандан) уктап кетүү.
si муз. си (үнү/нотасы).
sibak, -kı өткөн, мурунку. sibernetik, -ği кибернетика. Sibirya Сибирь.
sicil,-cli 1. расмий документтер каттал- ган реестр. 2. (кызматкерлердин) иш абалдары тууралуу өздүк
досьёсу, анкета. 3. аттестация, мүнөздөмө. ~i bozuk мүнөздөмөсү начар. ~ vermek мүнөздөмө берүү
(кызматын жогорулатуу боюнча). sicilli 1. ук. реестрде катталган, иши каралып жаткан. 2. өтм. мурун
кылмыш кылган. Sicilya Сицилия. Sicilyalı сицилиялык.
sicim кендир жип. ~ gibi мөлтүлдөп аккан (көз жаш, тер), көнөктөп куйган (жамгыр).
siderit, -ti мин. сидерит, көк ташы, си- дероз.
sidik,-ği сийдик. ~ borusu анат. сий-
дик түтүгү. ~ torbası/kabuğu анат. табарсык. ~ yarışı болбогон нерсе- лер үчүн атаандаштык кылуу. ~
yolu сийдик жолу. ~ zoru мед.
silâhlanma
даарат ушатууда кыйналма, дизу- рия.
sidikli 1. сийип алган. 2. сийдигин кар-
май албаган.
sif дең. , соода сиф (товардын наркына баасы, камсыздандыруусу, сатыш
шарты да кирген соода түрү).
sifilis мед. сифилис.
sifon 1. сифон. 2. (туалетте) суу
агызма механизми. 3. суу түтүгү (жолдун алдына төшөлгөн). ~u çekmek туалеттин суусун агызуу.
siftah 1. сооданын башталышы, бирин- чи сатылган товар. benim ~ım uğurludur менин колум жеңил. 2.
ооз. алгачкы/биринчи жолу. ~ etmek 1) эртең менен сооданы башташ. 2) (бир нерсенин) ошол
жылы биринчи жолу даамын татыш.
siftahlamak сооданы башташ.
sigara 1. сигара, тамеки. ~ içmek тамеки тартуу. 2. чылым. ~yı bırakmak чылымды таштоо. ~
böreği сигара сыяктуу ичине фарш оролуп жасалган оромо. ~ kağıdı папирос кагазы. ~ kâğıdı
gibi өтө ичке. ~ tablası күл түшүргүч.
sigaralık, -ğı 1. портсигар. 2. мүштөк.
sigorta 1. камсыздандырма (өмүрдү, саламаттыкты). 2. элек. сакта- гыч. ~sı atmak 1) элек. сактагыч
өчүрүп салуу. 2) арго жаны каша- юу, жини келүү. ~ bedeli камсыз- дандырма суммасы. ~ etmek кам-
сыздандыруу. ~ olmak камсыздан- дырылуу. ~ primi камсыздандыр- ма сыйлыгы. ~ şirketi камсыздан-
дырма фирмасы.
sigortacı камсыздандырма агенти.
sigortalamak 1. камсыздандыруу. 2.
камсыз/бейгам болуу, гарантияга алуу (бирөөнү/бир нерсени).
sigortalı 1. камсыздандырылган киши.
2. бейгам, коопсуз, гарантия ал-
дында. siğil сөөл. siğilce безетки.
туу. 2) сыйкырлап коюу, гипноз- доо, апсундоо.
sihirbaz сыйкырчы.
sihirbazlık, -ğı сыйкырчылык.
sihirlemek 1. сыйкырлоо, апсундооо. 2.
өтм. сыйкырлап алуу.
sihirli 1. сыйкырлуу, укмуштуу. 2.
сыйкырланган, апсундалган.
sik, -ki орой эркектик органы.
sikişmek жыныстык катнашта болуу
(өз ара).
sikke I 1. тыйын (металлдан). 2. ты-
йынга басылган тамга.
sikke II тар. мевлеви дервиштеринин конус шекилиндеги кийиз калпагы.
siklâmen 1. бот. коён кулак, цикломен (Cyclamen coum). 2. кызгылтым сыя түс.
siklon циклон.
siklotron физ. циклотрон.
sikmek орой жыныстык катнаш жасоо.
siktiretmek (бирөөнү) сөгүп кубалоо.
silâh 1. курал, жарак. 2. өтм. курал, жол, амал, айла. ~ altına almak ас-
кердикке алуу. ~ arkadaşı аскер- дик жолдош. ~ atmak курал менен атуу. ~ başı etmek жоокерлерди
шашылыш буйрук берип кызмат башына тургузуу. ~ bırakmak ку- рал таштоо. ~ları çatmak мылтык-
тарды кайчылаштырып жөлөп ко- юу. ~ çekmek курал колдонуу. ~a davranmak куралын сууруп чы-
гуу. ~ patlamak 1) курал жарылуу.
2) согуш башталуу. ~ taşımak ку- рал алып жүрүү. ~ yarışı жарыша
куралдануу.
silâhane курал-жарак склады.
silâhlanma куралданма. ~ yarışı курал-
данма жарышы.
sima
silâhlanmak куралдануу.
silâhlı куралдуу, куралданган. ~ kuvvetler куралдуу күчтөр.
silâhlık, -ğı 1. курал-жарак кемери. 2. казарманын курал сакталган жери. 3. курал жасалган жер.
silâhsız куралсыз.
silâhsızlandırılmak куралсыздандыруу.
silâhsızlanma куралсызданма.
silâhsızlanmak куралсыздануу.
silâhşor 1. аткыч жоокер. 2. тар. муш- кетёр.
silâhtar курал ташыгыч.
silecek 1. мончо сүлгүсү. 2. айнек сүр- гүч (автомобилде). 3. талпак, бут
сүргүч.
silgi 1. сүргүч (тактаны өчүрүү үчүн).
2. өчүргүч, резинка. 2. айнек сүр-
гүч (автомобилде).
sili таза, аруу, абийирдүү.
silik 1. эскирген, жазуусу өчкөн, оңгон,
ыпыраган. ~ para эскирген/жыр- тылган акча. 2. өтм. байкалбаган, карапайым, жүүнү бош (киши).
silikat, -tı хим. силикат. silikleşmek өчүү, оңуу, эскирүү. silikon силикон.
silindir 1. цилиндр. 2. тех. цилиндр
(мотордо). 3. жол таптагыч. 4. ци- линдр (баш кийим).
silinme сүрүлмө, тазаланма.
silinmek 1. тазалануу. 2. сүрүлүү, кур-
гатылуу. 3. өчүрүлүү. 4. өтм. жок
болуу, унутулуу.
silinti өчүрүлгөн из/так.
silis мин. кремний диоксид.
silisyum хим. силиций.
silkelemek 1. силкилдетүү, кагуу, кү- бүү. 2. жулкулдатуу. yakasından
tutup ~ жакасынан кармап жул- кулдатуу. 3. таасир берүү. 4. өтм. ыргытып жиберүү, кубалап ийүү.
silki чочуп силкинүү (түшүндө).
silkinmek 1. силкинүү, күбүнүү, кагы- нуу. 2. чочуп кетүү. 3. өтм. үстү-
нөн алып таштоо, кутулуу. 4.өтм.
ойгонуу, жандануу, кыймылдоо.
дүктөрдүн гүлү күбүлгөн мезгил.
silkme 1. силкме. 2. спорт силкме (штанга көтөрүү ыкмасы). 3. силкме (кабак, баклажан, эттен
жасалган түрк тамагы).
silkmek 1. силкүү, кагуу, күбүү. 2. сил- күү, күйшөө (ийинин, колун).
sille токмок, жаакка чабыш. ~ tokat уруп-согуп. adamı ~ tokat götür- düler кишини уруп-согуп алып
кетишти. ~ vurmak жаактан ары бир чабыш. ~ yemek жаактан ары жеп алыш.
silme 1. сүрмө, тазалама. 2. архит. шыпка/дубалга жасалган кабарт- ма. 3. толтура, мелт-калт. 4. бү-
түндөй, толугу менен.
silmek 1. сүрүү, сүртүү, аарчуу. 2. таза- лоо, кургатуу. 3. өчүрүү (жа-
зууну). 4. чийип салуу. 5. унут- каруу. sahneden ~ сахнадан алып таштоо. 6. жок кылуу. hafızasından
~ эстен чыгаруу. tesirini ~ таасирин жок кылуу. sil baştan башынан, нөлдөн. silip süpürmek
1) жууп-тазалоо, кырып-жышуу (бир жерди). 2) жалап-жуктоо, эч нерсе калтырбай жеп салуу. 3)
жок кылуу, кырып салуу.
silo амбар, кую (дан сакталган).
silsile 1. катар, чынжыр. 2. кырка. dağ
~leri тоо кыркалары. 3. укум- тукум, санжыра. ~sine okumak ата- бабасынан бери ашатып сөгүш.
siluet, -ti силуэт.
siluryen геол. силур катмары.
sim I 1. күмүш. 2. күмүш жип. 3. кү-
мүштөн жасалган, күмүш жип бастырылган.
sim II символ, белги.
sima 1. жүз, бет, кебете. 2. таанымал/ көрүнүктүү киши. şehrin önde gelen ~ları шаардын атактуу
кишилери.
sinir
simetri симметрия.
simetrik, simetrili симметриялуу.
simetrisiz асимметриялуу.
simge символ, шарттуу белги, жышаан.
simgeci символист.
simgecilik, -ği символизм.
simgelemek символдоштуруу, белги- лөө.
simgesel символдук.
simit,-di 1. шакек токоч (күнжүт себи- лип жасалган). 2. дең. жан кут- карма алкак. 3. руль. 4. арго нөл
(баа).
simitçi симит (к. ) жасаган/саткан ки- ши. ~ fırını симит жасалган меш.
simsar арачы, далдалчы.
simsarcılık,-ğı арачылык, далдалчылык.
simsariye комиссион, арачылык акысы.
simsiyah капкара.
simya алхимия.
simyaсı, simyager алхимик.
sin эск. мүрзө.
sinagog, -gu синагога (еврейлердин сы- йынуу жери).
sinameki 1. бот. кассия (Cassia). 2. бул өсүмдүктөн алынган ич өткөрүү- чү зат. 3. өтм. эч ким менен иши
жок, сүйкүмсүз киши.
sinan найзанын учу.
sincabî бозгулт-күрөң (түс).
sincap, -bı зоол. тыйын чычкан (Sciurus vulgaris).
sindirim тамак сиңдирим, аш кылуу. ~
sistemi анат. тамак сиңдирим системасы.
sindirmek 1. жашыруу, ичинде сактоо.
2.аш кылуу, сиңдирүү (тамак- ты). 3. өтм. тынчытуу, басуу, жоошутуу.
sine 1. көкүрөк. 2. өтм. көңүл, жүрөк.
~ye çekmek айласыз чыдоо.
sinek, -ği 1. чымын (жалпы ат). at ~i
көгөөн (Tabanus). 2. (картада) чырым. ~ siklet (бокста) жеңил салмак (48 кг’дан 51 кг’га чейин-
ки). ~ avlamak бош отуруу, убакыт
өткөрүү. ~ kâğıdı чымын өлтүргүч кагаз. ~ kuşu зоол. таранчы түрүнөн бир куш (Trochilus). ~ küçüktür ama mide bulandırır мак. шайтандын чоңунан кичинеси кыйын. ~ten yağ çıkarmak мак. жумурткадан кыр чыгаруу.
(жалтырак, таза). ~ traş чымын
тайгалангандай кырынып алуу
(сакал-мурутту) .
sinekli чымын-чиркейлүү (жер).
sineklik, -ği чымын чапкыч.
sinema 1. кинотеатр. 2. кинематогра- фия.
sinemacı 1. киноматографист, кино иш- мери. 2. кинорежиссёр. 3. кино- театр иштеткен киши.
sinemacılık, -ğı 1. киноматография. 2.
кино өнөр жайы.
sinemasever кино сүйүүчү/жандуу.
sinemaskop, -pu синемаскоп. sinematek, -ği кинематика. sinematograf кинематограф.
Singapur Сингапур.
Singapurlu сингапурлук.
singin 1. уялчаак, тартынчаак. 2. жак-
шы сиңген, сиңимдүү (тамак).
sini чоң металл поднос (аягына жөлөк коюлуп, үстүнө үстөл катары та-
мак желет).
sinik I, -ği майтарылган, мокогон, кай- ратынан тайган.
sinik II, -ği филос. киник.
sinir 1. анат. нерв. ~ boğumları нерв түйүндөрү. ~ doktoru невропато-
лог. 2. тарамыш. etin ~lerini ayık- lamak эттин тарамыштарын алып салуу. 3. жин, ачуу. ~ nöbeti жини
кармап калуу. 4. ооз. адамдын жинин келтирген, көңүлүн оорут- кан нерсе. ne ~ şey bu! бу кандай
кудай урган неме эле! ~ ağrısı мед. невралгия. ~ argınlığı мед. неврастения. ~leri alt üst olmak
ачуудан өзүн билбей калуу. ~leri
sipariş
ayakta olmak жинденүү, жаалда- нуу. ~ bilimi мед. неврология.
~leri boşanmak ачууга алдыруу/
жеңдирүү. ~leri bozmak/~ine do- kunmak ачууга тийүү, жин келти- рүү. ~ doku анат. нерв тканы.
~leri gergin olmak кыртыштоо, эч нерсени сүйбөө. ~leri gevşemek/ yatışmak ачуусу/жини тароо, жоо-
шуу. ~lerine hakim olmak ачуусун кармай билүү. ~ harbi (бири-бири- нин) нервине тийүү. ~ hastalığı
мед. к. ~ ağrısı. ~ kesilmek каар- дануу, жини башына чыгуу. ~leri kuvvetli эрки/нерви күчтүү. ~i
oynamak/~ olmak ачуусу/жини келүү. ~i tutmak ачуусу/жини кармап калуу. ~leri zayıf эрки бош,
нерви начар.
sinirce мед. невроз.
sinirlendirmek ачууландыруу, жинден-
дирүү.
sinirlenme ачууланма, жинденме.
sinirlenmek ачуулануу, ачуусу келүү,
жинденүү, жини келүү.
sinirli 1. ачуусу чукул, жини жаман. 2.
тарамыштуу. ~ et тарамыштуу эт.
3.ачуулуу, кыжырданган, жин- денген. ~ durumlarında sağı solu belli olmaz жинденгенде ар кандай
ишти жасашы мүмкүн. ~ ~ ачуула- нып, жинденип, ачуусу/жини менен.
sinirsel нервге байланыштуу.
sinirsiz 1. тарамышсыз (эт). 2. ачуусу/ жини жок (киши).
sinizm филос. кинизм, киниктер окуу- су.
sinme сиңме.
sinmek, -er 1. сиңип калуу/кетүү (су- юктук, жыт). bu leke kilime sin- miş бул так шалчага сиңип калып-
тыр. odaya balık kokusu sinmiş балыктын жыты бөлмөгө сиңип калыптыр. 2. өтм. сөөгүнө сиңүү,
адатка/көнүмүшкө айлануу. kötü-
lük damarına sinmiş арамзаалык сөөгүнө сиңип калыптыр. 3. кор- голоо, жашынуу, бөгүп/бүгүп жа- туу (мис. айбандар). tavşan kaya- nın dibine sinmişti коён асканын түбүндө бөгүп жаткан. 4. өтм. оозунан сөзү түшүү, айласы кетүү, абдыроо (уяты/кылмышы ашкере- ленгенде, корккондо).
Sinolog синолог.
Sinoloji синология.
sinonim линг. синоним.
sinsî 1. арамзаа, куйту, митайым (ки-
ши). ~ bir adam митайым киши. 2.
жашыруун, арамзаа, куйту, тымы- зын (иш, план). ~ düşüncülerine kurban gitmek арам ойлорунун
курманы болуу. ~ ~ арамзааланып, куйтуланып, тымызын. ~ ~ yaklaştı тымызын жакындады.
sinsice 1. тымызын, жашыруун, жең ичинен. 2. арамзаалык/кекселик/ куйтулук менен. ~ işler çevirmek
тымызын иштер жасоо.
sinsilik, -ği 1. тымызындык, жашы- руундук. 2. арамзаалык, куйтулук,
кекселик, митайымдык.
sinsin элдик бий түрү.
sintine дең. кеменин эң төмөнкү бөлү-
мү.
sinüs 1. анат. (органдар арасындагы)
боштук, көңдөй. 2. мат. синус.
sinüzit, -ti мед. синузит.
sinüzoit, -di мат. синусоида.
sinyal, -li 1. сигнал, белги, жышаан. 2.
сигнал, добуш (телефондо). ~ gön- dermek/vermek сигнал берүү. ~ lâmbası сигнал лампасы (автома-
шинада).
sipahi 1. тар. сипахи (Османлы Импе- раторлугунда феодалдык ээлиги
болгон атчан аскер). 2. сипай
(Индияда).
sipariş 1. заказ, талап. ~ etmek/vermek
заказ/талап кылуу. 2. эск. (= ~
sistit
maaşı) айлык камсыздандырма. bu kadının oğlundan yüz lira ~i var бул аял уулунан жүз лира камсыздандырма алат.
siper 1. далдоо, жашыруун жер (кор-
голош/баш калкалаш үчүн). 2. аск.
аңгек, окоп. 3. бастырма, айбанча, саябан (күндөн/жамгырдан сак- таныш үчүн). 4. баш кийимдер-
дин кырбуусу. ~ almak 1) корго- нуу, баш калкалоо, далдалануу. 2) калкан кылуу. (bir şeyi veya
kendini) ~ etmek (бирөөгө) калкан болуу.
siperlenmek 1. (бир нерсенин артына)
корголоо, жашынуу, далдалануу.
2.(бир нерсени) бетине кармоо.
siperlik,-ği 1. бастырма, айбанча, тосмо
(күндөн, жамгырдан). 2. (баш ки- йимде) кырбуу. 3. буйтка, далдоо жер.
sipsi 1. камыш ышкырык. 2. сурнайдын оозго келген бөлүгү.
sipsivri 1. сүпсүйрүү, упучтуу. 2. өтм.
апачык, түз, кескин. ~ kalmak
сокоюп жалгыз калыш.
sirayet, -ti 1. (оору) жугуу, жайылуу. 2.
жайылуу, тароо. ~ etmek 1) жайы- луу, тароо, өтүү. yangın başka evlere de ~ etti өрт башка үйлөргө
да жайылды. 2) жугуу, жайылуу
(оору).
siren сирена.
sirk, -ki цирк.
sirke I 1. сирке. 2. мите курттардын жумурткасы. ~ sineği зоол.
дрозофила (Drocophila).
sirke II сирке (серке), уксус.
sirkeci уксус жасаган/саткан киши.
sirkeleşmek кычкылдануу, кычып ке- түү.
sirkeli 1. сиркелеп (I) кеткен. 2. сирке-
лүү (II), уксустуу.
sirkelik, -ği сирке/уксус жасоого ыла- йык.
sirkencebin, sirkengebin сиркелүү-бал-
дуу шербет.
~u суунун айланышы.
sirküler циркуляр, жазылуу жарыя.
siroz мед. цирроз.
sirtaki сиртаки (бий түрү).
sirto 1. сирто (бий). 2. сирто (бул бий- дин музыкасы).
sis туман, түтүн. ~ basmak туман ба-
сыш. ~ bombası түтүн бомбасы. ~ düdüğü дең. туман сиренасы. ~ perdesi 1) тумандан көшөгө. 2)
өтм. жашыруун/көмүскө/тымы- зын жасалган иш.
Sisam Самос (арал).
sislenmek туман басыш.
sisli 1. тумандуу. 2. өтм. тумандуу, ачык эмес.
sismik сейсмологиялык. ~ araştırmalar
сейсмологиялык изилдөөлөр.
sismograf сейсмограф.
sismolog сейсмолог.
sismoloji сейсмология.
sistem 1. система, түзүлүш. 2. ыкма,
модел, метод.
sistematik систематикалык, методдук. ~ olarak/şekilde систематикалык
түрдө.
sistemleşmek системалашуу, системага айлануу.
sistemli системалуу, көнүмүш, белги- лүү жолдор/ыкмалар менен иште- ген.
sistemsiz системасыз, ыраатсыз, баш- аламан.
sistemsizlik системасыздык, ыраатсыз-
дык, баш-аламандык.
sistire 1. кыргыч, жонгуч, түзөлткүч, жылмалагыч (тактайдын одур-
бодур жерлерин). 2. наабайлардын жалпак жыгач калакчасы. ~ maki- nesi пол кырган (электр) аппарат.
sistirelemek 1. жылмалоо, кырып-сүрүү (мис. полду). 2. тегиздөө, түзөлтүү (бир нерсенин бетин).
sistit, -ti мед. цистит, табарсык сезге-
Siyonist
нүүсү.
sistol, -lü физиол. систола.
sitayiş мактоо, мактанч. ~te bulunmak/
etmek мактоо.
sitayişkâr макталган, көкөлөтүлгөн.
site 1. шаарча, микрорайон, борбор.
basın ~si пресс-борбор. öğrenci ~si студенттер шаарчасы. 2. шаар. 3. тар. шаар-мамлекет.
sitem жеме, кейинме, сүйлөнмө, наа- лыма. ~ etmek жемелөө, кейинүү, сүйлөнүү, наалуу.
sitemkâr көр жеме, кейинчээк, наалы- ма.
sitemli жемелеген, кейиштүү, нааразы
(сөз/көз караш). ~ ~ жемелөө ме- нен, кейинип-кепчинип, наалып. ~
~ bakmak жаман көзү менен
кароо.
sitoloji биол. цитология.
sitoplâzma биол. цитоплазма.
sitteisevir апрель бороону (5-6 күнгө созулат).
sittinsene жүз (сөзм. с. алтымыш) жыл
бою, өмүр бою, узун убакыт.
sivil 1. жарандык, аскердик эмес. ~ ku- ruluşlar жарандык мекемелер. 2.
аскер эмес, жөнөкөй (киши). 3. униформа кийбеген. ~ polis уни- формасыз полиция. 4. арго жы-
лаңач.
sivilce ысык, безетки. ~ çıkmak (бетке)
ысык/безетки чыгуу.
sivilceli ысыктуу, безеткилүү (бет).
sivillik, -ği жарандык.
sivri 1. учтуу. ~ bıçak учтуу бычак. ~
kalpak учу учтуу, шоңшогой кал- пак. 2. сүйрү. 3. өтм. ашкере, кес- кин, курч. ~ akıllı ойку-кайкы пи-
кирлүү, кесирлүү. ~ başlı 1) учу учтуу. 2) кыялы чатак, кесир, кежир (киши). ~ biber ичке
жашыл калемпир.
sivrikyuruk,-ğu зоол. балдардын иче- гисинде жашаган мите курт.
sivrilik учтуулук, сүйрүлүк.
sivrilmek 1. учтуу/тик тартуу, учтануу, жалама болуп кетүү. 2. сүйрөлүү.
башкалардан айырмалануу.
sivrisinek, -ği зоол. чиркей (Culexpipi- ens).
siya: ~ etmek дең. артка айдоо, кетен- чиктөө (кайыкта). ~ ~ gitmek артка кетүү.
siyah 1. кара. ~ gözler кара көздөр. 2. коюу түстөгү. ~ ekmek кара нан. ~ harfler коюу тамгалар. 3. кара түс-
түү раса. ~ altın өтм. кара алтын (көмүр). ~ beyaz ак-кара (фильм, фотография).
siyahımsı каралжын. siyahımtırak к. siyahımsı. siyahî кара түстүү киши, негр.
siyahlaşmak каралжын тартуу, карарып кетүү.
siyahlık, -ğı 1. каралык. 2. караңгылык,
күңүрттүк.
Siyam Сиам (Тайланд). ~ kedisi сиам мышыгы.
Siyamlı сиамдык, таиланддык.
siyanür хим. циан кошулмасы, цианит.
~ gazı цианит газы.
siyasa к. siyaset.
siyasal саясий. ~ bilgiler саясий билим- дер.
siyaset, -ti 1. саясат. dış ~ тышкы сая- сат. iç ~ ички саясат. 2. стратегия, тымызын пикир. ~ meydanı эск.
өлүм жазасы ишке ашырылган жер. 3. дипломатия.
siyasetçi 1. саясатчы, саясий ишмер. 2.
өтм. өз кызыкчылыгы үчүн түр- күн жоруктарды жасаган киши.
siyasî 1. саясий, саясатка байланыш-
туу. 2. саясатчы.
siyatik,-ği 1. анат. көчүк нерви. 2.
мед. көчүк нервинин сезгениши.
siyek, -ği анат. сийдик каналы, уретра.
siymek сийүү, даарат ушатуу (иттер/
мышыктар үчүн айтылат).
Siyonist, -ti сионист.
sofuluk
Siyonizm сионизм.
siz сиз, силер, сиздер. ~ bilirsizniz өзү- ңүз билиңиз. ~li bizli konuşmak
сиз-биз деп сүйлөшүү. ~den iyi olmasın сиздей кайдан болсун, бирок ... (бирөөнү макташтан му-
рун, каршысындагынын да көңү- лүн көтөрүү үчүн айтылат). ~lere ömür! өмүрүн силерге берсин!
(бирөөнүн өлгөнүн билдирүү үчүн колдонулат). ~ sağ olun! аман болсоңор болду (башкасы маани-
лүү эмес).
sizce сиздин оюңузча/оюңуз боюнча.
sizin сиздин, силердин, сиздердин. ~
için сиз/силер/сиздер үчүн.
sizinki сиздики, силердики, сиздерди- ки. ~ler силердин/сиздердин
(ата-энеңер). skandal, -li скандал, чатак. Skandinav к. Iskandinav.
skandiyum хим. скандий.
skeç, -ci скетч.
ski лыжа. ~ yapmak лыжа тебүү.
skleroz мед. склероз.
Skoç к. İskoç.
skolastik, -ği 1. филос. схоластика.
2.схоластикалык. 3. схоласт, схо- ластик.
skor эсеп (спорт оюндарында).
Slav 1. славян. 2. славяндарга мүнөз- дүү/тиешелүү. ~ dansları славян бийлери. ~ dilleri славян тилдери.
Slavca славянча, славян тилдери.
Slavist, -ti славист.
slayt, -tı слайд.
slogan ураан, слоган.
Slovak, -kı словак.
Slovakça словакча, словак тили.
Slovakya Словакия. Slovakyalı словакиялык. Sloven словен.
Slovence словенче, словен тили.
Slovenya Словения.
Slovenyalı словениялык.
slow жай. ~ fakstrot жай бийленген
факстрот. ~ şarkı жай ырдалган ыр.
snop, -bu сноб, көйрөң.
soba меш.
sobacı меш жасаган/оңдогон/саткан
киши.
sobalı мештүү, меш менен жылыган. ~ ev меш менен жылыган үй.
sobe собе! (оюндарда марага биринчи барган киши айткан сөз).
sobelemek марага биринчи жетүү.
soda 1. сода. 2. газдалган суу.
sodalı содалуу.
sodyum хим. натрий. ~ klorür хлордуу
натрий, туз. ~ sülfat натрий сульфаты.
sof 1. жүн. 2. жүндөн токулган. 2. ан-
гор тыбыты.
sofa 1. киребериш, вестибюль, холл. 2.
софа, диван. 3. таш отургуч.
sofî дин сопу.
sofizm филос. софизм.
sofra 1. дасторкон. 2. өтм. дасторкон,
үстөл. onun ~sı bereketli анын дас- торкону берекелүү. 3. супура (ка- мыр жайган такта). 4. анат. кө-
төнчучук, анус. 5. (килемде) киндик оюусу. ~sı açık дасторкону кенен, меймандос. ~ başında
дасторкондун тегерегинде. ~nıza bereket! дасторконуңузга береке берсин! ~ donatmak дасторкон
даярдоо. ~yı kaldırmak дасторкон- ду жыйноо. ~yı kurmak дасторкон жаюу. ~ örtüsü дасторкон. ~ takımı
тамакка керектүү идиш-аяк.
sofracı тар. (сарайларда) тамак ишин тейлеген жооптуу.
softa 1. медресе окуучусу. 2. диний кызматкерге келекелеп коюлган ат. 3. өтм. бир нерсеге сокур
ишеничте болгон киши. 4. өтм.
артта калган, караңгы.
sofu дин сопу, динди такыба кармаган.
sofuluk,-ğu сопулук, такыбалык.
sokmak
soğan 1. бот. пияз (Allium cepa). 2. пияз түп (айрым өсүмдүктөрдүн). (soyup) ~a çevirmek тоноп кетүү.
soğancı пияз сатар.
soğancık,-ğı 1. бот. согон. 2. анат.
мээнин жүлүнгө чейинки бөлүмү.
Soğdca тар. согду тили.
soğuk, -ğu 1. суук, муздак. ~ hava суук аба/күн. ~ su муздак суу. 2. суук.
~lar başladı суук башталды. 3. өтм. суук, кайдигер, көңүлсүз. ~ karşılamak суук тосуп алуу. ~
muamele суук мамиле. 4. өтм. (аял үчүн) суук, жыныстык ыш- кысы жок. ~ algınlığı мед. суук
тийме. ~lar bastırmak суук күчүнө кирүү. ~ çalmak үшүк алып кетүү.
~ damga сыясыз мөөр. ~
davranmak суук мамиле кылуу. ~ durmak кайдигер болуу. ~ duş etkisi yapmak үстүнөн муздак суу
куюп жибергендей болуу. ~ düş- mek/kaçmak (бир сөз/мамиле) орунсуз/ыңгайсыз болуу. ~ hava
deposu муздак депо. ~ neva/nevale кырс/ кара мүртөз киши. ~ renkler көк, сыя көк, кара көк түстөр. ~
savaş суук согуш. ~ ter dökmek/basmak муздак тер басып кетүү. ~ vurmak/ yakmak суук
уруу (өсүмдүктөрдү).
soğukkanlı 1. токтоо, олуттуу, оор ба- сырыктуу, салмактуу (киши). 2.
зоол. суук кандуу (жаныбарлар).
soğukkanlılık,-ğı 1. токтоолук, олут- туулук, оор басырыктуулук, сал-
мактуулук. 2. зоол. суук кандуу- лук.
soğuklaşma 1. суукташ, суук тартыш
(аба). 2. өтм. сууш, мамилелер бузулуш.
soğukluk, -ğu 1. сууктук, муздактык. 2.
өтм. сууктук, мерестик, кайди- герлик. 3. тамактан кийин жел- ген/ичилген нерселер (мис. жер
жемиш, компот ж. б. ). 4.(мончо-
до) жуунган жер менен кийинген жердин ортосу. 5.жыныстык муз- дактык.
soğumak 1. сууш, муздаш. çorba soğudu сорпо сууду. 2. өтм. сууш, көңү- лү калыш. araları soğdu аралары
сууду. okuldan iyice soğdular
окуудан аябай көңүлдөрү калды.
soğurmak соруп алуу, тартып кетүү.
soğutkan 1. сууткан, муздаткан. 2.
сууткуч, муздаткыч.
soğutma суутма, муздатма. ~ cihazı кон-
денсатор. ~ pervanesi вентилятор. soğutmak 1. суутуу, муздатуу. 2. өтм. (бирөөнүн) көңүлүн суутуп/кал-
тырып коюу.
soğutucu 1. муздаткыч. 2. радиатор. 3.
суутуучу, муздатуучу.
sohbet, -ti 1. сүйлөшүү, аңгемелешүү, маек. 2. ад. сүйлөшүү, аңгеме-дү- көн. ~ etmek маектешүү.
sokak, -ğı көчө, чолок көчө. ~ arası чо- лок көчө. ~a atmak 1) (бирөөнү) көчөгө кубалап ийүү. 2) (акчаны)
бекерге чачуу. ~a atsan эң арзан сатсаң ... ~ başı көчөнүн башы. ~a çıkmak көчөгө чыгуу. ~ çocuğu
селсаяк/багар-көрөрү жок бала.
~a dökmek 1) акча чачуу. 2) жа- пырт көчөгө чыгаруу. ~a dökülmek
жапырт эшикке чыгуу. ~a düşmek
1)жаман жолго түшүп кетүү
(аял). 2) баасы/баркы түшүү (бир
нерсенин). ~ işleri тыштагы иштер.
~ kadını/kızı көчө катыны, сойку.
~ta kalmak көчөдө калуу. ~ kapısı
дарбаза. ~ süpürgesi айылчы аял.
soket, -ti кыска байпак.
sokmak, -ar 1. салуу, кийирүү, коюу.
elini cebine ~ колун чөнтөгүнө са- луу. içeriye ~ ичкери алуу. topu kaleye ~ топту дарбазага кийирүү.
2. кийгизүү. kızları çarşaf içine ~
soluk
кыздарга чаршаф кийгизүү. 3. са- йып жиберүү. 4. чагып алуу. yılan sokmuş жылан чагып алыптыр. 5. жашыруун алып келүү. ülkeye uyuşturucu ~ өлкөгө банги зат алып келүү. 6. көз жаздыруу, сала коюу. 7. кыпчый/кыстара коюу. kışkırtıcı sorular ~ көкүткөн суроолорду кыстара коюу (сөзгө).
sokulgan 1) ачык-айрым, бат аралашып кеткен, шайыр. 2) арага кирген, кыпчылган.
sokulmak 1. салынуу, коюлуу. 2. кир- гизилүү, баштатылуу. 3. жакын- доо, жанашуу, ыктоо. 4. арага ки-
рүү, кийлигишүү.
sokum диал. сугум, кесим (тамак).
sokur 1. сокур (бир көзү). 2. чалыр. 3.
сокур чычкан.
sokurluk, -ğu сокурлук (бир көзүнөн).
sokuşmak кыпчылып/кысылып кирүү.
sokuşturmak 1. тыгуу, тыгып киргизүү.
2. көз жаздырып бере салуу/ кармата коюу. çürük elmaları
sokuşturdu чирик алмаларды бере салды. 3. кыпчып/кыстара кетүү (сөзгө/ кепке).
sol I 1. сол. ~a bak! солго кара! sağı ~u belli olmaz оңу-солу билинбейт (ишенүүгө болбойт). 2. өтм. ,
саяс. сол, солчул (көз караш). ~ partiler солчул партиялар. 3. сол тарап/жак. ~ açık футб. сол чет-
теги чабуулчу. ~ bek футб. сол- догу коргоочу. ~ böbrek сол бөй- рөк. ~ göz сол көз. ~ eli beklemek
тамакка киришүү убактысы ке- лүү. ~ haf футб. солдогу жарым коргоочу. ~ iç футб. солдон
экинчи чабуулчу. ~a kaymak саяс. солго өтүп кетүү. ~da sıfır маанисиз, баасыз. ~ şerit сол тилке
(жолдо). ~ tarafından kalkmak сол капталынан/жамба-шынан туруш.
~ yapmak солго бурулуу.
sol II, -lü муз. соль (нота). ~ anahtarı
соль ачкычы.
solaklık, -ğı сологойлук.
solaryum солариум.
solcu 1. саяс. солчул. aşırı ~ ашкере
солчул. ~ kanat саяс. солчул канат. 2. солчул көз караштагы киши.
solculuk, -ğu саяс. солчулук.
soldurmak 1. солутуу, солдуруу (өсүм-
дүктөрдү). 2. оңдуруу (мис. кезде-
мени). 3. өтм. кубартуу, бозор- туу, томсортуу (кишини). Allah güler yüzünü soldurmasın! тилек
Аллаа күлгөн жүзүңдү томсорт- посун!
solfej муз. сольфеджио.
solgun солгун, солуган, кубарган. solgunlaşma солгундашма. solgunlaşmak солгундашуу, солгун
тартуу.
solgunluk, -ğu солгундук, жансыздык.
soliç, -ci футб сол жарым коргоочу.
solidarizm социол. тилектештик, соли- даризм.
solipsizm филос. солипсизм.
solist, -ti солист.
sollamak 1. солдон басып өтүү (айдоо-
чу). 2. сол тилке менен жүрүү. 3.
өтм. ашып/озуп кетүү.
sollu: sağlı ~ оңдон-солдон, ар тараптан.
solmak, -ar 1. солуу, өңү өчүү. 2. өтм.
эскирүү, ыпырануу.
solmaz солбос, өңү өчпөс.
solo муз. соло. ~ yapmak жалгыз ыр-
доо/чалуу.
solucan 1. зоол. сөөлжан. 2. мите, аска- рида. ~ düşürücü мите (курт)
түшүрүүчү. ~ gibi илмейген, арык. soluğan 1. оор дем алган, күшүлдөгөн, бышылдаган (айбан). 2. дең. тер-
мелген, шарпылдаган. 3. арго
бачабоз (бала).
soluk I, -ğu дем. bir ~ta бир дем менен,
бир заматта. ~ aldırmamak дем/эс
son
алдырбоо. ~ almak 1) дем алмак.
2)эс алмак. ~u (bir yerde) almak
бир жерге жетип баруу. öğleden
sonra ~u Dil Kurumunda aldı түштөн кийин Тил Курумуна жетип барды. ~ borusu анат.
кекиртек, дем алуу түтүгү. ~u kesilmek/tutulmak 1) дем алуусу токтоо/кыйындоо. 2) өтм. дайны
чыкпай калуу. ~ kesmek жанды оозго келтирмек, коркутмак. ~ ~a энтигүү, демигүү. dördüncü kata
çıktığımızda hepimiz ~ ~a kaldık төртүнчү кабатка чыкканда баарыбыз демигип калдык. ses ~
kalmamak жымжырттык басуу.
soluk II солгун, өңү азган, шапайган, дармансыз.
soluklamak 1. дем алуу. 2. эс алуу.
solukluk, -ğu солгундук, алсыздык, дармансыздык.
soluksuz дем чыгарбай, демин ичине алып.
solumak 1. дем алуу. 2. энтигүү, деми-
гүү, күшүлдөө, бышылдоо.
burnundan ~ мурду бышылдоо.
solungaç, -cı зоол. бакалоор.
solunum дем алуу. ~ aygıtı/organı дем алуу системасы.
solutmak 1. энтиктирүү, демиктирүү. 2.
чарчатуу.
solusyon 1. хим. жабыштыргыч. 2.
өтм. эптештирүү, жайгаштыруу
(бир проблеманы).
som I 1. сом. ~ altın сом алтын. 2. нак, таза, бүтүн.
som II (~ balığı) зоол. сом балыгы (Sal- mo salar).
som III Кыргызстандын акча бирдиги.
soma I сома (ичинде аниси жок ракы). soma II биол. сома клеткалары. somak к. sumak.
somaki порфир (мрамор түрү).
Somali Сомали.
Somalili сомалилик.
somun I тоголок нан.
somun II гайка.
somurtkan түнөргөн, кабагы бүркөө/
ачылбаган.
somurtkanlık,-ğı кабагы ачылбаган/тү- нөргөн абал.
somurtmak түнөрүү, кабагы ачылбоо/ бүркөлүү.
somurtuk, -ğu к. somurtkan.
somut, -tu конкреттүү, анык (абстрак-
туу каршысы).
somutlaşmak конкреттешүү, аныкта-
луу.
somutlaştırmak конкреттештирүү.
somya 1. пружиналуу матрац. 2. темир
тор (керебеттин).
son 1. соң, аяк, акыр. filmin sonu
фильмдин соңу/аягы. 2. акыркы,
аяккы. ~ günlerde акыркы күндөр- дө. ~ sınıf бүтүрүүчү класс. 3.анат. тон (баланын), чөп
(айбандарда), плацента. 4. чет, четки, чек. ~unda аягында. eninde
~unda акыр-аягында. ~undan bir
evvelki акыркыдан мурунку. ~ bulmak аяктоо, бүтүү. ~ defa акыркы жолу. ~ derece аябай,
абдан. ~ deyiş ад. эпилог. ~unu düşünmek акырын/соңун ойлоо.
~a ermek аяктоо, бүтүү. ~u gelmek
1)аяктоо, бүтүп/түгөнүп калуу.
2)өтм. өлүү, жок болуу. ~u gelmez бүтпөгөн, түгөнбөгөн, учу-
кыйырсыз. ~unu getirmek аягына чыгарыш, бүтүрүш. ~ gürlüğü кар- тайганда келген дөөлөт. ~ kozunu
oynamak акыркы көзүрүн колдо- нуш. ~ nefesini vermek акыркы демин тартыш. ~ pişmanlık fayda
etmez/vermez мак. өткөнгө өкүнгөндөн пайда жок. ~ ses линг. акыркы тыбыш. ~ söz акыркы сөз,
чечүүчү сөз. ~ tahlilde акырында. ~ vermek бүтүрүү, токтотуу. ~ vazife/görev акыркы вазыйпа/мил-
дет (өлгөн киши үчүн жасалган).
sopalamak
sonar дең. гидролокатор, гидроакусти- ка станциясы.
sonat, -tı муз. соната.
sonbahar күз.
sonda 1. мед. катетер. 2. тех. бургу. 3.
мед. зонд.
sondaj 1. зондаж, тереңдик аныктама.
2.бургулама. 3. өтм. изилдөө, иликтөө, бышыктоо. ~ yapmak 1)
бургулоо. 2) тереңдик өлчөө. 3)
иликтөө, бышыктап тактоо.
sondajcı бургучу.
sondalamak 1. дең. зонд менен терең- дик өлчөө. 2. зонд аркылуу илик- төө/изилдөө. 3. бургулоо. 4. мед.
зонд менен текшерүү (органдар-
ды). 5. катетер коюу.
sone ад. сонет.
sonek, -ki грам. мүчө.
sonlu 1. аягы/соңу бар. 2. мат. чектүү.
sonra 1. кийин, андан кийин, анан
(мейкиндик/мезгил үчүн). ~ yağ- mur başladı анан жамгыр башта- ды. senden ~ ben de gittim сенден
кийин мен да кеттим. ormanı geç- tikten ~ düzlükler başlar токойдон өткөндөн кийин түздүктөр баш-
талат. 2. болбосо, антпесе. karşı gelme, ~ üzülürsün каршы чыкпа, болбосо капа болуп каласың. 3.
акыркы, соңу. bu işin ~sı yok бул иштин акыры жок. 4. кийинки, келерки. bunu ~ya bırakmalı муну
кийинкиге калтыруу керек. ~sı аягы, уландысы. ~sı var уландысы бар. ~ya atmak/bırakmak кийинки-
ге калтыруу. ~sını düşünmek аягын ойлоо. ~sı sağlık ошо, болгону ошол.
sonradan кийин. ~ farkına varmak ки- йин билип калуу. ~ görme какшык көрсө кобор, билерман. ~ yetişme
к. ~ görme. ~ görmüşlük мыкчы- герлик, кыйынсынма, үстүртөн- дүк. ~ olma кийин чыккан/болгон.
sonraki кийинки, соңку.
sonraları кийинчерээк, кийинки кезде.
sonsal филос. тажырыйбадан чыгарыл-
ган, апостериори.
sonsuz 1. соңсуз, түбөлүк, учу-кыйыр- сыз. 2. мат. чексиз. 3. натыйжа-
сыз. ~ saadet чексиз бакыт. ~a dek/değin түбөлүк.
sonsuzlaşmak түбөлүктөшүү.
sonsuzluk, -ğu түбөлүктүүлүк, соңсуз- дук, чексиздик, учу-кыйырсыз- дык.
sonuç,-cu 1. натыйжа, жыйынтык. ~ al- mak натыйжа алуу. 2. лог. бүтүм.
~a bağlanmak жыйынтык алынуу.
~ çıkarmak жыйынтык чыгаруу.
~a varmak бүтүмгө/жыйынтыкка келүү. ~ vermek жыйынтык/
жемишин берүү.
sonuçlamak 1. бүтүрүү, аяктатуу. 2.
бүткөрүү, жыйынтык/натыйжа
берүү.
sonuçlandırmak 1. бүтүрүү, аяктатуу. 2.
бүткөрүү, жыйынтыктоо, натый-
жаландыруу.
sonuçlanmak 1. жыйынтыкталуу, на- тыйжалануу. 2. аяктоо, бүтүү.
çalışmamız başarısızlıkla sonuçlandı
ишибиз ийгиликсиз аяктады.
sonuçsuz жыйынтыксыз, натыйжасыз,
жемишсиз.
sonuncu акыркы, аяккы.
sonunda 1. аягында. eninde ~ акыр ая-
гында. 2. кийин, соңунда. işin ~ иштин аягында, акырында. düğü- nün ~ balayına çıktılar тойдон
кийин бал айына чыгышты.
sop,-pu уруу, урук, тукум. soyunu ~unu bilmez урук-тууганын/ата-тегин
билбес.
sopa 1. токмок, таяк (курал). lâstik ~
резина таяк. 2. токмок, таяк (урул-
ган). ~ atmak таяктоо, токмоктоо.
~ vurmak токмок/таяк уруу, сабоо. ~ yemek таяк/токмок жеш.
sopalamak таяктоо, уруу.
sote
soplu: soylu ~ тектүү, теги мыкты.
soprano муз. 1. сопрано (үн). 2. сопра- но ( ырчы).
sorgu сурак. ~ya çekmek суракка алуу.
~ yargıcı/hakimi ук. тергөөчү.
sorguç, -cu 1. чокчо түк, чок (канат-
тууларда). 2. тар. султан (жогор- ку мартабалуулардын баш кийим- дериндеги үкү же чок).
sorguçlu 1. чоктуу (канаттуу). 2. үкү- лүү, чоктуу (баш кийим, киши).
sorgulamak суракка алыш.
sorgusuz: ~ sualsiz сотсуз-сураксыз.
sormak I, -ar 1. суроо, суроо берүү. bu soruyu öğretmene sor бул суроону
мугалимден сура. 2. сурамжылоо. hâl-hatırını ~ ал-абалын суроо. 3. милдетин алуу, жоопкерчилигин
көтөрүү. bu işleri benden sorarlar
бул иштерди менден сурашат. ~a
~a сурай-сурай. ~a ~a Bağdad/
Kâbe bulunur мак. сурай-сурай Меккеге барыптыр. sorması ayıp olmasın … сураганымы айып
көрбө ... (суралбашы керек нерсени суроодон мурун сыпайыгерчилик үчүн айтылат). sorma!/sormayın!/
sorma gitsin! сураба! сурабай эле кой! сурай көрбө! sorma başımıza gelenleri! башыбызга келгендерди
сурай көрбө! sormak II соруу, эмүү. sormuk упчу.
sorti 1. элек. чыккан жер (лампа же түймөнүн). 2. аск. учак учушу.
soru 1. суроо, собол. ~ya cevap vermek
суроого жооп бериш. ~ sormak су- роо сураш. 2. суроо-талап (парла- ментте ж. б. ). sözlü ~ оозеки су-
роо-талап. yazılı ~ жазылуу суроо- талап.
sorum жоопкерчилик, милдет.
sorumlu жоопкер, милдеткер. ~ olmak/ tutulmak жоопкер/милдеткер бо- луу.
sorumluluk, -ğu жооптуулук/жоопкер-
чилик, милдеткерлик. ~u üzerine almak жоопкерчиликти мойнуна алуу.
~ları çözmek кыйынчылыктарды жеңүү/чечүү. ~ yaratmak кыйын- чылык жаратуу.
sorunlu кыйын, кыйынчылык туудур- ган, проблемалуу.
sorunsuz кыйынчылыксыз, оңой-
олтоң, жеңил-желпи.
soruşturma 1. сурак, текшерүү. 2. сурап билүү, анкета. ~ açmak сурак
жүргүзүү. ~ aşamasında сурак процессинде.
soruşturmak сурак жүргүзүү.
SOS SOS (коркунуч сигналы).
sos соус.
sosis сосиска.
sosyal, -li социалдык, коомдук. ~ adalet коомдогу адилеттик. ~ konutlar көпчүлүк үчүн курулган (комму-
налдык) үйлөр. ~ sigorta социал- дык камсыздандырма.
sosyalist,-ti 1. социалист. 2. социалист-
тик. ~ realizm ад. социалисттик реализм. ~ ülke социалисттик өлкө.
sosyalizasyon саяс. , психол. , социол. со- циалдаштырма.
sosyalizm социализм.
sosyalleştirmek 1. жалпылаштыруу, жалпынын менчигине айланды- руу. 2. психол. , социол. коомго
жараша тарбиялоо.
sosyete 1. эск. коом, жамаат, эл. 2.
аристократ, ак сөөк, мыктылар.
sosyetik,-ği ак сөөктүк, аристократтык. sosyoekonomik социоэкономикалык. sosyokültürel социомаданий.
sosyolog социолог.
sosyoloji социология.
sote соте (майда тууралып, майга куу-
рулган этке көк-сөк, суу кошуп
sökmek
жасалган тамак).
Sovyet, -ti Совет. ~ler Birliği Советтер Союзу. ~ Sosyalist Cumhuriyetleri
Birliği Советтик Социалисттик Республикалар Союзу.
soy 1. тек, тамыр, тукум. ~ ağacı укум-
тукуму, санжыра. ~ya çekme туку- мун тартуу. 2. фамилия. ~ kanunu фамилия мыйзамы (түрк
жарандарына фамилия тандап алууну мажбур кылган мыйзам).
3.ата-баба. 4. муун. 5. мыкты,
асыл, ак сөөк. 6. түр, сорт. ~ sop тууган-урук. ~ kırımı тукум курут кылма, геноцит.
soya бот. соя (Soia hispida). ~ adı
фамилия. ~ bilimi тек, генеология.
~a çekim тукум куугучтук.
soydaş тектеш. ~ halklar тектеш элдер.
~lara yardım elini uzatmak тектеш- терге жардам берүү.
soydurmak чечинтүү.
soygun 1. карактоо, тоноо. 2. карактап/ тоноп алынган нерсе.
soyguncu каракчы, талоончу.
soygunculuk,-ğu каракчылык, талоон- чулук.
soyka өлгөндүн үстүнөн чечилген ки- йим.
soylu 1. тектүү, тукуму жакшы. 2.
асылзаада, ак сөөк. 3. асыл тукум
(айбан).
soyluluk,-ğu тектүүлүк, ак сөөктүк.
сал. asalet.
soymak 1. (бир нерсенин) кабыгын аар- чуу. 2. чечинтүү, жылаңачтоо. 3.
терисин сыйруу (малдын). 4. ка- рактоо, тоноо. otobüsü durdurup, yolcuları soymuşlar автобусту ток-
тотуп жүргүнчүлөрдү тоношуп- тур. soyup soğana çevirmek эч нерсе калтырбай тоноп/уурдап
кетиш.
soysuz 1. тексиз, тукуму начар. 2. шүм- шүк, көркоо, жексур (киши).
soysuzlaşmak тексиздешүү, теги/туку-
му бузулуу, кедери кетүү.
дык.
soytarı 1. маскарапоз, куудуң-шуудуң, шут, клоун. 2. митайым, куйту,
жөөт.
soytarılık, -ğı маскарапоздук, куудуң- шуудуңдук, клоундук. 2. мита-
йымдык, куйтулук, жөөттүк. ~ et- mek митайымдык кылуу, куйту- лануу.
soyulmak 1. чечиндирилүү, тонолуу. 2. териси сыйрылуу (айбан). 3. тонолуу, каракталуу, уурдалуу.
soyunmak 1. чечинүү. 2. өтм. (бир иш- ке) белсенүү, кирүү. ressamlığa so- yundu сүрөтчү болууга белсенди.
soyut, -tu абстрактуу. ~ ad абстрактуу зат.
soyutlamak абстракташтыруу.
soyutlaşmak абстракташуу. soyutluk, -ğu абстрактуулук. söğmek к. sövmek.
söğüş сөгүш (сууда бышырылып, муз- дак желген эт). 2. лимон, май кошулбай өз-өзүнчө желген поми-
дор, бадыраң.
söğüşmek к. sövüşmek.
söğüt, -dü бот. тал (Salix). ak ~ ак тал
(Salix alba). salkım ~ мажүрүм тал (Salix babylonica). keçi ~ü эчки тал (Salix caprea).
sökmek, -er 1. сөгүү. giyisinin astarını ~ кийимдин астарын сөгүү. 2. ажы- ратуу, чыгаруу. atları arabadan ~
аттарды арабадан чыгаруу. çadırı
~ чатырды жыйноо. 3. жулуп/ оодарып/омкоруп салуу. kasırga
ağacı söktü куюн бакты оодарып кетти. 4. тоскоолду ашуу, жолун таап кетүү. gemi akıntıyı söktü ке-
ме агымды жарып өттү. 5. чечүү, чечмелөө, билип алуу. sonunda ya- zıyı da söktük акыр аягында жа-
зууну да чечмеледик. Almancayı
sövmek
da mı söktünüz? немецчени да үйрөнүп алдыңызбы? 6. физиол. чыгуу, калбоо. balgam söktü ка- кырык чыкты. 7. пайда болуу, чыга келүү marangoz ancak iki saat sonra söktü жыгач уста эки сааттан кийин гана чыга келди. 8. арго жароо, жарашуу, өтүү. burada dik kafalık sökmez бул жерде терсаяктык өтпөйт (жарабайт).
9. баш тартуу, кутулуу. saplandığı fikrinden sökemedi тутунган пики-
ринен баш тарта албады.
sökük, -ğü сөкүк, айрык. ~ dikmek сө- гүлгөн жерди тигүү.
sökülmek 1. сөгүлүп кетүү. 2. арго арга- сыз берүү, тапшыруу, чыгарып/ чечип берүү (акчаны, баалуу
буюмду, кийимди). sökül bakalım paraları! кана, акчаларды чыгар, бир көрөлү!
sökülür чыкма, такма.
söküm терим, жыйым (түшүмдү).
sökün: ~ etmek 1) чыга калуу, пайда
болуу. 2) убап-чубап келе баштоо. misafirler ~ etti коноктор тынбай келе баштады.
söküntü сөгүлгөн жер (мис. кийимде).
sölpük сөлпүк, өөдүк-сөөдүк,жумшак, былбырак.
sölpülmek сөлпүйүү, салбыроо, был- быроо.
sömestr семестр. birinci ~ биринчи се-
местр. ~ tatili жарым жылдык каникул.
sömikok кокс.
sömürge колония. сал. müstemleke. sömürgeci 1. колонизатор. 2. колониал-
дык. ~ devletler колониалдык мам-
лекеттер.
sömürgecilik, -ği колониализм.
sömürmek 1. (бирөөлөрдү) эзүү, колдо-
нуу, пайдалануу. 2. жеп-жутуу, жалап-жуктоо (тамакты). 3. соруп ичүү, жутуу (мис. шишенин
оозунан).
sömürü эзүү, эксплуатация.
эксплуатациялоочу. ~ sınıflar
эзүүчү таптар.
söndürme өчүрмө. ~ аleti өрт өчүргүч
(курал). ~ ekibi өрт өчүргүч
команда.
söndürmek 1. өчүрүү. ateşi ~ өрттү өчү- рүш. ışığı ~ жарыкты өчүрүш. 2.
желин чыгарыш. balonu ~ шардын желин чыгарыш. 3. өтм. жоошу- туш, тынчытыш, басыш. hevesini ~
дээликкенин басыш.
sönmek, -er 1. өчүү. ateş ~ өрт өчмөк. 2.
жели чыгуу (мис. дөңгөлөктүн,
баллондун ж. б. ). 3. өтм. өчүү, басылуу, суу, тынчуу (сезимдер). aşkı ~ сүйүүсү өчүү. neşesi söndü
ындыны өчтү. 4. начарлоо, кедери кетүү, көркү бузулуу. köyler gittikçe sönüyor, güzelliğini kay-
bediyor айылдар барган сайын начарлап, көркү кетип баратат.
5. (үн) өчүү.
sönük, -ğü 1. өчкөн (от, өрт). 2. жели чыккан, жарылган. 3. өтм. өңү өчкөн, күңүрт, бозоргон, жансыз.
4. өтм. жылдызы жок, куник, көзгө көрүнбөгөн (киши).
sönüklük, -ğü 1. өчүктүк. 2. күңүрттүк,
жансыздык, түссүздүк. 2. куник- тик, комсоолук.
sönüm 1. физ. токтоо, туруу (мис. кый-
мылдагы нерсе). 2. соода карыз тө- лөмү.
sönümlemek 1. физ. токтотуу, жайла-
туу (мис. кыймылдагы нерсени).
2.соода карызды төлөө.
sör дин (католик монастырында) өзүн
динге арнаган аял.
sövdürmek сөктүрүү, жемелетүү.
söve босого-таяк (эшикте), рама, ал-
как (терезеде).
sövgü сөгүш, акаарат, жеме.
sövmek сөгүү, жемелөө, акаарат кылуу,
тил тийгизүү. ana avrat ~ ата-
söz
жотосун калтырбай сөгүү. sövüp saymak сөгүп-сагуу.
sövüşmek сөгүшүү (өз ара).
söylemek 1. айтуу, сүйлөө. bir söyle iki işit мак. эки жолу ук, бир жолу сүйлө. doğru ~ туура айтуу.
Türkçe ~ түркчө сүйлөө. 2. бую- руу, өтүнүү. çocuklara söyleyin, derslerini aksatmasınlar балдарга
айткыла, сабактарын калтыры- шпасын. 3. заказ берүү. sana bir çay söyleyeyim mi? сага бир чай
заказ берейинби? 4. ырдоо, ырды жатка айтуу. şarkı ~ ырдоо. şiir ~ ыр айтуу. 5. өтм. демек,
билдирмек. ne söyler bu türküler? бул түркүлөрдө эмне делет? adını sen söyle эмне эле (сөз таппай
калганда айтылган кыпчыма сөз). söyleyeceği olmak айта турганы болуу. söylemediğini bırakmamak
айтпаганы калбоо.
söylence уламыш, болмуш.
söyleniş сүйлөнүш, айтылыш. Fran-
sızca, ~i güç bir dil французча- сүйлөнүшү кыйын тил.
söylenmek 1. айтылуу, делүү. ordunun
taarruza geçeceği söylenmekteydi кошуундун чабуулга өтө турганы айтылып жаткан. 2. сүйлөнүү,
урушуу, күңкүлдөө. babam bize sık-sık söylenir атам бизге көп сүйлөнөт. söylenip durmak
сүйлөнө берүү, күңкүлдөө.
söylenti 1. каңшаар, ушак, сөз. ~ler çıktı
сөз тарады. 2. уламыш, болмуш.
söyleşi 1. сүйлөшүү, маек. 2. ад. сүйлө- шүү (адабий түр).
söyleşmek 1. сүйлөшүү (өз ара). 2. сүй-
лөшүү, макулдашуу, келишүү.
söylev кайрылуу, сөз, доклад, насаат сөз.
söyleyiş айтылыш, сүйлөнүш (шекили/
түрү/ыкмасы).
söz 1. сөз. bir başka ~ ile башкача ай-
тканда. ~ hazinesi/varlığı сөз бай-
лыгы, лексика. ~ün tam anlamında сөздүн толук маанисинде. 2. кеп, сөз. ~ açmak сөз козгоо. ~ etmek сөз кылуу. ~ünü bitirmek/ bağlamak сөзүн бүтүрүү. 3. убада, сөз. ~ünü tutmak сөзүндө/уба- дасында туруу. 4. сөз, каңшаар, ушак. ortalıkta bir söz dolaşmaya başladı ортодо бир сөз тарады. 5. музыканын сөзү. ~ü ağzında bırakmak сөзү оозунда калуу, сөзү бөлүнүү. ~ü ağzında gevelemek сөзүн таба албай калыш. ~ü ağzına tıkamak жаагын жап кылуу, оозун аппак кылуу. ~ almak 1) сөз алуу (сүйлөө үчүн). 2) убадасын/сөзүн алуу. ~ altında kalmamak сөз/же- мин жедирбөө, керектүү жоопту берүү. ~ anlamak кепке/сөзгө түшүнүү. ~ anlamaz кепке/сөзгө түшүнбөс. ~/lâf aramızda сөз арабызда (калсын). ~ arasında сөз арасында. ~e atılmak сөзгө кыпчы- луу. ~ atmak 1) сөз/тил тийгизүү.
spagetti
нөн/убадасынан тануу. ~ünde dur- mak сөзүндө/убадасында туруу. ~ düellosu жаакташуу, кер-мур айтышуу. ~/lâf düşmemek 1) сөз жетпөө/берилбөө. 2) сүйлөшү туура көрүлбөө. ~ ebesi тили курч.
~ ehli сөзгө чебер, чечен. ~ünün eri сөзүндө турган. ~ünü esirgeme- mek/sakınmamak 1) оозуна кел- генди айтып салуу, тилин тарт- поо. 2) тартынбай/ачык айтуу. ~ etmek сөз кылуу. ~ünü etmek сөз кылып/жайып жиберүү. ~ü geçen сөзү өткөн. ~ geçirmek сөзүн угузуу, тилин алдыруу. ~ü geçmek
1)сөзү өтүү, кадыр-баркы болуу.
2)эскерилүү, сөз кылынуу. ~ gelimi/ ~ gelişi сөз келгенде,
мисалы, айталы. ~ gelmek сөзгө калуу, сындалуу. ~üne gelmek сөзү менен болуу, сөзүнө уюу/муюу.
~ünü geri almak 1) сөзүн кайра алуу. 2) убадасынан жануу. ~ getirmek атагын/даңкын чыгаруу.
~ götürmez талашсыз, анык. ~ götürür таарынчаак, ызакор, сөз көтөрө албаган. ~ün içinden çık-
mak 1) сөздү бүтүрүү. 2) сөз таап кетүү. ~/lâf işitmek сөз/жеме/ тил угуу, сөзгө калуу. ~ kaldırmamak
сөз көтөрө албоо. ~de kalmak сөз жүзүндө калуу. ~ kesmek сөз байлашуу (үйлөнүү маанисинде).
~ü kesmek сөздү бөлүү/жыра та- лашуу. ~ün kısası сөздүн кыскасы.
~ konusu сөздүн төркүнү. ~ konusu
etmek сөз болуу/кылынуу. ~üm meclisten dışarı/yabana арго улуу сөздө уят жок. ~ü mü olur? сөз
кылба, арзыбайт. ~ olmak сөз/ ушак болуу. ~üm olsun! сөз бе- рейин. ~ olsun diye сөз деп эле. ~
ona сөрөй, окшогон, кебетеленген. benim ~ ona evim менин үй сөрөйүм. ~ sahibi сөзүнө ээлик
чыккан, сөзүндө турган. ~ sahibi
olmak (бир темада) билими/ маалыматы болгон. ~üm söz сөзүм сөз. ~ ~ü açar сөздөн сөз чыгат. ~ü tartmak ойлоп/таразалап сүйлөө.
айтканы менен болуу. ~ü uzatmak
сөздү узартуу. ~ vermek сөз берүү.
~ümü yabana atma! сөзүмү жерде
калтырба! ~ yazarı (ырдын) сөзүн жазган. ~ yitimi мед. сүйлөбөй калуу, афазия. ~ yok! сөз жок!
укмуш!
sözcü 1. жорумчу, комментатор. 2.
пресс-секретарь, сөзчү.
sözcük, -ğü сөз.
sözcülük, -ğü жорумчулук, коммента- рий.
sözde 1. сөз жүзүндө, ... гандай болуу, ... мыш болуу. ~ eğlendik көңүл ачымыш болдук. ~ evliydi сөз
жүзүндө гана үй-бүлөсү бар эле.
2. сөрөй. ~ yazar жазуучу сөрөй.
sözlendirmek 1. (фильмдин) үнүн
жазуу, дубляж. 2. (чет тилден фильмди) которуу.
sözleşme 1. келишим, контракт. ~ yap-
mak келишим түзүү. 2. макулда- шуу, сүйлөшүп алуу.
sözleşmek 1. убадалашуу, макулдашуу.
2.убакыт/жер болжошуу (жолу-
гуу үчүн).
sözlü 1. кудалашып койгон (кыз, жи-
гит). 2. (бирөөгө) сөз/убада берип койгон. 3. оозеки. ~ sınav оозеки сынак. ~ film үндүү фильм.
sözlük,-ğü сөздүк. çeviri ~ü котормо сөздүк. açıklamalı ~ түшүндүрмө сөздүк. ~ bilimi линг. лексиколо-
гия.
sözlükçü лексикограф, сөздүкчү.
sözlükçülük, -ğü лексикография.
sözlülük, -ğü : açık ~ ачыктык, шардык, тартынбастык.
sözsüz сөзсүз. ~ oyun пантомима.
spagetti спагетти.
strateji
spazm мед. спазм. spektroskop, -bu спектроскоп. spektroskopi спектроскопия.
spekülasyon 1. филос. акыл оюну. 2. экон. кызыл кулактык, көз боёмо- чулук, спекуляция.
spekülatör көз боёмочу, спекулянт. sperma физиол. сперма, бел суусу. spesiyal, -li өзгөчө, атайын.
spesiyalite өзгөчөлөнгөн, бөтөнчө. spiker диктор (радио/телеберүүдө). spikerlik,-ği дикторлук (радио/
телеберүүдө).
spiral, -li 1. спираль, бурам-бурам. 2.
мед. спираль.
spiritüalizm филос. спиритуализм.
spontane 1. өзүнөн өзү болуп кетчү. 2.
дароо, турган жерден,спонтандуу.
spor I 1. спорт. ~ kulübü спорт клубу. ~ yapmak спорт менен машыгуу. 2. спорт(тук). ~ araba спорт
машинеси. ~ giysi спорттук кийим.
spor II биол. спора, төл органы.
sporcu спортсмен.
sporsever спортту сүйүүчү.
sportif 1. спортко тиешелүү. 2. спорт- сменче, спортсмендей.
sportmen к. sporcu. sportoto спорт лотереясы.
sprey 1. бүрккүч. 2. бүркүлгөн зат. saç
~i чачка бүркүлгөн зат.
Sri Lanka Шри Ланка.
Sri Lankalı шри ланкалык.
SSCB (Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği’нин кыск. ). СССР (Совет- тик Социалисттик Республикалар
Союзу).
stabilize: ~ etmek стабилдештирүү, ырааттуулук орнотуу.
stadya 1. стадия. 2. аралык өлчөр.
stadyum стадион.
stafilokok, -ku мед. стафилококк.
staj стаж. ~ yapmak стаж жасоо. stajer стажёр, практикант. stand, -dı стенд.
standart стандарт. hayat ~ı жашоо/тур-
муш стандарты.
star стар, жылдыз (музыка, театр,
кино ж. б. ).
stat к. stadyum.
statik,-ği 1. кыймылсыз, жылбас. 2.
физ. статика. 3. өзгөрбөс.
stator элек. статор.
statü 1. статус, статут. 2. устав. 3.
айкел, статуя. statüko саяс. статус-кво. sten автомат мылтык.
steno 1. (stenografi сөзүнүн кыск. ) сте- нография. 2. стенограф.
stenografi стенография.
step, -pi талаа, түздүк.
stepne жетек дөңгөлөк.
stereo 1. стерео. 2. стереофония.
stereofoni стереофония. stereofonik стереофониялык. stereotip, -pi стереотип.
steril 1. кысыр, такыр. 2. мед. арылган, таза.
sterilazasyon мед. стерилдөө.
sterilize стерилдүү. ~ etmek стерилдөө, микроптон арылтуу.
sterlin фунт стерлинг (англис акча
бирдиги).
stetoskop, -pu стетоскоп.
stil стиль.
stilistik, -ği 1. стилистика. 2. стилисти- калык.
stilo сыя калем.
stok, -ku резерв, байлык. ~ etmek топ- топ/жыйнап алуу, резервде кармап туруу.
stokçu жыйноочу, топтоочу.
stoklamak (бир нерсени) жыйнап/топ- топ алуу.
stop токтотуу, токтоо. ~ etmek токтотуу
(мис. машинаны).
stopaj кармап алынган салык (төлөн-
гөн акчадан).
stor ачылып-жабылган дөңгөлөктүү парда, штора.
strateji стратегия.
stratejik стратегиялык. ~ plan страте- гиялык план. ~ üs стратегиялык база.
stratigrafi геол. стратиграфия.
stratosfer стратосфера.
stratus катмар булут.
streptokok, -ğu стрептококк. streptomisin стрептомицин. stres мед. стресс.
striptiz стриптиз.
striptizci стриптизчи.
strüktüralist структуралист.
strüktüralizm структурализм.
stüdyo студия.
su, -yu 1. суу. 2. өзөн, суу, дарыя, көл,
океан. 3. маңыз, шире, сок. doma- tes ~yu помидор маңызы/суусу. mide suyu ашказандын маңызы.
çiçek ~yu гүлдүн ширеси. 4. сорпо. et suyu эттин сорпосу. 5. суу (ой- монун четиндеги жарым сызык).
6. бекемдик, бышыктык (кызыган темирди сууга малуу аркылуу берилген). bu bıçağın ~yunu iyi
vermemişler бул бычактын суусун жакшы беришпептир. 7. жолу, сапар. bir ~ yıkamak бир жолу
жууш. ~dan болбогон, арзыбаган.
~dan sebeplerle kavga ettik
болбогон себептер менен уруша
кеттик. ~ almak 1) сууну соруп алуу, суу кирип/өтүп кетүү. gemi
~ almaya başladı кемеге суу кире
баштады. 2) дең. (кеме) ичкен суу алуу. 3) мед. суу тартуу (бир ор- гандан). ~ altı 1) суу алды. 2) суу
алды кемеси. ~ mayını суу алды минасы. ~ aygırı зоол. бегемот, гиппопотам (Hippopotamus). ~
banyosu хим. суу ваннасы. ~ baskını суу ташкыны. ~ basmak суу басуу. ~yun başı 1) суунун
башы, булак. 2) өтм. пайда чыкчу жер. 3) иштин жетекчилиги/же- текчиси турган жер. ~yu başından
kesmek (бир ишти) тамырынан
кыркып салуу. ~ya batıp çıkmış gibi сууга түшкөн чычкандай/ малма-чөлмө болуу. ~ bilimi гид- рология. ~ birikintisi суу чөөл- мөгү. ~da boğulmak сууга чөгүп кетүү. ~ boşaltma суу агып чыгуу.
2) арго кичине дааратын ушатуу.
~ dökünmek жуунуу. ~ya düşmek
1)сууга түшүү. 2) ойрон болуу, ишке ашпай калуу. ~ etmek суу кирип кетүү. ~dan geçirmek 1)
кирди чайкоо. 2) (кирди) чала жуу. ~ gibi 1) суудай, суу сыяктуу.
2)оңой, жеңил. 3) өтм. суудай
(сүйлөө). ~ geçirmez суу өткөрбөс.
~ gibi akmak суу сыяктуу агып кетүү (акча, убакыт ж. б. ). ~ gibi
aziz ol! суудай азиз/дөөлөттүү бол! ~ gibi bilmek/okumak суудай билүү/окуу. ~ gibi gitmek (акча)
суудай кетүү. ~ gibi para harcamak
(акчаны) суудай коротуу. ~yuna/
~yunca gitmek айтканы менен бо-
луу, сөзүнөн чыкпоо. ~yu görme- den paçaları sıvamak төрөлө элек балага тон бычуу (сөзм. с. сууну
көрө электе багалекти түрүү/
susucuk
шымалануу). ~ (yüzü) görmemiş суу жүзүн көрбөгөн (кир). ~ya göstermek чала-була жуу. ~ götürmez талашсыз, айдан ачык. ~ götürür yeri olmamak башкача ойлоо/түшүнүү мүмкүн болбоо.
~ya götürür ~suz getirir мурдунан жетелеп алат, куу, шумпай. ~ içinde (баа үчүн) ашып кетсе. bu kumaş ~ içinde on lira eder бул кездеме ашып кетсе он лира болот. ~ içinde kalmak кара терге чөмүлүү. ~ içmek gibi суу ичкендей эле (оңой). ~ iktiza etmek дин даарат алуу керек болгон жагдай. ~ inmesi ичке суу толуу. ~ kaçırmak 1) ичине суу кирип кетүү. 2) арго баш оорутуу. ~ kamışı суу камышы. ~ kapmak ириңдөө, суу толуу (жарага). ~lar kararmak караңгы кирүү. ~ katılmamış 1) накта, нукура, таза.
2) барып турган, суу кошулбаган.
~ kemeri кемер көпүрөө. ~yu ke-
silmiş değirmene dönmek суусу ке- силген тегирмендей (жымжырт) болуу. ~ kesimi дең. (кеменин) суу
сызыгы. ~ kesmek 1) суусу чыгып кетүү (мис. жуураттын, дарбыз- дын ж. б. ). 2) анык жооп берүү
(күйөө балага/ кызга). 3) мокок (бычак). ~ korkusu мед. гидрофо- биа. ~ koyuvermek 1) (жашылча/
эт) бышырганда суусу чыгуу. 2) арго сөзүнөн тануу. ~ küçüğün, söz büyüğün мак. жаш келсе ишке,
кары келсе ашка. ~yu mu çıktı? эмнеси кемиди/жаман? İstanbul’- un ~yu mu çıktı? Стамбулдун эмне
жамандыгын көрдүң? ~ mermeri алебастр. ~yu nereden geliyor? акчасы кайдан келип атат? ~ oku
бот. суу огу (Sagittaria sağittifolia).
~ okutmak дин суу окутуу, суу менен дубалоо. ~ pahasına суу
баасына, абдан арзан. ~ perisi суу
периси. ~ piresi зоол. суу бүргөсү (Daphnia pulex). ~da pişmiş сууда бышырылган. ~ya sabuna dokun- mamak эч нерсеге кийгилишпөө, оолак туруу. ~ya salmak сууга салуу, бекер чачып ийүү. ~ samuru зоол. суусар (Lutra). ~ sayacı к. ~ saati. ~yu seli kalmamak суусу тартылып/коюлуп кетүү (тамак). (içine/gönlüne) ~ serpilmek көңүлү жайлануу, тынчтануу. ~ sığırı зоол. буйвол (Bubalus bubalis).
~yuna tirit 1) эптеп-септеп, үстүртөн. 2) даамы жок (тамак).
~yuna tirit geçinmek эптеп-септеп
жан багуу. ~ toplamak шишип/суу толуп кетүү. ~ topu спорт суу тобу, ватерполо. ~dan ucuz суудан
арзан. ~ vermek 1) сугаруу (өсүмдүктөрдү, малды). 2) сууга матыруу (болотту). ~ yapmak
(кеме) суу алуу. ~ yılanı суу жылан. ~ yitimi суу жоготуу. ~ yolu 1) суу жолу, арык, канал. 2)
суу түтүгү. 3) суу белгиси, филигрань (кагаздарда). 4) сутаж.
5) балдар оюну. ~ yosunu балыр
түрү (Alga marina). ~ yuvarı геогр. гидросфера. ~ yürümek (дарак- тар) бүчүр байлоо. ~ yüzüne çık-
mak ачыкка чыгуу, ашкереленүү.
sual, -li собол, суроо. ~ etmek/sormak
суроо суроо.
suare 1. кечки оюн-зоок. 2. кечки сеанс.
subay аск. офицер. ~ okulu офицердик
мектеп.
subtropikal субтропиктик.
sucu суу сатар.
sucuk,-ğu 1. чучук, колбаса. 2. сужук
sulh
(жаңгак/бадамды жипке тизип, жүзүм ширесине батырып жаса- ган таттуу). ~unu çıkarmak 1)ка- туу иштетүү, чарчатуу. 2)өлөрчө сабап салуу. ~ gibi ıslanmak сууга түшкөн чычкандай болуу.
sucul 1. сууну жакшы көргөн. 2. суу тарткан/соргон.
suç, -çu 1. күнөө, айып. 2. кылмыш. ~
аleti кылмыш куралы. ~ atmak күнөө коюу. ~unu bağışlamak кыл- мышын кечүү. ~ bilimi крими-
нология. ~ işlemek кылмыш жасоо.
~ olmak күнөө болуу. ~ ortağı кыл- мыш ортогу/шериги. ~ etmek 1)
кылмыш жасоо. 2) күнөө кылуу. ~ üstü ук. кылмыш үстү. ~ mahke- mesi тергөөсүз сот. ~ yakalamak
кылмыш үстүндө кармап калуу. suçlama күнөөлөмө, айыптама. suçlamak күнөөлөө, кылмыш тагуу,
айыптоо.
suçlanmak күнөөлөнүү, айыпталуу.
suçlu 1. күнөөлүү. 2. айыпкер, кыл-
мышкер. ~ çıkarmak күнөөлүү деп эсептөө. ~ların iadesi ук. туткун алмашуу. ~ olmak 1) күнөөлүү
болуу. 2) кылмыш кылуу. hem ~, hem güçlü мак. уурусу күчтүү болсо ээси айыпка жыгылат.
suçluluk, -ğu 1. күнөөкөрлүк. 2. кыл- мышкерлик. ~ duygusu күнөөкөр- лүк/айыптуулук сезими.
suçsuz 1. күнөөсүз, айыпсыз. 2. кыл- мышсыз.
suçsuzluk,-ğu күнөөсүздүк, айыпсыз-
дык.
suçulluğu,-nu зоол. суу чулдук (Gali- nago).
sudak, -ğı зоол. судак (Lucioperca fluvia- tilis).
Sudan Судан.
Sudanlı судандык.
sufi к. sofi.
sufle: ~ etmek суфлёрдук кылуу.
suflör театр суфлёр.
suflörlük,-ğü суфлёрлук.
натайлык менен пайдалануу.
suikast,-tı 1. жан кыйма, өмүргө кол салма. 2. жаман/арам ой, зыян-
кечтик. ~te bulunmak (бирөөнүн) жанын кыйыш/өмүрүнө кол са- лыш. ~e uğramak кол салууга
учуроо.
suikastçı 1. жанга кыйган, кол салган.
2.зыянкеч.
suiniyet, -ti арам ой/ниет, кара ниет.
sukut эск. түшүү, чөгүү. ~ etmek 1) тү- шүү. 2) колго түшүп/багынып бе-
рүү. ~u hayal көңүл калуу. ~u hayale uğramak ойлогон ою таш кабуу.
suküre геогр. гидросфера.
sulak, -ğı 1. суулуу, суусу мол. 2. куш сугарган идиш.
sulama сугат.
sulamak 1. сугаруу (жерди, өсүмдүк- төрдү). 2. сугаруу, суу ичирүү
(малга). 3. арго төлөө, берүү, коротуу (акчаны).
sulandırmak 1. сугаруу (жерди). 2. су-
гаруу (малды). 3. суюлтуу, суу ко- шуу. yoğurdu ~ айранга суу кошуу.
sulanmak 1. суулуу болуу, суюлуу. 2. сугарылуу. 3. (көз) жашылдануу, жаш куюлуу. 4. арго суктануу. 5.
арго көз артуу, тийишүү
(жыныстык арзуу менен).
sularında жакын, тегерегинде, тушта-
рында (жаш, саат үчүн айтылат). saat beş ~ şehre girdik саат бешке жакын шаарга кирдик.
sulh тынчтык. “yurtta ~, cihanda ~” (Atatürk). “журтта тынчтык, дүйнөдө тынчтык” (Ататүрк). ~
etmek ынтымакка келүү, келишим түзүү. ~ olmak келишүү, элдешүү, келишимге баруу, макул болуу. ~
yapmak тынчтык келишимин
sunuculuk
түзүү. ~a sübhana yatmak жоошуу, тил алчаак болуу.
sulhçu тынчтыкты сүйгөн, пацифист.
sulhsever тынчтыкты жактаган/ сүй- гөн.
sulp,-bü 1. омуртка, кыр арка. 2. тукум.
3.физ. катуу, бышык. (birinin)
~ünden gelmek бирөөнүн өз тукумунан келүү.
sulta эск. бийлик.
sultan 1. султан (өкүмдардын өзүнө/ аялына/балдарына берилген ти-
тул). valide ~ султандын энеси. 2. султан кызы, принцесса. 3. айрым Бекташи азиздерине берилген ат.
Balım ~ Балым Султан.
sultanî 1. султандарга ылайык. 2. тар.
лицей. 3. тар. алтын тыйын. 4.
сөөгү жок жүзүм түрү. ~ tembel жатып ичер жалкоо. ~ yegâh түрк музыкасынын кайрыктарынан
бири.
sultanlık, -ğı 1. султандык, падышалык
(наам, милдет). 2. султандык (өл-
кө). 3. өтм. жыргалдык, куунак- тык. bekârlık ~ бойдоктук-султан- дык/жыргалдык.
sulu 1. суюк. ~ yemek суюк тамак. 2. суулуу, суусу көп. ~ limon суулуу лимон. 3. суу кошулган. ~ süt суу
кошулган сүт. 4. өтм. тажатма, жасакер. ~ boya 1) акварель. 2) ак- варель менен тартылган (сүрөт).
~ göz/gözlü жашык, ыйлаак. ~ ~ көз жашы тыйылбаган. ~ sepken кар аралаш жаан.
suluk,-ğu 1. гусул алынган жер (бөлмө- дө). 2. суулук (жүгөндөгү). 3.суу идиши (куш капасында). 4. мед.
ысык (жаш балдардын терисине чыккан). 5. спорт суулук (идиш).
sululaşmak 1. суюк тартуу, суюлуу. 2.
тажатма болуу, ашыкча жасакер- ленүү.
sululuk, -ğu 1. суулуулук, ширелүүлүк.
2. ыксыз тамаша, жасакерлик.
sumak бот. сомак (Rhus coriaria). sumen тери капталган жазуу жазгыч. Sumer шумер. ~ yazısı шумер жазуусу. Sumerce шумер тили, шумерче. sumerolog шумеролог.
бойлуу, кең далылуу.
sunak,-ğı курмандык тактасы, алтарь
(храмдардагы үстүнө курмандык чалынган, диний ырымдар жасал- ган таш үстөл).
sunam курман.
sundurma 1. бастырма, айбанча. 2. үстү жабык балкон.
sundurmak 1. сундуруу. 2. узартуу, чоюу.
sungu 1. тартуу, белек. 2. храмга/
теңирге багышталган тартуу.
sungur зоол. шумкар (Falko).
sunî 1. жасалма, нукура/чыныгы эмес.
2. өтм. анткор, жасалма. ~ ipek жасалма жибек. ~ iplik жасалма була. ~ peyk жасалма спутник.
sunîlik, -ği 1. жасалмалык. 2. анткор- лук.
sunma сунуш, тартуу, тапшырма.
sunmak 1. сунуу, жиберүү, берүү, тап- шыруу. 2. арноо. en içten dilek- lerimi sunarım эң ысык каалоо-
лорумду арнайм.
sunta (sunî tahta’нын кыск. ) жасалма тактай (чамындыдан/ таарынды-
дан тыгыздаштырып жасалат).
suntur 1. ызы-чуу, күрү-гүү. 2.
музыкалык аспап түрү.
sunturlu 1. ызы-чуулуу. 2. шумдуктуу, балакеттүү. ~ küfür оозго алгыс сөз. 3. ооз. ажайып, кооз.
sunu 1. сунуш, сунулган/ көрсөтүлгөн/ берилген нерсе. ~ ve istem сунуш жана талап. 2. арноо. 3.соода
сатыкка чыгарылган товар.
sunucu сунуучу, алып баруучу, конфе- рансье.
sunuculuk,-ğu алып баруучулук,
susturmak
сунуучулук.
sunuş 1. сунуш, сунулган/берилген нерсе. 2. кириш сөз (китепте).
sup суп (шоколад менен жасалган таттуу).
supanglez шоколад пуддинг.
supap,-bı клапан, капкакча.
supara окуу китептери (жалпы ат).
suphanallah Кудая тобо! (таң калуу).
supya зоол. сыя балык (Sepia).
sur I тагдыр.
sur II чеп дубал.
surat, -tı 1. кебете, жүз, түр, ырай. 2. түнөргөн/томсоргон жүз, бүркөк кабак. ~ı asık кабагы бүркөк. ~ as-
mak кабагын бүркөө/түйүү, түнө- рүү. ~ bir karış кабагы карыш түйүлгөн. ~ı değişmek кабагы/
ырайы өзгөрүү. ~ından düşen bin parça ырайы/орою бузулуу, жини келүү. ~ düşkünü ырайы/түрү
суук. ~ını ekşitmek ырайын бузуу, кабагын ачпоо. ~ etmek кабагын түйүү/чытуу, сүйбөө. ~ına indir-
mek бетке коюп/муштап жибе- риш. ~ı kasap süngeriyle silinmiş уятсыз, жүзү/бети жок. ~ (değil)
mahkeme duvarı уят-сыйыты жок.
~ı sirke satmak кыртышы сүйбөө, сиркеси суу көтөрбөө.
suratlı кабагы ачылбаган, түнөргөн.
suratsız 1. кабагы ачылбаган. 2. ыра- йы/түрү суук. 3. кыялы чатак,
жинди кыял.
surdin муз. сурдина.
sure дин сүрө (Курандан). Fatiha ~si
Фатиха сүрөсү. Melek ~si
Периште сүрөсү.
suret, -ti 1. көрүнүм, түр, кебете. 2. ко-
пия, сүрөттөлүш, сүрөт, нуска. ev- rakların birer ~i isteniyor документ- тердин бирден копиясы талап кы-
лынат. 3. ыкма, жол, түр, шекил. aynı ~le дал ушундай. bu ~le ушул түрдө. ~iyle жолу/шарты менен.
geç kalmamak ~iyle кеч калбоо
шарты менен. ~te жүзү/кебетеси менен. ne ~te? кайсы жүзү/кебе- теси менен? ~ini almak/ çıkarmak копиясын/сүрөтүн алуу. ~i haktan görünmek ак ниет болуп көрүнүү.
Suriye Сирия.
Suriyeli сириялык.
susak,-ğı 1. чөйчөк, кружка (жыгачтан
жасалган). 2. суусаак, суусаган. 3.
кемпай, келесоо.
susam 1. бот. күнжүт (Sesamum). 2.
бул өсүмдүктүн сары уругу. ~ helvası күнжүт халвасы. ~ yağı күнжүт майы.
susama суусама.
susamak 1. суусоо, чаңкоо. 2. өтм. эң- сөө, абдан каалоо, (бир нерсеге)
жетпөө. kana ~ канына суусоо. ölü- müne ~ ажалына/өлүмүнө суусоо.
susatmak 1. суусатуу, чаңкатуу. 2.өтм.
кыйынчылык жаратуу, бөгөт болуу.
susku үн чыгарбоо, жымжырттык.
suskun 1. сүйлөбөгөн, үнсүз-сөзсүз, тунжураган. 2. токтоо, жайбара- кат.
suskunluk,-ğu унчукпастык, жымжырт- тык.
susmak,-ar 1.унчукпоо, сүйлөбөө. 2.үнү
чыкпай/токтоп калуу. 3. өтм. үн чыгарбоо, каршы чыкпоо. sus payı ооз басырык.
susmalık, -ğı ооз басырык.
suspus үн чыгарбоо, моюн сунуу. ~ ol- mak унчукпас/ тынч болуу.
susta (ит үчүн) арткы аягы менен ту- руш. ~ durmak 1) ар ишке даяр ту- руу, эки аяктап туруу (ит үчүн).
2) өтм. жалпактоо, жасакерленүү (киши үчүн). ~ya kalkmak (ит) арткы аяктары менен туруш.
sustalı 1. пружиналуу. 2. бүктөмө маки.
~ çakı бүктөмө маки.
susturmak 1. унчуктурбоо, сүйлөтпөө.
2. жаагын жап/оозун аппак кы-
sülûk
луу. 3. өтм. токтотуу, бүтүрүү.
susturucu 1. сөзүн кескен, унчуктурбас.
~ cevap жаагын жап кылган жооп.
2. тех. үн тоскуч. 3. үн чыкпас. tabancaya ~ takmak тапанчага үн чыкпас тагуу.
susuz 1. суусуз, кургак, суусу аз. ~ por- takal ширеси аз апельсин. 2. суу- суз, суусуз калма. ~ bırakmak суу-
суз калтыруу. 3. жаан-чачынсыз. ~ yaz жаансыз/кургак жай.
susuzluk,-ğu 1. суусуздук, кургактык.
2. суусагандык. kaç kişi ~a dayana- madı канчалаган киши суусуздукка чыдай албады.
sut,-du хим. натрий. ~ kostik каустик сода.
sutaşı,-nı сутаж (айрым кийимдерде
колдонулган саймалуу тилке).
sutyen бюстгальтер.
Suudi Arabistan Сауд Арабиясы.
Suudi Arabistanlı сауд арабиялык.
suvare к. suare.
suvarmak сугаруу, суу берүү.
suvat, -tı мал сугарган жер.
suvenir сувенир.
suyuk, -ğu суюктук (организмдеги).
suyumak суюлуу.
sübek, -ği ооз. шимек (бешиктеги).
sübjektif субъективдүү. ~ idealizm фи-
лос. субъективдүү идеализм. sübjektiflik, -ği субъективдүүлүк. sübjektivizm филос. субъективизм.
süblime хим. сулема.
süblimleştirme хим. сублимдештирме
(бир затты катуу абалдан газ
абалына айландырма).
süblimleştirmek хим. (бир затты) ка- туу абалдан газ абалына айланды-
руу.
sübvansiyon мамлекет тарабынан бе- рилген акчалай жардам.
sübyan 1. балдар. 2. эркек балдар. ~ ko- ğuşu өспүрүмдөр түрмөсүнүн бөлүмү.
sübyancı жаш балдарга жыныстык ти-
йиштик кылган, педофил.
süflî 1. төмөнкү, пас, одоно. 2. начар/ кир кийимчен.
süflîleşmek 1. төмөндөө, пастоо, одоно-
лошуу. 2. начар/кир кийине баш- тоо.
Süheyl астр. Канопус (түштүк жа-
рым шардын эң жаркырак жыл- дызы).
süit, -ti муз. суита.
süje 1. ад. сюжет. 2. грам. ээ. 3.
субъект.
süklüm: ~ püklüm кыйналып-кыста-
лып, сүрдөп, уялып.
sükse 1. ийгилик. 2. көйрөңдүк, жасал- малуулук. ~ yapmak 1) ийгиликке
жетишүү. 2) көзгө көрүнүү.
sükûn, sükûnet 1. тынчтык, жымжырт- тык, тынчуу. 2. бейкуттук,
бейгамдык. ~ bulmak тынчуу, токтоо (мис. согуш). ~ çökmek жымжырттык орноо. ~ etmek тынч
алуу. ~a kavuşmak тынчтануу, жаны жай алуу.
sükûnetli 1. тынчтанган, жаны жай ал-
ган. 2. мелмилдеген, мелгиреген.
sükût, -tu 1. тынчтык, жымжырттык. 2.
унчукпоо. ~u bozmak тынчтыкты
бузуш. ~ durmak/etmek тынч/ун- чукпай туруш. ~ ikrardan gelir мак. унчукпаш макулдуктун белгиси.
sükûtî жоош, унчукпаган, момун.
sülâle укум-тукум, урук. yedi göbek ~si
жети атасы.
sülf хим. күкүрт. sülfat, -tı хим. сульфат. sülfatlama сульфаттоо.
sülüğen хим. кызыл боёк (коргошундан алынат).
sülûk,-kü 1. (бир жолго) түшүү, (бир
нерсеге) кирүү, кызмат өтөө. 2. дервиштер орденине кирүү. ~ etmek (бир жолго) түшүү, (бир
нерсеге) өзүн арноо.